Περαιτέρω πρόοδο στην προστασία των δημοσιογράφων και στον θεσμοθετημένο διάλογο με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, αλλά περιορισμένη πρόοδο στην αντιμετώπιση της διαφθοράς και στη βελτίωση του πλαισίου για το lobbying, διαπιστώνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην έκθεσή της για το Κράτος Δικαίου στην Ελλάδα που δόθηκε σήμερα στη δημοσιότητα. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η Ελλάδα σημείωσε πρόοδο στις δύο από τις τέσσερις συστάσεις που της είχε απευθύνει στην Έκθεση για το Κράτος Δικαίου του 2025, ενώ στις άλλες δύο καταγράφει περιορισμένη πρόοδο. Με βάση την αξιολόγηση των εξελίξεων της περιόδου αναφοράς, τις δεσμεύσεις στο πλαίσιο του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου για την αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης, η Επιτροπή απευθύνει τέσσερις συστάσεις προς την Ελλάδα.
Ειδικότερα:
- «Κάποια περαιτέρω πρόοδος» σημειώνεται στην ενίσχυση των νομοθετικών και μη νομοθετικών εγγυήσεων για την ασφάλεια και την προστασία των δημοσιογράφων, ιδίως έναντι των καταχρηστικών αγωγών (SLAPP). Η Επιτροπή επισημαίνει ότι έχουν ληφθεί πρόσθετα μέτρα και ότι η σχετική νομοθεσία βρίσκεται στο τελικό στάδιο επεξεργασίας, καλώντας την Ελλάδα να ολοκληρώσει τις σχετικές μεταρρυθμίσεις σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.
- «Κάποια περαιτέρω πρόοδος» καταγράφεται στην ανάπτυξη θεσμοθετημένου διαλόγου με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και στην απλούστευση των διαδικασιών εγγραφής τους. Ωστόσο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι ο διάλογος δεν έχει ακόμη αποκτήσει τακτικό και σταθερό χαρακτήρα και ότι το πλαίσιο εγγραφής παραμένει κατακερματισμένο, συστήνοντας την εντατικοποίηση των προσπαθειών προς αυτή την κατεύθυνση.
- «Περιορισμένη πρόοδος» καταγράφεται στη δημιουργία ενός ισχυρού ιστορικού διώξεων και τελεσίδικων δικαστικών αποφάσεων σε υποθέσεις διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένων υποθέσεων διαφθοράς υψηλού επιπέδου. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι έχει θεσπιστεί το νομικό πλαίσιο για το ψηφιακό μητρώο υποθέσεων διαφθοράς, το οποίο αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία την 1η Ιανουαρίου 2027, ωστόσο επισημαίνει ότι ο αριθμός των διώξεων και των τελεσίδικων αποφάσεων παραμένει χαμηλός και καλεί την Ελλάδα να συνεχίσει τις προσπάθειές της.
- «Περιορισμένη πρόοδος» διαπιστώνεται επίσης στη βελτίωση του πλαισίου για το lobbying, καθώς δεν έχει υιοθετηθεί νομοθεσία που να διευρύνει τον ορισμό του λομπίστα. Η Επιτροπή συνιστά στην Ελλάδα να αναθεωρήσει τον σχετικό ορισμό και να διασφαλίσει την αποτελεσματική εφαρμογή του πλαισίου.
Όπως κάθε χρόνο, η Έκθεση για το Κράτος Δικαίου 2026 εξετάζει τις εξελίξεις με βάση τέσσερις πυλώνες: το δικαστικό σύστημα, το πλαίσιο κατά της διαφθοράς, την ελευθερία και τον πλουραλισμό των μέσων ενημέρωσης και τους θεσμικούς ελέγχους και τις ισορροπίες.
Στον τομέα της Δικαιοσύνης, η Επιτροπή σημειώνει ότι οι διορισμοί στις ανώτατες δικαστικές θέσεις πραγματοποιήθηκαν με βάση το νέο θεσμικό πλαίσιο και με τη συμμετοχή της ίδιας της Δικαιοσύνης, ενώ συνεχίζεται η συζήτηση για την καθιέρωση περιόδου αποχής («cooling-off period») μετά τη συνταξιοδότηση των δικαστών, με στόχο την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών. Παράλληλα, προχωρούν με ταχείς ρυθμούς η ψηφιοποίηση των δικαστηρίων, η εφαρμογή του ηλεκτρονικού φακέλου δικογραφίας, οι προσλήψεις δικαστών, εισαγγελέων και δικαστικών υπαλλήλων, καθώς και οι επενδύσεις στις δικαστικές υποδομές μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι μεταρρυθμίσεις έχουν αρχίσει να αποδίδουν, καθώς η διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών έχει μειωθεί ελαφρώς και η νέα δικαστική χωροταξία παρουσιάζει ενθαρρυντικά πρώτα αποτελέσματα. Ωστόσο, επισημαίνει ότι οι καθυστερήσεις στην απονομή της Δικαιοσύνης εξακολουθούν να αποτελούν μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τη χώρα.
Στην καταπολέμηση της διαφθοράς, η Επιτροπή αναγνωρίζει την επιτυχή ολοκλήρωση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης κατά της Διαφθοράς 2022-2025 και την προετοιμασία νέου σχεδίου, την ενίσχυση των ελέγχων από την Ελληνική Αστυνομία, καθώς και τη δημιουργία του νομικού πλαισίου για το ψηφιακό μητρώο υποθέσεων διαφθοράς, το οποίο αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία την 1η Ιανουαρίου 2027. Επισημαίνει επίσης τη λειτουργία του νέου ηλεκτρονικού συστήματος δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης «e-Πόθεν» και τις μεταρρυθμίσεις στις δημόσιες συμβάσεις με στόχο τη μεγαλύτερη διαφάνεια. Ωστόσο, τονίζει ότι οι διώξεις και οι τελεσίδικες αποφάσεις, ιδίως σε υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου, παραμένουν περιορισμένες, ενώ δεν έχουν ακόμη προωθηθεί νομοθετικές αλλαγές για το πλαίσιο του lobbying και ο αριθμός των εγγεγραμμένων λομπιστών εξακολουθεί να είναι χαμηλός.
Για την ελευθερία και τον πλουραλισμό των μέσων ενημέρωσης, η Επιτροπή επισημαίνει ότι συνεχίζεται η ενίσχυση του εποπτικού ρόλου, της χρηματοδότησης και της στελέχωσης του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ), ενώ για πρώτη φορά θεσμοθετείται όργανο αυτορρύθμισης του δημοσιογραφικού κλάδου. Αναφέρεται επίσης στη νέα νομοθεσία για την αδειοδότηση των περιφερειακών τηλεοπτικών σταθμών, στις πρωτοβουλίες για μεγαλύτερη διαφάνεια στην κατανομή της κρατικής διαφήμισης, στην εφαρμογή νέων κανόνων για την πρόσβαση στην πληροφορία, καθώς και στην προετοιμασία εθνικού σχεδίου δράσης για την προστασία των δημοσιογράφων. Παρά τις εξελίξεις αυτές, η Επιτροπή σημειώνει ότι εξακολουθούν να διατυπώνονται ανησυχίες σχετικά με την πολιτική ανεξαρτησία της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης και ζητεί να ολοκληρωθούν τα μέτρα προστασίας των δημοσιογράφων, ιδίως έναντι των καταχρηστικών αγωγών (SLAPP).
Όσον αφορά τους θεσμικούς ελέγχους και τις ισορροπίες, η Επιτροπή καταγράφει την έναρξη της διαδικασίας συνταγματικής αναθεώρησης, η οποία περιλαμβάνει ζητήματα όπως η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, η υπουργική ασυλία, η προστασία των δημοσιογράφων και η βελτίωση της ποιότητας της νομοθέτησης. Αναγνωρίζει ότι έχουν γίνει βήματα για την επιτάχυνση της εκτέλεσης των τελεσίδικων δικαστικών αποφάσεων και για την ενίσχυση των ανεξάρτητων αρχών με νέο προσωπικό, ενώ συνεχίζεται ο δικαστικός έλεγχος για ορισμένες πτυχές της χρήσης λογισμικών παρακολούθησης (spyware). Παράλληλα, σημειώνει ότι η μεταρρύθμιση του καθεστώτος ασυλίας των μελών της κυβέρνησης εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο δημόσιας συζήτησης, ενώ το πλαίσιο λειτουργίας των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών παραμένει κατακερματισμένο, παρά τα βήματα που έχουν γίνει για τη θεσμοθέτηση διαλόγου μαζί τους.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι τα περισσότερα κράτη-μέλη προχώρησαν σε μεταρρυθμίσεις στους τομείς της Δικαιοσύνης, της καταπολέμησης της διαφθοράς, της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης και της ενίσχυσης των θεσμικών ελέγχων, αν και εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις σε αρκετές χώρες.
Τέλος, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η Έκθεση για το Κράτος Δικαίου θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο και στον σχεδιασμό του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου της ΕΕ, καθώς προτείνει τα νέα εθνικά και περιφερειακά προγράμματα (ΕΣΠΑ) να λαμβάνουν υπόψη τις προκλήσεις που εντοπίζονται στις εκθέσεις για το κράτος δικαίου. Η έκθεση θα αποτελεί επίσης μία από τις πηγές αξιολόγησης της συμμόρφωσης των κρατών-μελών με τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και τις απαιτήσεις για το κράτος δικαίου κατά την υλοποίηση των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων.
