Σε μία συμφωνία με ιδιαίτερη βαρύτητα για την αγορά εργασίας και τις εργασιακές σχέσεις της χώρας κατέληξαν η κυβέρνηση και οι κοινωνικοί εταίροι, ανοίγοντας τον δρόμο για το τέλος μιας δεκατριετούς περιόδου κατά την οποία οι συλλογικές συμβάσεις είχαν ουσιαστικά αποδυναμωθεί, ως συνέπεια των μνημονιακών μέτρων του 2012.
Η νέα Κοινωνική Συμφωνία δεν αποτελεί απλώς μια θεσμική προσαρμογή. Αντιθέτως, σηματοδοτεί μια ευρύτερη μεταστροφή, ένα πρώτο βήμα προς την επαναφορά της συλλογικής διαπραγμάτευσης σε ενεργό και ουσιαστικό ρόλο. Μετά από χρόνια κατά τα οποία μεγάλα τμήματα των εργαζομένων είχαν μείνει χωρίς πραγματική προστασία σε κλαδικό ή επαγγελματικό επίπεδο, διαμορφώνεται εκ νέου ένα πλαίσιο που ενισχύει τη διασφάλιση των δικαιωμάτων τους.
Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή δεν συνεπάγεται αυτόματη επίλυση όλων των συσσωρευμένων προβλημάτων, ούτε σημαίνει ότι οι εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενοι που σήμερα βρίσκονται εκτός συλλογικών συμβάσεων θα ενταχθούν άμεσα σε ένα σταθερό καθεστώς. Η αποκατάσταση θα είναι σταδιακή και θα εξαρτηθεί από τη βούληση και τη συνέπεια όλων των πλευρών — εργοδοτών, εργαζομένων και κυβέρνησης. Παρ’ όλα αυτά, για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, διαφαίνεται μια ουσιαστική αλλαγή προς τη σωστή κατεύθυνση, η οποία δημιουργεί προϋποθέσεις για την ανάκτηση μέρους της ισορροπίας που χάθηκε από το 2012 και μετά.
Τη συμφωνία παρουσίασε η υπουργός Εργασίας, Νίκη Κεραμέως, σε κοινή συνέντευξη Τύπου με τους προέδρους της ΓΣΕΕ, του ΣΕΒ, της ΓΣΕΒΕΕ, της ΕΣΕΕ, του ΣΕΤΕ και του ΣΒΕ, υπογραμμίζοντας τον συναινετικό χαρακτήρα της διαδικασίας. Πρόκειται για την πρώτη φορά εδώ και πολλά χρόνια που το σύνολο των Εθνικών Κοινωνικών Εταίρων συνυπογράφει ένα τόσο ξεκάθαρο και δεσμευτικό πλαίσιο συνεργασίας.
Βασικά σημεία της συμφωνίας
- Πλήρης επαναφορά της μετενέργειας: Καταργείται το δεύτερο μνημονιακό μέτρο του 2012 που προέβλεπε μερική μετενέργεια τρεις μήνες μετά τη λήξη μιας σύμβασης, με αποτέλεσμα οι μισθοί να «πέφτουν» στο επίπεδο της ατομικής σύμβασης βάσει του κατώτατου μισθού. Με τη νέα ρύθμιση, η μετενέργεια επανέρχεται πλήρως και χωρίς μειώσεις μισθών: όλα τα μισθολογικά, θεσμικά και εργασιακά δικαιώματα συνεχίζουν να ισχύουν μέχρι την υπογραφή νέας συλλογικής σύμβασης. Πρόκειται για μια από τις σημαντικότερες αλλαγές, που αποκαθιστά ένα θεμελιώδες εργαλείο προστασίας των εργαζομένων.
- Διεύρυνση της δυνατότητας επέκτασης των Συλλογικών Συμβάσεων: Το απαιτούμενο ποσοστό κάλυψης μειώνεται από 50% σε 40%. Πλέον η επέκταση μιας σύμβασης θα βασίζεται στον ΚΑΔ της επιχείρησης, ανεξάρτητα από το αν είναι μέλος μιας εργοδοτικής οργάνωσης. Έτσι, π.χ., μια επιχείρηση με ΚΑΔ κλωστοϋφαντουργίας θα δεσμεύεται από την κλαδική σύμβαση ακόμη και αν δεν είναι οργανωμένη στην αντίστοιχη εργοδοτική ένωση. Αυτό συνεπάγεται ευρύτερη κάλυψη εργαζομένων και περιορισμό του φαινομένου των «ανενεργών» συλλογικών συμβάσεων.
- Ρόλος της ΓΣΕΕ και απλοποίηση των μητρώων: Η ΓΣΕΕ αποκτά τη δυνατότητα να συνάπτει επικουρικά συλλογικές συμβάσεις όταν προσκληθεί από μέλος, ώστε να καταστεί δυνατή η επέκταση των συμβάσεων. Παράλληλα, απλοποιούνται οι διαδικασίες εγγραφής στα Μητρώα ΓΕΜΗΣΟΕ και ΓΕΜΗΟΕ, ενισχύοντας την αντιπροσωπευτικότητα και επομένως την ικανότητα επέκτασης των συμβάσεων.
- Επιτάχυνση των διαδικασιών επίλυσης διαφορών: Προβλέπονται ταχύτερες διαδικασίες στον ΟΜΕΔ, με μηχανισμό προελέγχου για μονομερή προσφυγή σε μεσολάβηση και διαιτησία. Καταργείται ο δεύτερος βαθμός διαιτησίας, ώστε οι αποφάσεις να εκδίδονται γρηγορότερα, ενώ παραμένει η δυνατότητα δικαστικής προσβολής.
Παρά την πρόοδο, η κυβέρνηση διατηρεί τον καθορισμό του κατώτατου μισθού για περίπου 500.000 ανειδίκευτους εργαζόμενους. Από το 2027, ο κατώτατος μισθός θα καθορίζεται μετά από διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους, ενώ οι αυξήσεις θα δίνονται από τον Ιανουάριο, αντί για τον Απρίλιο όπως σήμερα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι 15 συλλογικές συμβάσεις που σήμερα παραμένουν ανενεργές μπορούν να ενεργοποιηθούν από το 2026 βάσει της συμφωνίας, ενώ και η σύμβαση της Ομοσπονδίας Εργατών Μετάλλου που έχει συναφθεί με τον ΣΕΒ αποκαθιστά πλέον τη δυνατότητα επέκτασης, εφόσον λυθούν τα ζητήματα εκπροσώπησης.
Ο πρόεδρος της ΓΣΕΕ, Γιάννης Παναγόπουλος, μίλησε για σημαντική κατάκτηση και αφετηρία επανεκκίνησης του κοινωνικού διαλόγου, ενώ ο πρόεδρος του ΣΕΒ, Σπύρος Θεοδωρόπουλος, υπογράμμισε την ευθύνη των εργοδοτών στη στήριξη των εισοδημάτων. Οι πρόεδροι ΓΣΕΒΕΕ, ΕΣΕΕ, ΣΕΤΕ και ΣΒΕ σημείωσαν ότι η συμφωνία δημιουργεί πλαίσιο σύγχρονο, ευρωπαϊκό, που ενισχύει την παραγωγικότητα, τη σταθερότητα και την ποιότητα της εργασίας.
Aν και η συμφωνία δεν λύνει ως διά μαγείας όλα τα προβλήματα, ούτε εξασφαλίζει ότι όλοι οι εργαζόμενοι θα καλυφθούν άμεσα από συλλογικές συμβάσεις, αποτελεί μια καθοριστική καμπή. Για πρώτη φορά μετά από 13 επώδυνα χρόνια απορρύθμισης, ανοίγει ο δρόμος για την επανόρθωση σοβαρών στρεβλώσεων στην αγορά εργασίας.
Το επόμενο βήμα βρίσκεται πλέον στα χέρια των κοινωνικών εταίρων και της κυβέρνησης: η ταχύτητα επαναφοράς των συλλογικών συμβάσεων θα εξαρτηθεί από τη δέσμευση, τη διαπραγματευτική ωριμότητα και τη συνεργασία όλων των πλευρών. Αυτό που ξεκινάει σήμερα είναι μια αλλαγή κατεύθυνσης – και μια ευκαιρία να ξαναχτιστεί ένα σύστημα εργασιακών σχέσεων πιο δίκαιο, σταθερό και βιώσιμο για όλους.
