Το ρούβλι της Ρωσίας έφτασε στα 52,3 ανά δολάριο την Τετάρτη, σημειώνοντας αύξηση περίπου 1,3% την προηγούμενη ημέρα στο ισχυρότερο επίπεδό του από τον Μάιο του 2015.
Αυτός είναι ένας κόσμος μακριά από τη βουτιά του στο 139 ανά δολάριο στις αρχές Μαρτίου, όταν οι ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή Ένωση άρχισαν να επιβάλλουν κυρώσεις χωρίς προηγούμενο στη Μόσχα ως απάντηση στην εισβολή της στην Ουκρανία.
Η εκπληκτική άνοδος του ρουβλίου τους επόμενους μήνες έδωσε καύσιμα στο Κρεμλίνο ως «απόδειξη» ότι οι δυτικές κυρώσεις δεν λειτουργούν.
«Η ιδέα ήταν ξεκάθαρη: συντρίψτε τη ρωσική οικονομία βίαια», είπε ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν την περασμένη εβδομάδα κατά τη διάρκεια του ετήσιου Διεθνούς Οικονομικού Φόρουμ της Αγίας Πετρούπολης. «Δεν τα κατάφεραν. Προφανώς, αυτό δεν συνέβη».
Στα τέλη Φεβρουαρίου, μετά την αρχική πτώση του ρουβλίου και τέσσερις ημέρες μετά την έναρξη της εισβολής της στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου, η Ρωσία υπερδιπλασίασε το βασικό επιτόκιο της χώρας σε ένα επιβλητικό 20% από 9,5% που ήταν πριν. Από τότε, η αξία του νομίσματος έχει βελτιωθεί σε σημείο που μείωσε το επιτόκιο τρεις φορές για να φτάσει στο 11% στα τέλη Μαΐου.
Το ρούβλι έχει γίνει τόσο ισχυρό που η κεντρική τράπεζα της Ρωσίας λαμβάνει ενεργά μέτρα για να προσπαθήσει να το αποδυναμώσει, φοβούμενη ότι αυτό θα καταστήσει τις εξαγωγές της λιγότερο ανταγωνιστικές.
Αλλά τι πραγματικά κρύβεται πίσω από την άνοδο του νομίσματος και μπορεί να διατηρηθεί;
Οι λόγοι είναι απλοί : οι εντυπωσιακά υψηλές τιμές ενέργειας, οι έλεγχοι κεφαλαίων και οι ίδιες οι κυρώσεις.
Η Ρωσία είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας φυσικού αερίου στον κόσμο και ο δεύτερος μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου. Ο κύριος πελάτης του η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία αγόραζε ρωσική ενέργεια αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων την εβδομάδα, ενώ ταυτόχρονα προσπαθούσε να την τιμωρήσει με κυρώσεις.
Αυτό φέρνει την ΕΕ σε δύσκολη θέση – έχει στείλει τώρα εκθετικά περισσότερα χρήματα στη Ρωσία σε αγορές πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα από ό,τι έστειλε βοήθεια στην Ουκρανία, η οποία βοήθησε να γεμίσει το σεντούκι του πολέμου του Κρεμλίνου. Και με τις τιμές του αργού Brent κατά 60% υψηλότερες από ό,τι ήταν πέρυσι, παρόλο που πολλές δυτικές χώρες έχουν περιορίσει τις αγορές πετρελαίου από τη Ρωσία, η Μόσχα εξακολουθεί να έχει κέρδη ρεκόρ.
Στις πρώτες 100 ημέρες του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας, η Ρωσική Ομοσπονδία άντλησε έσοδα 98 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τις εξαγωγές ορυκτών καυσίμων, σύμφωνα με το Κέντρο Έρευνας για την Ενέργεια και τον Καθαρό Αέρα, έναν ερευνητικό οργανισμό με έδρα τη Φινλανδία. Περισσότερα από τα μισά από αυτά τα κέρδη προέρχονταν από την ΕΕ, περίπου 60 δισεκατομμύρια δολάρια.
Και ενώ πολλές χώρες της ΕΕ σκοπεύουν να μειώσουν την εξάρτησή τους από τις ρωσικές εισαγωγές ενέργειας, αυτή η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει χρόνια – το 2020, το μπλοκ στηρίχθηκε στη Ρωσία για το 41% των εισαγωγών φυσικού αερίου και το 36% των εισαγωγών πετρελαίου, σύμφωνα με τη Eurostat.
Ναι, η ΕΕ ενέκρινε ένα ορόσημο πακέτο κυρώσεων τον Μάιο που απαγόρευε εν μέρει τις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους, αλλά είχε σημαντικές εξαιρέσεις για το πετρέλαιο που παραδίδεται μέσω αγωγών, καθώς χώρες όπως η Ουγγαρία και η Σλοβενία δεν μπορούσαν να έχουν πρόσβαση σε εναλλακτικές πηγές πετρελαίου. αποστέλλονται δια θαλάσσης.
«Αυτή η συναλλαγματική ισοτιμία που βλέπετε για το ρούβλι υπάρχει επειδή η Ρωσία κερδίζει ρεκόρ πλεονασμάτων τρεχουσών συναλλαγών σε συνάλλαγμα», δήλωσε στο CNBC ο Μαξ Χες, συνεργάτης στο Ερευνητικό Ινστιτούτο Εξωτερικής Πολιτικής. Αυτά τα έσοδα είναι κυρίως σε δολάρια και ευρώ μέσω ενός πολύπλοκου μηχανισμού ανταλλαγής ρουβλίων.
«Αν και η Ρωσία μπορεί να πουλά ελαφρώς λιγότερα στη Δύση αυτή τη στιγμή, καθώς η Δύση κινείται προς την αποκοπή [εξάρτησης από τη Ρωσία], εξακολουθούν να πωλούν έναν τόνο σε υψηλές τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου όλων των εποχών. Έτσι, αυτό φέρνει ένα μεγάλο πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών».
Το πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών της Ρωσίας από τον Ιανουάριο έως τον Μάιο του τρέχοντος έτους ήταν λίγο πάνω από 110 δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με την κεντρική τράπεζα της Ρωσίας - περισσότερο από 3,5 φορές το ποσό εκείνης της περιόδου πέρυσι.
Οι έλεγχοι κεφαλαίων – ή ο περιορισμός της κυβέρνησης για το ξένο νόμισμα που εγκαταλείπει τη χώρα της – έχουν παίξει μεγάλο ρόλο εδώ, συν το απλό γεγονός ότι η Ρωσία δεν μπορεί να εισάγει τόσα πολλά πια χάρη στις κυρώσεις, που σημαίνει ότι ξοδεύει λιγότερα από τα χρήματά της αγοράζοντας πράγματα από αλλού .
«Οι αρχές εφάρμοσαν αρκετά αυστηρούς ελέγχους κεφαλαίων μόλις επιβλήθηκαν οι κυρώσεις», δήλωσε ο Nick Stadtmiller, διευθυντής στρατηγικής αναδυόμενων αγορών στη Medley Global Advisors στη Νέα Υόρκη. «Το αποτέλεσμα είναι ότι εισρέουν χρήματα από τις εξαγωγές ενώ υπάρχουν σχετικά λίγες εκροές κεφαλαίων. Το καθαρό αποτέλεσμα όλων αυτών είναι ένα ισχυρότερο ρούβλι».
Η Ρωσία έχει πλέον χαλαρώσει ορισμένους από τους ελέγχους κεφαλαίων της και μείωσε τα επιτόκιά της σε μια προσπάθεια να αποδυναμώσει το ρούβλι, καθώς ένα ισχυρότερο νόμισμα βλάπτει πραγματικά τον δημοσιονομικό της λογαριασμό.
Το ρούβλι: πραγματικά «επιτόκιο Ποτέμκιν»;
Επειδή η Ρωσία είναι πλέον αποκομμένη από το διεθνές τραπεζικό σύστημα SWIFT και έχει αποκλειστεί από τις διεθνείς συναλλαγές σε δολάρια και ευρώ, έχει αφεθεί ουσιαστικά στις συναλλαγές με τον εαυτό της, είπε ο Hess. Αυτό σημαίνει ότι ενώ η Ρωσία έχει δημιουργήσει έναν τεράστιο όγκο συναλλαγματικών αποθεμάτων που ενισχύουν το νόμισμά της στο εσωτερικό, δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτά τα αποθέματα για να εξυπηρετήσει τις εισαγωγικές της ανάγκες, χάρη στις κυρώσεις.
Η συναλλαγματική ισοτιμία του ρουβλίου «είναι πραγματικά μια ισοτιμία Ποτέμκιν, επειδή η αποστολή χρημάτων από τη Ρωσία στο εξωτερικό λόγω των κυρώσεων - τόσο σε Ρώσους ιδιώτες όσο και σε ρωσικές τράπεζες - είναι απίστευτα δύσκολη, για να μην αναφέρουμε τους ελέγχους κεφαλαίων της ίδιας της Ρωσίας», είπε ο Χες.
Στην πολιτική και την οικονομία, ο Ποτέμκιν αναφέρεται σε ψεύτικα χωριά που υποτίθεται ότι χτίστηκαν για να προσφέρουν μια ψευδαίσθηση ευημερίας στη Ρωσίδα αυτοκράτειρα Αικατερίνη τη Μεγάλη.
«Λοιπόν, ναι, το ρούβλι στα χαρτιά είναι αρκετά ισχυρότερο, αλλά αυτό είναι το αποτέλεσμα της κατάρρευσης των εισαγωγών, και ποιο είναι το νόημα της δημιουργίας συναλλαγματικών αποθεμάτων, αλλά να πάτε να αγοράσετε πράγματα από το εξωτερικό που χρειάζεστε για την οικονομία σας; Και η Ρωσία δεν μπορεί να το κάνει αυτό».
«Θα έπρεπε πραγματικά να εξετάζουμε τα υποκείμενα ζητήματα στη ρωσική οικονομία, συμπεριλαμβανομένων των εισαγωγών», πρόσθεσε ο Χες. «Ακόμη κι αν το ρούβλι λέει ότι έχει υψηλή αξία, αυτό θα έχει καταστροφικό αντίκτυπο στην οικονομία και στην ποιότητα ζωής»
Αντανακλά αυτό την πραγματική ρωσική οικονομία;
Σημαίνει η ισχύς του ρουβλίου ότι τα θεμελιώδη οικονομικά μεγέθη της Ρωσίας είναι υγιή και έχουν γλιτώσει από το πλήγμα των κυρώσεων; Όχι τόσο γρήγορα, λένε οι αναλυτές. «Η ισχύς του ρουβλίου συνδέεται με ένα πλεόνασμα στο συνολικό ισοζύγιο πληρωμών, το οποίο οφείλεται πολύ περισσότερο σε εξωγενείς παράγοντες που συνδέονται με κυρώσεις, τιμές εμπορευμάτων και μέτρα πολιτικής παρά από μακροπρόθεσμες υποκείμενες μακροοικονομικές τάσεις και θεμελιώδη μεγέθη», δήλωσε ο Θέμος Φιωτάκης, επικεφαλής έρευνας στο Barclays.
Το υπουργείο Οικονομίας της Ρωσίας δήλωσε στα μέσα Μαΐου ότι αναμένει ότι η ανεργία θα φτάσει σχεδόν το 7% φέτος και ότι η επιστροφή στα επίπεδα του 2021 είναι απίθανη το νωρίτερο μέχρι το 2025.
Από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία, χιλιάδες διεθνείς εταιρείες έχουν αποχωρήσει από τη Ρωσία, αφήνοντας στο πέρασμά τους τεράστιους αριθμούς ανέργων Ρώσων. Οι ξένες επενδύσεις έχουν δεχθεί τεράστιο πλήγμα και η φτώχεια σχεδόν διπλασιάστηκε μόνο τις πρώτες πέντε εβδομάδες του πολέμου, σύμφωνα με την ομοσπονδιακή στατιστική υπηρεσία της Ρωσίας Rosstat.
«Το ρωσικό ρούβλι δεν είναι πλέον δείκτης για την υγεία της οικονομίας», είπε ο Hess. «Ενώ το ρούβλι έχει εκτιναχθεί χάρη στην παρέμβαση του Κρεμλίνου, η απροσεξία του για την ευημερία της Ρωσίας συνεχίζεται. Ακόμη και η ίδια η ρωσική στατιστική υπηρεσία, διάσημη για το μασάζ αριθμών για την επίτευξη των στόχων του Κρεμλίνου, αναγνώρισε ότι ο αριθμός των Ρώσων που ζουν στη φτώχεια αυξήθηκε από 12 [εκατομμύρια] σε 21 εκατομμύρια ανθρώπους το πρώτο τρίμηνο του 2022».
Όσο για το αν μπορεί να διατηρηθεί η ισχύς του ρουβλίου, ο Φιωτάκης είπε: «Είναι πολύ αβέβαιο και εξαρτάται από το πώς θα εξελιχθεί η γεωπολιτική και θα προσαρμοστεί η πολιτική».
