Σειρά ψηφιακών έργων και παρεμβάσεων που η κυβέρνηση επιδιώκει να προχωρήσει ή να ολοκληρώσει έως τις επόμενες εκλογές παρουσίασε ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου, μιλώντας στο συνέδριο Green Deal Greece 2026, που διοργανώνει το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ) στην αίθουσα «Φάρος» του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.
Σχετικά με τις κυβερνητικές προτεραιότητες για το επόμενο διάστημα, ο κ. Παπαστεργίου αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στο νέο σύστημα ασφαλών επικοινωνιών για τα Σώματα Ασφαλείας, στην εγκατάσταση καμερών για την οδική ασφάλεια, στη νέα γενιά της Διαύγειας, στην αναβάθμιση του gov.gr, αλλά και στην αξιοποίηση του υπερυπολογιστή «Δαίδαλος».
Όπως ανέφερε, στο Υπουργικό Συμβούλιο ζητήθηκε από τους υπουργούς να παρουσιάσουν τις προτεραιότητές τους μέχρι τις εκλογές, με το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης να έχει θέσει συγκεκριμένους στόχους και χρονοδιαγράμματα.
Πρώτη προτεραιότητα αποτελεί η δημιουργία ενός νέου συστήματος ασφαλών επικοινωνιών για τα Σώματα Ασφαλείας, το οποίο θα καλύπτει την Αστυνομία, την Πυροσβεστική και το Λιμενικό.
Πρόκειται για ένα σύστημα Mission Critical (MC), το οποίο θα αξιοποιεί δίκτυα 5G και 6G, καθώς και δορυφορικές επικοινωνίες. Σύμφωνα με τον κ. Παπαστεργίου, ο διαγωνισμός αναμένεται να δημοσιευθεί τον Νοέμβριο, μετά την ολοκλήρωση της διαβούλευσης, ενώ στόχος είναι η υπογραφή της σύμβασης έως την αλλαγή του χρόνου. «Θα βγει πλέον ο διαγωνισμός μέσα στον Νοέμβριο», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Σημαντική προτεραιότητα αποτελούν επίσης οι κάμερες για την οδική ασφάλεια. Ο κ. Παπαστεργίου σημείωσε ότι οι διαγωνιστικές διαδικασίες έχουν προχωρήσει, τόσο για το πληροφοριακό σύστημα όσο και για τις κάμερες, για τις οποίες έχουν κατατεθεί τέσσερις προσφορές και ξεκινά η αξιολόγησή τους. Όπως υπογράμμισε, τα τελευταία στοιχεία του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη δείχνουν σημαντική μείωση στα σχετικά μεγέθη σε σύγκριση με το 2023 και, ακόμη περισσότερο, με το 2024.
Παράλληλα, προχωρά η δημιουργία της νέας Διαύγειας, καθώς το υφιστάμενο σύστημα, αν και χρήσιμο, θεωρείται πλέον παρωχημένο. Η προθεσμία για την κατάθεση των τελικών προσφορών στον σχετικό διαγωνισμό έχει οριστεί για τις 5 Νοεμβρίου, με στόχο την υπογραφή της σύμβασης πριν από τις εκλογές.
Στις προτεραιότητες περιλαμβάνεται και το δεύτερο διαστημικό πρόγραμμα Space II, για το οποίο έχουν ήδη παρουσιαστεί οι βασικές κατευθύνσεις. Ο σχεδιασμός προβλέπει χρηματοδότηση 350 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης, ενώ στόχος είναι οι πρώτοι διαγωνισμοί να προκηρυχθούν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος μέσα στο πρώτο τρίμηνο του 2027.
Ο κ. Παπαστεργίου αναφέρθηκε και στη νέα γενιά του gov.gr, η οποία σχεδιάζεται σε συνεργασία με το υπουργείο Εσωτερικών. Όπως εξήγησε, έχοντας πλέον αναπτυχθεί περίπου 800 διαλειτουργικότητες, στόχος είναι ο πολίτης να μη χρειάζεται να αναζητά και να κατεβάζει ψηφιακά πιστοποιητικά για κάθε συναλλαγή του με το Δημόσιο.
Αντίθετα, θα μπορεί απλώς να δίνει τη συγκατάθεσή του για τη διαβίβαση των απαραίτητων δεδομένων μεταξύ των δημόσιων υπηρεσιών. «Consent μόνο, να εγκρίνει τη μεταβίβαση των δεδομένων του», όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Παπαστεργίου. Οι πρώτες υπηρεσίες αυτής της νέας προσέγγισης αναμένεται να είναι διαθέσιμες πριν από τις εκλογές.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον υπερυπολογιστή «Δαίδαλος», ο οποίος, όπως είπε, έχει πλέον ενεργοποιηθεί και βρίσκεται στη φάση των απαραίτητων ρυθμίσεων από την HP, με στόχο να ξεκινήσει τη λειτουργία του στα μέσα Δεκεμβρίου. Ο «Δαίδαλος» συγκαταλέγεται στα πλέον σύγχρονα συστήματα για την εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης και κατασκευάστηκε με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, μέσω του EuroHPC και του Ταμείου Ανάκαμψης.
Όπως εξήγησε ο κ. Παπαστεργίου, βασικοί δυνητικοί χρήστες του θα είναι πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και νεοφυείς επιχειρήσεις που θέλουν να αναπτύξουν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, αλλά δεν διαθέτουν τους απαραίτητους υπολογιστικούς πόρους.
«Εάν είσαι πανεπιστήμιο, ερευνητικό κέντρο, είσαι νεοφυής επιχείρηση, έχεις στο μυαλό σου μια πολύ ωραία εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης, ένα μοντέλο [...] και δεν έχεις τους πόρους για να το τρέξεις κάπου έξω», ανέφερε, περιγράφοντας τις δυνατότητες που θα προσφέρει η νέα υποδομή.
Η πρόσβαση θα γίνεται μέσω του Pharos, ο οποίος θα αναλαμβάνει την αξιολόγηση των αιτημάτων και τον επιχειρησιακό συντονισμό των χρηστών. Εφόσον ένα αίτημα κρίνεται κατάλληλο, ο ενδιαφερόμενος θα αποκτά πρόσβαση στον υπερυπολογιστή μέσω σχετικής πλατφόρμας, δωρεάν για δύο χρόνια. «Η Φάρος, λοιπόν, αξιολογεί όντως το αν είναι σοβαρό αυτό το οποίο θέλεις να κάνεις και μέσω μιας πλατφόρμας πλέον παίρνεις access δωρεάν για δύο χρόνια», διευκρίνισε ο κ. Παπαστεργίου.
Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης ξεκαθάρισε ότι οι αρμοδιότητες του ΕΔΥΤΕ και του Pharos είναι διακριτές: το ΕΔΥΤΕ έχει την ευθύνη της λειτουργίας και της τεχνικής διαχείρισης του συστήματος, ενώ ο Pharos αναλαμβάνει τη συγκέντρωση των ενδιαφερόμενων φορέων, την ανάπτυξη συνεργασιών και την αξιοποίηση της υποδομής. «Η ΕΔΥΤΕ φροντίζει το μηχάνημα να είναι πάνω, up and running», σημείωσε, εξηγώντας ότι ο Pharos έχει αναλάβει το επιχειρησιακό σκέλος και τη δημιουργία συνεργασιών μεταξύ πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και επιχειρήσεων.
Για την περίοδο μετά τη διετία, στόχος είναι να διαμορφωθεί ένα βιώσιμο επιχειρηματικό μοντέλο, το οποίο θα επιτρέψει τη συντήρηση και την επέκταση του «Δαίδαλου». Σε αυτό το πλαίσιο, εξετάζεται και η παροχή υπηρεσιών επί πληρωμή σε μεγαλύτερες επιχειρήσεις, ώστε να εξασφαλιστούν οι αναγκαίοι πόροι για τη συνέχιση της λειτουργίας του. «Σκοπός είναι η Φάρος να βγάλει και ένα business μοντέλο τέτοιο, το οποίο θα πληρώνουν οι μεγάλες εταιρείες, για να μπορέσουμε την επόμενη μέρα να συντηρήσουμε και να αναβαθμίσουμε τις υποδομές», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Παράλληλα, σχεδιάζεται η δημιουργία δεύτερου υπολογιστικού συστήματος στην Κοζάνη, με χρηματοδότηση από το πρόγραμμα της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης. Σε αντίθεση με τον «Δαίδαλο», ο οποίος έχει σχεδιαστεί κυρίως για την εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης (training), η νέα υποδομή θα εστιάζει κυρίως στην εκτέλεση και λειτουργία των μοντέλων (inference).
Ο σχετικός διαγωνισμός αναμένεται να προχωρήσει μετά την ολοκλήρωση της διαβούλευσης των τεχνικών προδιαγραφών. Σύμφωνα με τον υπουργό, η υποδομή δεν θα έχει σημασία μόνο για την Ελλάδα, αλλά θα μπορούσε να εξυπηρετήσει και ευρύτερες ανάγκες των Βαλκανίων. «Κατά την άποψή μου, αφορά και όλα τα Βαλκάνια», σημείωσε, συνδέοντας την επένδυση με την ανάπτυξη της ψηφιακής διπλωματίας και τη δημιουργία ενός ευρύτερου οικοσυστήματος τεχνητής νοημοσύνης στη Δυτική Μακεδονία, στο οποίο θα συμμετέχουν το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, το AI Factory και οι σχεδιαζόμενες υποδομές κέντρων δεδομένων.
Στο ζήτημα της διαθεσιμότητας δημόσιων δεδομένων, ο κ. Παπαστεργίου αναγνώρισε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα, σημειώνοντας ωστόσο τη σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί. Όπως ανέφερε, πέρυσι, όταν είχε αναφερθεί στο ίδιο συνέδριο στο θέμα, η πλατφόρμα data.gov.gr διέθετε μόλις 80 σύνολα ανοιχτών δεδομένων. Σήμερα ο αριθμός έχει φτάσει τα 23.000, κυρίως χάρη σε έργο που χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης.
«Πέρυσι είχαμε στο data.gov.gr μόλις ογδόντα datasets. Ογδόντα! Σήμερα έχουμε είκοσι τρεις χιλιάδες ανοιχτά datasets», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η πρόοδος αυτή δεν σημαίνει πως το ζήτημα έχει λυθεί. Όπως υπογράμμισε, εξακολουθεί να απαιτείται αλλαγή νοοτροπίας σε δημόσιους φορείς που αντιμετωπίζουν τα δεδομένα ως δική τους αποκλειστική ιδιοκτησία και όχι ως δημόσιο πόρο.
«Έχω δεδομένα, άρα υπάρχω. Θα ταμπουρωθώ δίπλα από τα δεδομένα μου και δεν θα μου τα πάρετε, γιατί είναι δικά μου. Δεν ισχύει αυτό», είπε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας τη νοοτροπία που, όπως ανέφερε, εξακολουθεί να εμποδίζει το άνοιγμα περισσότερων δημόσιων δεδομένων.
Για την αντιμετώπιση του προβλήματος, ενεργότερο ρόλο αναλαμβάνει η Ειδική Γραμματεία Τεχνητής Νοημοσύνης και Δεδομένων, η οποία θα παρεμβαίνει στις περιπτώσεις όπου ένας δημόσιος φορέας αρνείται να διαθέσει δεδομένα που ζητούνται από άλλους φορείς. «Η Ειδική Γραμματεία είναι αυτή η οποία θα μιλήσει πλέον με τον φορέα και θα τον αναγκάσει να ανοίξει τα δεδομένα του», ανέφερε.
Αναφερόμενος στην πορεία υλοποίησης των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης, ο κ. Παπαστεργίου δήλωσε ικανοποιημένος από τις παρεμβάσεις που έχουν προχωρήσει, τόσο σε επίπεδο ψηφιακών υποδομών όσο και σε επίπεδο υπηρεσιών. Ως χαρακτηριστικά παραδείγματα ανέφερε τον «Δαίδαλο», τις υποδομές προσβασιμότητας, τις ψηφιακές εφαρμογές στην Υγεία, τον ηλεκτρονικό φάκελο υγείας, το νέο σύστημα συνταγογράφησης, αλλά και τις παρεμβάσεις στη Δικαιοσύνη, όπως το νέο ολοκληρωμένο πληροφοριακό σύστημα και τη δυνατότητα απομακρυσμένης εξέτασης μαρτύρων.
«Όλα αυτά θεωρώ πως δημιουργήσαν τεράστια υπεραξία στη Δημόσια Διοίκηση», ανέφερε, επισημαίνοντας ωστόσο ότι το μεγάλο στοίχημα είναι πλέον η ουσιαστική αξιοποίηση των υποδομών αυτών από τους δημόσιους φορείς, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις δεν υπάρχει ακόμη η απαραίτητη τεχνική γνώση για την πλήρη εκμετάλλευση των νέων δυνατοτήτων.
Για τη χρηματοδότηση της επόμενης ημέρας, ο κ. Παπαστεργίου παρέπεμψε στο ΕΣΠΑ, το οποίο θα καλύψει ανάγκες συντήρησης και επέκτασης ψηφιακών έργων, αλλά και στο Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, που αφορά κυρίως παρεμβάσεις για το κλίμα και την ενέργεια.
Παράλληλα, προανήγγειλε αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι δημόσιοι φορείς διαχειρίζονται το κόστος των ψηφιακών υποδομών. Όπως είπε, η Γενική Γραμματεία Πληροφοριακών Συστημάτων θα εκδίδει κάθε μήνα λογαριασμό για τις υπηρεσίες cloud, τεχνητής νοημοσύνης και τα ψηφιακά πακέτα που χρησιμοποιούν οι φορείς του Δημοσίου.
«Πλέον έρχεται ο λογαριασμός για τους φορείς του Δημοσίου που χρησιμοποιούν τέτοιες υποδομές», ανέφερε χαρακτηριστικά. «Όπως ακριβώς πληρώνουν την ηλεκτρική ενέργεια, τις τηλεπικοινωνίες, να ξέρουμε τι καταναλώνουμε», εξήγησε, σημειώνοντας ότι στόχος είναι να υπάρχει καλύτερος έλεγχος των δαπανών και αξιολόγηση της χρησιμότητας των υπηρεσιών που χρησιμοποιούνται.
Αναφερόμενος στην αγορά των τηλεπικοινωνιών, ο κ. Παπαστεργίου σημείωσε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη σημαντικές αλλαγές, με επίκεντρο το νομοσχέδιο για την εφαρμογή του ευρωπαϊκού Gigabit Infrastructure Act. Όπως εξήγησε, στόχος είναι να αποσαφηνιστεί το πλαίσιο ανάπτυξης των δικτύων οπτικών ινών, τόσο στους δρόμους όσο και στο εσωτερικό των πολυκατοικιών, καθώς έχουν προκύψει ζητήματα ανταγωνισμού και συντονισμού μεταξύ των εταιρειών.
Ο κ. Παπαστεργίου εκτίμησε ότι η αγορά εξελίσσεται θετικά, με ταχύτερη ανάπτυξη δικτύων οπτικών ινών και ανταγωνιστικότερα πακέτα υπηρεσιών. Αναγνώρισε, πάντως, ότι η Ελλάδα δεν είναι ακόμη μια φθηνή αγορά τηλεπικοινωνιών, επισημαίνοντας ότι οι ονομαστικές τιμές δεν αποτυπώνουν πάντα το πραγματικό κόστος που πληρώνουν οι καταναλωτές, καθώς είναι συχνές οι εμπορικές προσφορές και οι εκπτώσεις.
«Δεν λέω ότι είμαστε φθηνοί, δεν είμαστε φθηνοί», παραδέχθηκε, προσθέτοντας ότι η χώρα αντιμετωπίζει ιδιαίτερες δυσκολίες λόγω της γεωγραφίας της, της ορεινότητας και της νησιωτικότητας. Παράλληλα, σημείωσε ότι «είναι μια αγορά η οποία εξελίσσεται και φέρνει την Ελλάδα σε πολύ καλό σημείο».
Σε ό,τι αφορά στη σύγκριση σταθερής και κινητής τηλεφωνίας, ήταν σαφής: «Οι δείκτες είναι ξεκάθαροι. Η κινητή πάει πολύ καλύτερα από τη σταθερή», ανέφερε, εκτιμώντας συνολικά ότι ο ανταγωνισμός ενισχύεται και ότι η αγορά κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, με νέες τεχνολογίες και δορυφορικές υπηρεσίες να προστίθενται στο τοπίο των τηλεπικοινωνιών.
