Το βαθμό στον οποίο η οικονομική αβεβαιότητα δρα ως ανασχετικός παράγοντας στις επιχειρηματικές αποφάσεις για επενδύσεις και απασχόληση αποτυπώνει νέα μελέτη του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών. Η μελέτη «Ο ρόλος της οικονομικής αβεβαιότητας στο κενό επενδύσεων και απασχόλησης της ελληνικής οικονομίας», που δημοσιεύθηκε σήμερα, εκπονήθηκε από το Ίδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ), με την υποστήριξη της Τράπεζας της Ελλάδος και μέρος της δημοσιεύθηκε στο τεύχος 63 του Οικονομικού Δελτίου της Τράπεζας της Ελλάδος. Η ανάλυση βασίζεται σε νέους δείκτες αβεβαιότητας για την ελληνική οικονομία και αναδεικνύει ότι η αύξηση της αβεβαιότητας επηρεάζει αρνητικά τις επενδύσεις και την απασχόληση, με επιδράσεις που διαρκούν πέραν του έτους. Ενδεικτικά, όσον αφορά το σύνολο της οικονομίας, εκτιμάται ότι έως το 40% της μείωσης της απασχόλησης την περίοδο 2010-2013, καθώς και το ένα τρίτο του καταγεγραμμένου επενδυτικού κενού έναντι της ΕΕ την περίοδο 2009-2015, μπορούν να αποδοθούν στην αβεβαιότητα.
Η οικονομική αβεβαιότητα έχει αναδειχθεί ως σημαντικός ανασχετικός παράγοντας στις επιχειρηματικές επενδύσεις και στην κατανάλωση των νοικοκυριών, με αρνητικές συνέπειες για την απασχόληση, τα εισοδήματα, την οικονομική ευημερία και την κοινωνική συνοχή. Συνεπώς, η καταγραφή και ανάλυση της έντασης της αβεβαιότητας είναι ιδιαίτερα χρήσιμες προκειμένου, μεταξύ άλλων, να διευκολύνονται οι αποφάσεις των φορέων της αγοράς και να προσαρμόζονται ανάλογα οι προτεραιότητες οικονομικής πολιτικής, με γνώμονα τη βελτίωση της αποτελεσματικότητάς τους.
Νέοι δείκτες αβεβαιότητας
Η μελέτη επικεντρώνεται σε τρεις νέους δείκτες που κατασκευάζονται από στοιχεία της Έρευνας Οικονομικής Συγκυρίας. Ο πρώτος δείκτης αβεβαιότητας (EXAFD) υπολογίζεται με βάση τη διασπορά των επιχειρηματικών προσδοκιών, όπου μεγαλύτερη ετερογένεια στις προσδοκίες μεταφράζεται ως υψηλότερη αβεβαιότητα, ενώ ο δεύτερος δείκτης (EXPFE και MEXPFE) βασίζεται στα εκ των υστέρων σφάλματα πρόβλεψης των επιχειρήσεων αναφορικά με τη μελλοντική πορεία της οικονομικής τους δραστηριότητας. Ο τρίτος δείκτης αβεβαιότητας κατασκευάζεται σε επίπεδο επιχείρησης και βασίζεται σε απαντήσεις σχετικά με τον βαθμό δυσκολίας πρόβλεψης της μελλοντικής τους ανάπτυξης.
Όπως αποτυπώνεται στο Διάγραμμα 1, η ελληνική οικονομία βίωσε μια ακολουθία από διακριτές φάσεις υψηλής αβεβαιότητας, οι οποίες συνδέονται άμεσα με σημαντικά οικονομικά, χρηματοπιστωτικά, πολιτικά και γεωπολιτικά γεγονότα. Ταυτόχρονα, όπως φαίνεται στο Διάγραμμα 2, το μέγεθος της επιχείρησης σχετίζεται με την ένταση της αβεβαιότητας, καθώς οι πολύ μικρές επιχειρήσεις διακρίνεται να καταγράφουν συστηματικά υψηλότερα επίπεδα αβεβαιότητας συγκριτικά με τις μικρομεσαίες και τις μεγάλες επιχειρήσεις.
Αβεβαιότητα στο σύνολο της οικονομίας και ανά κλάδο
Για το σύνολο της οικονομίας προκύπτει ότι αυξήσεις στην αβεβαιότητα έχουν σημαντικές αρνητικές επιδράσεις στις επενδύσεις και την απασχόληση, με διάρκεια που εκτείνεται σε βάθος πέραν του έτους. Συγκεκριμένα, εκτιμάται ότι μια απρόσμενη αύξηση της αβεβαιότητας κατά μια τυπική απόκλιση οδηγεί σε μια άμεση υποχώρηση των επενδύσεων κατά περίπου 200 εκατ. €, η οποία εμφανίζεται ήδη από τα πρώτα τρίμηνα μετά τη διαταραχή και διατηρείται για διάστημα δύο ετών. Για την πρώιμη περίοδο της ελληνικής κρίσης 2009-2015, οπόταν και καταγράφηκε σημαντική απόκλιση του ποσοστού επενδύσεων μεταξύ Ελλάδας και ΕΕ27, η αυξημένη αβεβαιότητα εκτιμάται ότι συνέβαλε περίπου στο 1/3 του ετήσιου επενδυτικού κενού. Αντίστοιχα, η απασχόληση εμφανίζει έντονα αρνητική απόκριση σε μια αύξηση της αβεβαιότητας, με την επίδραση της τελευταίας να κορυφώνεται τρία τρίμηνα μετά την αρχική διαταραχή. Για την περίοδο 2010 – 2013 εκτιμάται ότι έως το 40% περίπου της μείωσης της απασχόλησης μπορεί να αποδοθεί στην αβεβαιότητα.
Παράλληλα, κλάδοι όπως οι Υπηρεσίες και η Βιομηχανία φαίνεται να επηρεάζονται περισσότερο από διαταραχές στα επίπεδα αβεβαιότητας. Ενδεικτικά, η όξυνση της αβεβαιότητας στην αρχή της ελληνικής κρίσης το 2009-2010, φαίνεται να εξηγεί πτώση των επενδύσεων στη Βιομηχανία κατά 0.5 δις € σε βάθος διετίας, που αντιστοιχεί περίπου στο ¼ της καταγεγραμμένης μείωσης των επενδύσεων στον τομέα την ίδια περίοδο.
Αβεβαιότητα στο επίπεδο της επιχείρησης και η σημασία των προσδοκιών και του μεγέθους
Οι επιδράσεις της αβεβαιότητας στις επιχειρηματικές αποφάσεις παρουσιάζουν έντονη ασυμμετρία και ετερογένεια, ανάλογα με τις διαμορφούμενες προσδοκίες (αισιόδοξες ή απαισιόδοξες), καθώς και με το μέγεθος της επιχείρησης.
Αναλυτικότερα, η επίδραση της αβεβαιότητας στις επενδυτικές αποφάσεις των επιχειρήσεων είναι αρνητική μόνο όταν οι τελευταίες διακατέχεται από απαισιόδοξες ή ουδέτερες προσδοκίες, αλλά μη σημαντική όταν οι προσδοκίες είναι αισιόδοξες. Αντίστοιχα, παρατηρείται μια ασύμμετρη επίδραση της αβεβαιότητας στην απασχόληση, καθώς η έντασή της είναι μεγαλύτερη όταν οι προσδοκίες είναι απαισιόδοξες και μικρότερη όταν είναι αισιόδοξες.
Ταυτόχρονα, ο βαθμός επίδρασης της αβεβαιότητας στις επιχειρηματικές αποφάσεις διαφοροποιείται ανάλογα και με το μέγεθος της επιχείρησης. Ενδεικτικά, αναφορικά με τις επενδύσεις, μόνο οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις φαίνεται να επηρεάζονται σημαντικά από την όξυνση της αβεβαιότητας. Αυτό αποτελεί ένδειξη ότι η αβεβαιότητα αποτελεί εμπόδιο στη μεγέθυνση και επέκταση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και στον υγιή ανταγωνισμό. Ομοίως, αναφορικά με την απασχόληση, φαίνεται ότι οι μεσαίες και μικρές επιχειρήσεις επηρεάζονται πιο έντονα από τις μεγάλες, οι οποίες ενδεχομένως συσσωρεύουν εργατικό δυναμικό (labor hoarding) λόγω υψηλότερης ανθεκτικότητας σε συνεχείς διαταραχές του οικονομικού κύκλου.
Μαθήματα για το μέλλον
Η αξιοποίηση νέων, συμπληρωματικών δεικτών μέτρησης της αβεβαιότητας, συμβάλλει περαιτέρω στην ποσοτικοποίηση των αρνητικών επιδράσεων που φέρει η αβεβαιότητα στα επιχειρηματικά σχέδια για επενδύσεις και απασχόληση στην ελληνική οικονομία. Η ποσοτική μέτρηση και συστηματική παρακολούθηση της αβεβαιότητας επιτρέπουν την έγκαιρη καταγραφή των προκλήσεων που εγείρονται για τις επιχειρήσεις αναφορικά με τα επικείμενα σχέδια τους ως προς τις επενδύσεις και τις θέσεις απασχόλησης. Τέλος, προσφέρουν πολύτιμη τεκμηρίωση για το σχεδιασμό και την υλοποίηση μέτρων πολιτικής που θα στοχεύουν στην άμβλυνση των αρνητικών επιπτώσεων σε μελλοντικές περιόδους αβεβαιότητας και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των επιχειρήσεων και ευρύτερα της οικονομίας.
Η μελέτη είναι διαθέσιμη στην ιστοσελίδα του ΙΟΒΕ (www.iobe.gr).
