Με στρατηγική διαδοχικών παρεμβάσεων, που θα ενεργοποιούνται ανάλογα με την ένταση και τη διάρκεια των πιέσεων στις αγορές, σκοπεύει να κινηθεί η κυβέρνηση απέναντι στη νέα ενεργειακή και γεωπολιτική αναταραχή. Στόχος είναι να αποτραπεί εγκαίρως η μετακύλιση των αυξήσεων στα καύσιμα και στα βασικά αγαθά και να περιοριστούν όσο γίνεται οι οικονομικοί κραδασμοί για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Το οικονομικό επιτελείο παρακολουθεί στενά τις διεθνείς εξελίξεις, διατηρώντας στάση αναμονής αλλά και ετοιμότητα για παρεμβάσεις στήριξης, εφόσον η ενεργειακή κρίση αποκτήσει μεγαλύτερο βάθος.
Όπως επισημαίνουν κυβερνητικές πηγές, οι όποιες κινήσεις δεν θα είναι αποκομμένες από τις εξελίξεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς μεγάλο μέρος των αποφάσεων θα πρέπει να ληφθεί κεντρικά από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Κρίσιμη προϋπόθεση για την ενεργοποίηση σημαντικών πακέτων στήριξης είναι η προσωρινή αναστολή των δημοσιονομικών κανόνων, ώστε να μπορέσουν να διοχετευθούν πρόσθετοι πόροι από τους εθνικούς προϋπολογισμούς μέχρι να αποκλιμακωθεί η κρίση.
Τα μέτρα που εξετάζονται
Παράλληλα, η κυβέρνηση εξετάζει ήδη στοχευμένες παρεμβάσεις στην εσωτερική αγορά, προκειμένου να συγκρατηθούν οι τιμές σε κρίσιμους τομείς. Μεταξύ αυτών βρίσκεται το ενδεχόμενο επιβολής πλαφόν στο περιθώριο κέρδους στην εμπορία και λιανική πώληση καυσίμων, εάν διαπιστωθούν φαινόμενα υπερβολικών αυξήσεων.
Την ίδια στιγμή, στο μικροσκόπιο βρίσκονται κρίσιμοι τομείς που μπορεί να επηρεαστούν από τις γεωπολιτικές εξελίξεις:
-
οι θαλάσσιες μεταφορές και το ενδεχόμενο εμπλοκών στα Στενά του Ορμούζ,
-
οι εφοδιαστικές αλυσίδες,
-
οι αερομεταφορές,
-
ακόμη και οι τιμές των λιπασμάτων και η επισιτιστική ασφάλεια.
Η εμπειρία της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης λειτουργεί ήδη ως οδηγός. Όπως υπενθύμισε ο επικεφαλής του Eurogroup και υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ήδη μια «εργαλειοθήκη» μέτρων που είχε ενεργοποιηθεί το 2022, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
«Είμαστε ανοιχτοί στη συζήτηση μέτρων. Αυτό θα εξαρτηθεί από το πώς θα εξελιχθεί η κρίση τις επόμενες εβδομάδες», ανέφερε προσερχόμενος στη συνεδρίαση του Eurogroup, διευκρινίζοντας ότι μέχρι στιγμής η κατάσταση δεν έχει φτάσει σε σημείο άμεσης ενεργοποίησης.
Τα σενάρια στήριξης σε εφεδρεία
Στο τραπέζι βρίσκονται τρία βασικά εργαλεία που θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν εφόσον οι πιέσεις ενταθούν:
1. Πλαφόν στο περιθώριο κέρδους στα καύσιμα
Το μέτρο είχε εφαρμοστεί επί τρία χρόνια και έληξε στις 30 Ιουνίου 2025. Είχε αρχικά θεσπιστεί το 2021 ως έκτακτη παρέμβαση κατά την περίοδο της πανδημίας και στη συνέχεια παρατάθηκε, προκειμένου να συγκρατηθεί η ακρίβεια σε καύσιμα και βασικά τρόφιμα.
2. Επιδότηση καυσίμων μέσω fuel pass
Η ενίσχυση που εφαρμόστηκε το 2022 θα μπορούσε να επανέλθει εφόσον πληρούνται δύο βασικές προϋποθέσεις:
-
η τιμή του πετρελαίου να ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι και
-
η αύξηση αυτή να διατηρηθεί για τουλάχιστον έναν μήνα.
Το προηγούμενο σχήμα στόχευε κυρίως σε χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, με δικαιούχους φορολογικούς κατοίκους Ελλάδας με οικογενειακό εισόδημα έως 30.000 ευρώ.
3. Επιδότηση λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας
Εφόσον η άνοδος του φυσικού αερίου συμπαρασύρει τις τιμές χονδρικής στο ρεύμα, εξετάζεται η επαναφορά μηχανισμού επιδότησης ανά κιλοβατώρα, ώστε να απορροφάται μέρος της αύξησης στους λογαριασμούς.
Οι ευάλωτες ισορροπίες της οικονομίας
Η ελληνική οικονομία, όπως και οι περισσότερες ευρωπαϊκές, καλείται να διαχειριστεί δεύτερο κύμα ενεργειακής αναταραχής μέσα σε λιγότερο από τέσσερα χρόνια. Οι επιπτώσεις ενδέχεται να είναι πολλαπλές.
Πρώτα απ’ όλα, η άνοδος της ενέργειας απειλεί να τροφοδοτήσει νέο κύμα πληθωρισμού, με αυξήσεις σε προϊόντα, υπηρεσίες, καύσιμα και μεταφορές. Οι λογαριασμοί ρεύματος και φυσικού αερίου αναμένεται να πιεστούν περαιτέρω, επιβαρύνοντας σημαντικά τα οικογενειακά και επιχειρηματικά budgets.
Ήδη, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Ελληνική Στατιστική Αρχή, οι τιμές των τροφίμων αυξήθηκαν κατά 4,5% μέσα σε έναν χρόνο, με έντονες ανατιμήσεις στο μοσχάρι, στα φρούτα, στον καφέ και στη σοκολάτα, ενώ ακολουθούν με μικρότερη ένταση τα γαλακτοκομικά και το ψωμί.
Ταυτόχρονα, δεν αποκλείονται αναταράξεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες, ιδιαίτερα σε κλάδους που εξαρτώνται από πρώτες ύλες της Μέσης Ανατολής, γεγονός που θα μπορούσε να επηρεάσει τόσο το εμπόριο όσο και τη βιομηχανία.
Σκιές και στις επενδύσεις και στον τουρισμό
Η γεωπολιτική αβεβαιότητα δημιουργεί ήδη πιο επιφυλακτικό κλίμα στις επενδύσεις. Παρά τις προβλέψεις για αύξησή τους κατά 10,2% φέτος — τελευταία χρονιά αξιοποίησης των πόρων του Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας — η διεθνής αστάθεια μπορεί να περιορίσει τη δυναμική της επενδυτικής δραστηριότητας.
Παράλληλα, οι πιέσεις στα δημόσια οικονομικά θα ενταθούν λόγω του κόστους των μέτρων στήριξης, ενώ πιθανές συνέπειες θα μπορούσε να αντιμετωπίσει και ο τουρισμός.
Ο κλάδος, που πέρυσι απέφερε περίπου 23,5 δισ. ευρώ στην ελληνική οικονομία, θα μπορούσε να επηρεαστεί σε περίπτωση παρατεταμένης κρίσης, ιδίως αν επιβραδυνθούν οι κρατήσεις από μακρινές αγορές που είναι πιο ευαίσθητες σε γεωπολιτικούς κινδύνους.
Πιέσεις και στην ανάπτυξη
Όλα τα παραπάνω διαμορφώνουν ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας για την πορεία της οικονομίας. Εάν η κρίση παραταθεί, δεν αποκλείεται να επιβραδυνθεί ο ρυθμός ανάπτυξης, θέτοντας υπό πίεση την πρόβλεψη του προϋπολογισμού για αύξηση του ΑΕΠ κατά 2,4% το 2026.
Με άλλα λόγια, η οικονομία βρίσκεται ξανά μπροστά σε μια δύσκολη εξίσωση: πώς θα περιοριστεί η ακρίβεια χωρίς να εκτροχιαστούν τα δημόσια οικονομικά και η αναπτυξιακή δυναμική της χώρας.
