«Στους αλγορίθμους λείπει η σπίθα του ανθρώπινου». Με αυτή τη φράση ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ πήρε μία από τις πιο σαφείς θέσεις που έχει διατυπώσει μέχρι σήμερα απέναντι στην τέχνη που παράγεται με τεχνητή νοημοσύνη, μιλώντας σε καλλιτέχνες και επιμελητές στο Βατικανό. Για τον ίδιο, η διαφορά ανάμεσα σε ένα ανθρώπινο έργο τέχνης και σε μια εικόνα που δημιουργεί μια μηχανή δεν είναι απλώς ζήτημα αισθητικής ή ποιότητας. Είναι, όπως είπε, «οντολογική». Η ομιλία έγινε στις 2 Οκτωβρίου, στη συνάντηση «The Art of Possibility: Weaving Together», που διοργάνωσε το Δικαστήριο Πολιτισμού και Παιδείας της Αγίας Έδρας. Απευθυνόμενος στους καλλιτέχνες και τους επιμελητές που είχαν συγκεντρωθεί στην Αίθουσα του Κονσιστορίου, ο Λέων ΙΔ΄ είπε ότι η Εκκλησία θέλει να ανανεώσει τη συμμαχία της με τον κόσμο της τέχνης και τους πολιτιστικούς θεσμούς, σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη θέτει όλο και πιο πιεστικά ερωτήματα για το τι είναι ανθρώπινη δημιουργία.
«Υπάρχει μια οντολογική διαφορά πριν ακόμη από μια αισθητική διαφορά ανάμεσα στην τέχνη και σε αυτό που μπορεί να παράγει μια μηχανή μέσω στατιστικού υπολογισμού βασισμένου σε εκατομμύρια εικόνες που δημιούργησαν άλλοι», είπε. Στη συνέχεια συνέδεσε τη θέση αυτή με την πρώτη του εγκύκλιο, τη «Magnifica Humanitas»: «Στους αλγορίθμους λείπει η σπίθα του ανθρώπινου, ενώ η αυθεντική κουλτούρα και η τέχνη διατηρούν αυτή τη σπίθα».
Η συγκεκριμένη αντίθεση δεν εμφανίζεται απομονωμένη μέσα στην ομιλία. Πριν φτάσει στην τεχνητή νοημοσύνη, ο Πάπας μίλησε για έναν άλλο κίνδυνο της σημερινής ψηφιακής κουλτούρας: την ομογενοποίηση. Ζούμε, είπε, στην εποχή των μηχανών αναζήτησης που μπορούν να μας δώσουν χιλιάδες απαντήσεις μέσα σε δευτερόλεπτα, αλλά τείνουν να μας επιστρέφουν ό,τι ήδη υπάρχει και, κυρίως, ό,τι ήδη θέλουμε. «Ο μεγάλος κίνδυνος δεν είναι μόνο η λογοκρισία αλλά και η ομογενοποίηση», σημείωσε, ούτε μόνο η επιβεβλημένη σιωπή αλλά και ο θόρυβος που δεν μας επιτρέπει πια να ακούσουμε.
Απέναντι σε αυτό, ο Λέων ΙΔ΄ περιέγραψε την τέχνη ως ένα εντελώς διαφορετικό είδος «μηχανής αναζήτησης». Δεν λειτουργεί, είπε, με καταλογογράφηση αλλά με έρευνα. Δεν αρκείται στο άθροισμα των γεγονότων αλλά επιμένει να σκάβει, αναζητώντας το νήμα που τα συνδέει. Όταν η τέχνη αντιστέκεται στην ομοιομορφία, μας υποχρεώνει να σταματήσουμε μπροστά σε κάτι που δεν μπορεί να καταναλωθεί αμέσως και γίνεται, κατά τον ίδιο, τρόπος πολιτιστικής και πνευματικής αναγέννησης.
