Οι Σουηδοί καλούνται την Κυριακή στις κάλπες, σε μια εκλογική αναμέτρηση που προμηνύεται αμφίρροπη και η οποία θεωρείται ουσιαστικά δημοψήφισμα για το αν το ακροδεξιό κόμμα Σουηδοί Δημοκράτες θα ενταχθεί στην κυβέρνηση. Το κόμμα, με νεοναζιστικές ρίζες, αντιμετωπιζόταν για καιρό ως παρίας. Όμως, σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις, συγκεντρώνει περίπου το 19% των ψήφων και η κεντροδεξιά κυβέρνηση συνασπισμού έχει δηλώσει ότι θα δεχθεί την ένταξη των Σουηδών Δημοκρατών στους κόλπους της προκειμένου ο απερχόμενος πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον να διασφαλίσει δεύτερη θητεία. “Συμφωνήσαμε ότι θα διεξάγουμε προεκλογικό αγώνα με στόχο τον σχηματισμό μιας κοινής κυβέρνησης πλειοψηφίας και ότι εγώ θα ηγηθώ αυτής της κυβέρνησης”, δήλωσε ο Κρίστερσον στο Reuters στα τέλη Αυγούστου.
Οι εκλογές αυτές θα καθορίσουν αν οι Σουηδοί ψηφοφόροι επιθυμούν να βαθύνουν την πολιτική στροφή στη χώρα, η οποία έχει ήδη ανατρέψει δεκαετίες συναίνεσης σχετικά με τη μετανάστευση και την εθνική ταυτότητα, μετατρέποντας μία από τις πιο ανοιχτές κοινωνίες της Ευρώπης σε πεδίο δοκιμής αυστηρότερων πολιτικών για την ένταξη, την ιθαγένεια και τους συνοριακούς ελέγχους.
Η κυβέρνηση συνασπισμού υπό τον Κρίστερσον, η οποία δεν διαθέτει την πλειοψηφία στο κοινοβούλιο, συνεργάζεται από το 2022 με τον ηγέτη των Σουηδών Δημοκρατών, τον Τζίμι Άκεσον. Ο απερχόμενος Σουηδός πρωθυπουργός εκτιμά ότι αυτή η συνεργασία έχει ήδη αποφέρει ανάπτυξη, χαμηλότερες τιμές στην ενέργεια και τα τρόφιμα, έχει περιορίσει την εγκληματικότητα των συμμοριών και έχει μειώσει τις αιτήσεις για παροχή ασύλου σε ιστορικό χαμηλό. Και γι’ αυτό έχει δεσμευθεί να εμβαθύνει τους δεσμούς του με το ακροδεξιό κόμμα μετά τις εκλογές της Κυριακής και να προσφέρει σε στελέχη του υπουργικές θέσεις.
Τα τελευταία τέσσερα χρόνια η κυβέρνηση Κρίστερσον έχει καταργήσει το καθεστώς μόνιμης διαμονής για τους πρόσφυγες, έχει αυστηροποιήσει τους κανόνες για τα κοινωνικά επιδόματα και έχει αυξήσει τις απελάσεις όσων δεν έχουν δικαίωμα παραμονής. Ο αριθμός των αιτήσεων ασύλου έχει υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 40 ετών και, παρόλο που ο Κρίστερσον δηλώνει ότι η έμφαση θα δοθεί πλέον στην ένταξη των μεταναστών, οι Σουηδοί Δημοκράτες επιθυμούν να προχωρήσουν ακόμη περισσότερο.
“Στη Σουηδία ισχύουν ο σουηδικός πολιτισμός, η σουηδική γλώσσα, οι σουηδικοί νόμοι, οι σουηδικοί κανόνες, η σουηδική ηθική και οι σουηδικές παραδόσεις”, υπογράμμισε ο Ματίας Κάρλσον, βουλευτές των Σουηδών Δημοκρατών και ένας από τους στενότερους συμμάχους του Άκεσον. “Αν κάποιος δεν μπορεί να το αποδεχθεί, θα πρέπει να ψάξει να ζήσει αλλού”, πρόσθεσε.
Παρά τη γενική συναίνεση για αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική, πολλοί Σουηδοί εξακολουθούν να νιώθουν άβολα με την ακροδεξιά και οι δημοσκοπήσεις δίνουν μικρό προβάδισμα στην κεντροαριστερή αντιπολίτευση, η οποία στηρίζει τη Μαγκνταλένα Άντερσον των Σοσιαλδημοκρατών για την πρωθυπουργία. “Αν οι Σουηδοί Δημοκράτες ενταχθούν στην κυβέρνηση, αυτό θα έχει ένα πολύ αρνητικό αντίκτυπο στα φιλελεύθερα ιδανικά της χώρας μας”, σχολίασε η Μπριγκίτα Όλσον, υπουργός ΕυρωπαΪκών Υποθέσεων από το 2010 ως το 2014 και πλέον βουλευτής του Κόμματος του Κέντρου. “Είδαμε τις επιπτώσεις όταν βρίσκονταν εκτός κυβέρνησης, τώρα θα είναι δέκα φορές χειρότερες”, πρόσθεσε.
Νέο τοπίο
Η άνοδος της ακροδεξιάς έχει αλλάξει το πολιτικό τοπίο της Ευρώπης, με ακροδεξιά κόμματα να συμμετέχουν σε κυβερνητικούς συνασπισμούς στη Φινλανδία, την Ιταλία, την Κροατία και την Τσεχία, και να απειλούν τα παραδοσιακά κόμματα στη Γαλλία και τη Γερμανία. Καθώς οι Σουηδοί Δημοκράτες στηρίζουν στο κοινοβούλιο τον Κρίστερσον τα τελευταία τέσσερα χρόνια κάποιοι αναλυτές θεωρούν ότι αυτές οι εκλογές δεν θα αποτελέσουν τόσο σοβαρό σημείο καμπής για το κόμμα όσο ήταν η επιτυχία του Άκεσον να το απαλλάξει από το ακραίο παρελθόν του. Το 2025 οι Σουηδοί Δημοκράτες ζήτησαν συγνώμη για το νεοναζιστικό τους παρελθόν και τις αντισημιτικές τους απόψεις. “Οι εκλογές αποτελούν δημοψήφισμα για τους Σουηδούς Δημοκράτες, για το αν θα συνεχίσουν την πορεία τους στο ακροδεξιό μονοπάτι”, σχολίασε ο Ζαν Γκιγιού, συγγραφέας και πολιτικός αναλυτής.
Πολιτικές τις οποίες πριν μία δεκαετία πολλοί Σουηδοί θα αντιμετώπιζαν ως απόρριψη των φιλελεύθερων αξιών της χώρας έχουν πλέον κερδίσει γενική αποδοχή σε μεγάλο μέρος του πολιτικού φάσματος. Οι δύο αντίπαλοι συνασπισμοί έχουν επίσης συγκλίνει σε διάφορα ζητήματα μείζονος σημασίας για τους ψηφοφόρους, καθώς αμφότεροι υπόσχονται ενίσχυση του κοινωνικού κράτους, συνεχιζόμενη στήριξη προς την Ουκρανία, επανεξοπλισμό και μέτρα για την άμβλυνση της κρίσης του κόστους διαβίωσης που έχει πλήξει έντονα πολλά νοικοκυριά. “Πιστεύω ότι θα δείτε μια συνεχιζόμενη κανονικοποίηση των Σουηδών Δημοκρατών”, εκτίμησε ο Λαρς Τράγκαρντ, ιστορικός. “Έχει έρθει η ώρα να μειωθεί η υστερία”, πρόσθεσε.
Κι άλλη μετατόπιση;
Οι επικριτές τους όμως φοβούνται ότι οι υποσχέσεις των Σουηδών Δημοκρατών να βάλουν τέλος στην πολυπολιτισμικότητα, να αποκαταστήσουν τις παραδοσιακές, σουηδικές αξίες και να απαγορεύσουν κάποια μουσουλμανικά ενδύματα ενδέχεται να βαθύνουν τον κοινωνικό διχασμό και μετατοπίσουν το πολιτικό κέντρο βάρους ακόμη πιο δεξιά. “Φοβάμαι ότι περισσότεροι άνθρωποι θα απελαθούν. Ανησυχώ για τον Τύπο, την ελευθερία του λόγου και την ελευθερία του συναθροίζεσθαι”, δήλωσε ο Κούρντο Μπάκσι, συγγραφέας και ακτιβιστής κατά του ρατσισμού μιλώντας στο περιθώριο διαδήλωσης υπέρ των μεταναστών στη Στοκχόλμη.
Τα τέσσερα κόμματα της αντιπολίτευσης -- οι Σοσιαλδημοκράτες, οι Πράσινοι, το Αριστερό Κόμμα και το Κόμμα του Κέντρου-- συμφωνούν στην αύξηση των δημόσιων δαπανών και της κοινωνικής πρόνοιας. Αλλά διαφωνούν σε διάφορα άλλα κεντρικά ζητήματα, από τη φορολόγηση των δισεκατομμυριούχων ως το αν η Σουηδία θα πρέπει να κατασκευάσει νέους πυρηνικούς αντιδραστήρες. Εξάλλου το Κόμμα του Κέντρου αρνείται να συνεργαστεί σε μια κυβέρνηση με το Αριστερό Κόμμα.
