Ο κλάδος παραγωγής και εμπορίας αποσταγμάτων αποτελεί μέρος μίας ευρύτερης εφοδιαστικής αλυσίδας, η οποία συνεισφέρει 2,1 δισ. ευρώ στο ΑΕΠ της ελληνικής οικονομίας και υποστηρίζει 73,4 χιλ. θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης (στοιχεία 2024). Το παραπάνω συμπέρασμα προκύπτει από νέα μελέτη του ΙΟΒΕ με τίτλο «Ο κλάδος αποσταγμάτων στην Ελλάδα: Συμβολή στην οικονομία και προοπτικές».
Σημειώνεται ότι στην κατηγορία των αποσταγμάτων περιλαμβάνονται όλα τα ποτά που περιέχουν τουλάχιστον 15 βαθμούς αιθυλικής αλκοόλης και αντιμετωπίζουν κοινό φορολογικό πλαίσιο (ουίσκι, βότκα, τζιν, ρούμι, τεκίλα, ούζο, τσίπουρο, κ.ά.).
Η εγχώρια (καταγεγραμμένη) παραγωγή αποσταγμάτων παρουσιάζει αυξητική τάση τα τελευταία έτη, φτάνοντας τα 56 εκατ. λίτρα τελικού προϊόντος το 2024 (αύξηση κατά 4,9% σε σύγκριση με το 2023). Η περιφερειακή διάσταση της εγχώριας παραγωγής είναι σημαντική, με το 67% της παραγωγής να συγκεντρώνεται στη Θεσσαλία, στο Βόρειο Αιγαίο και στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη.
Η καταγεγραμμένη κατανάλωση αποσταγμάτων έχει μειωθεί σημαντικά σε σύγκριση με το 2009, ως αποτέλεσμα της ύφεσης της ελληνικής οικονομίας και των αυξήσεων στους συντελεστές Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης (ΕΦΚ) και ΦΠΑ.
Μετά τη σημαντική πτώση λόγω πανδημίας το 2020 και τη μετέπειτα ανάκαμψη, οι πωλήσεις αποσταγμάτων έχουν σταθεροποιηθεί περίπου στα 5,1 εκατ. 9λιτρα κιβώτια την τριετία 2023-2025. Οι πωλήσεις, πλέον, βρίσκονται στο 64% των επιπέδων του 2009, ενώ λόγω των διαφορετικών συνθηκών τιμολόγησης και φορολογίας μεταξύ των επιμέρους κατηγοριών ποτών καταγράφεται και τάση υποκατάστασης.
Σύμφωνα με τη μελέτη του ΙΟΒΕ, η Ελλάδα έχει τον υψηλότερο συντελεστή ΕΦΚ αποσταγμάτων ανάμεσα στις χώρες της ΕΕ-27 (σε μονάδες ισοδυναμίας αγοραστικής δύναμης) και υπερδιπλάσιο από τον μέσο όρο γειτονικών και τουριστικά ανταγωνιστικών χωρών.
Οι φόροι (ΕΦΚ και ΦΠΑ) αντιπροσωπεύουν πάνω από το ήμισυ (55%) της τελικής λιανικής τιμής ενός αποστάγματος. Η υψηλή φορολογική επιβάρυνση δημιουργεί αρνητικές επιπτώσεις τόσο στην εγχώρια αγορά, ενισχύοντας τα κίνητρα διενέργειας παράνομου εμπορίου, όσο και στο τουριστικό προϊόν, μειώνοντας την ανταγωνιστικότητά του.
Ο περιορισμός του παράνομου εμπορίου (εγχώρια υποδηλωμένη παραγωγή προϊόντος διήμερων αποσταγματοποιών, παραποιημένα προϊόντα, και διασυνοριακό εμπόριο), με αναπροσαρμογή του φορολογικού πλαισίου και συντονισμένους ελέγχους στην αγορά, εκτιμάται ότι θα αποφέρει πολλαπλασιαστικά οφέλη στα φορολογικά έσοδα διευρύνοντας τη φορολογική βάση στη δημόσια υγεία, στη βιωσιμότητα πολλών επιχειρήσεων και στην απασχόληση, ενδυναμώνοντας το πλαίσιο λειτουργίας των υγιών επιχειρήσεων του κλάδου. Τα τελευταία έτη οι έλεγχοι της ΑΑΔΕ αναδεικνύουν το πρόβλημα, καθώς μόνο την τριετία 2022-2024 έχουν κατασχεθεί περίπου 500 χιλ. λίτρα αλκοολούχων ποτών.
Σε ένα περιβάλλον όπου η αποτελεσματικότητα και η καταπολέμηση της παραοικονομίας αποτελούν κεντρικούς άξονες της φορολογικής πολιτικής, η μελέτη αξιολογεί κατά πόσο η σύγκλιση προς τον ευρωπαϊκό μέσο όρο φορολόγησης των αποσταγμάτων μπορεί να βελτιώσει τη λειτουργία της αγοράς, να περιορίσει τις απώλειες δημοσίων εσόδων από μη καταγεγραμμένη δραστηριότητα και να ενισχύσει τη συμβολή του κλάδου στην οικονομία.
Σε αυτό το πλαίσιο, στη μελέτη εκτιμήθηκε η επίδραση της μείωσης ΕΦΚ αποσταγμάτων από το υφιστάμενο επίπεδο των 2.548 ευρώ ανά 100 λίτρα αιθυλικής αλκοόλης στα 1.930 ευρώ ανά 100 λίτρα αιθυλικής αλκοόλης (μέσος όρος ΕΕ). Η προσαρμογή του ΕΦΚ δεν αναμένεται να οδηγήσει σε μεγάλη αύξηση της πραγματικής κατανάλωσης, αλλά αντίθετα εκτιμάται ότι θα βοηθήσει στη μετακίνηση ποσοτήτων από το παράνομο προς το νόμιμο εμπόριο.
Με βάση την ανάλυση του ΙΟΒΕ, η προσαρμογή του ΕΦΚ θα είχε θετική επίδραση στην ελληνική οικονομία. Ειδικότερα, αναμένεται να:
- Ενισχύσει την υγιή επιχειρηματικότητα με κίνητρα για ενσωμάτωση κατανάλωσης νόμιμων, ελεγχόμενων και ασφαλών αποσταγμάτων σε όλα τα κανάλια επιτόπιας κατανάλωσης (αύξηση πωλήσεων κατά 8,3%).
- Τονώσει την εγχώρια παραγωγή, ενισχύοντας τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων καθώς και τη δημιουργία και ανάπτυξη νέων παραγωγικών επιχειρήσεων με άμεση θετική επίδραση στις θέσεις απασχόλησης σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο.
- Ενισχύσει το ΑΕΠ κατά περίπου 180 εκατ. ευρώ και την απασχόληση σε όλη την αλυσίδα εφοδιασμού αποσταγμάτων κατά 13,1 χιλ. θέσεις πλήρους απασχόλησης.
- Διατηρήσει ουδέτερο ή και θετικό το δημοσιονομικό ισοζύγιο με συνολική θετική μεταβολή εσόδων (ΕΦΚ, ΦΠΑ, φόροι εισοδήματος) έως και 2,4 εκατ. ευρώ.
- Μειώσει τη λιανική τιμή πώλησης μίας τυπικής φιάλης ποτού κατά 13,6%.
- Εξορθολογήσει το φορολογικό πλαίσιο, τοποθετώντας την Ελλάδα πλησιέστερα σε χώρες που προσφέρουν παρόμοιο τουριστικό προϊόν ενισχύοντας την ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων HORECA.
