Όταν οι ΗΠΑ σταμάτησαν προσωρινά να μοιράζονται πληροφορίες με το Κίεβο σχετικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία τον Μάρτιο του 2025, τα αποτελέσματα ήταν δραματικά.
Οι ουκρανικές δυνάμεις υπέστησαν αποφασιστικές ήττες στο πεδίο της μάχης, ενώ οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί τους παρακολουθούσαν με τρόμο.
Η διακοπή διήρκεσε μόνο λίγες ημέρες, αλλά προκάλεσε σοκ σε όλη την Ευρώπη, καθώς μια νέα πραγματικότητα άρχισε να διαφαίνεται: η Ουάσινγκτον δεν ήταν πλέον ένας αξιόπιστος στρατιωτικός εταίρος και η ήπειρος χρειαζόταν ένα σχέδιο Β.
Η Ευρώπη αγωνίζεται να διατηρήσει τις ΗΠΑ, που γίνονται όλο και πιο εχθρικές, στο ΝΑΤΟ, ενώ τα κράτη σπεύδουν να επανεξοπλιστούν. Και τώρα, για πρώτη φορά από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες συζητούν πώς να αναπτύξουν το δικό τους πυρηνικό οπλοστάσιο, σύμφωνα με άτομα που μίλησαν στο Bloomberg, τα οποία επικαλούνται συνομιλίες μεταξύ στρατιωτικών και κυβερνήσεων.
Πυρηνική ομπρέλα
Η Ευρώπη εξαρτάται από τις ΗΠΑ για τη λεγόμενη πυρηνική ομπρέλα, που αποτελείται από αμερικανικά όπλα που βρίσκονται στην ήπειρο και τη συμφωνία αμοιβαίας άμυνας του ΝΑΤΟ. Εάν οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον αξιόπιστες, η Ευρώπη αντιμετωπίζει την απειλητική προοπτική να μείνει μόνη με έναν γείτονα, τη Ρωσία, που διαθέτει το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο.
Προς το παρόν, μόνο το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία διαθέτουν πυρηνικά όπλα. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν αναμένεται να προσφέρει πυρηνική ομπρέλα στην Ευρώπη, σύμφωνα με άτομα που είναι εξοικειωμένα με το θέμα.
Με αρκετά χρήματα, και άλλες ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσαν θεωρητικά να αποκτήσουν πυρηνικά όπλα. Αλλά αυτό θα απαιτούσε οδυνηρές επιλογές: υψηλό κόστος και παραβιάσεις διεθνών συνθηκών, αν οι χώρες θέλουν να αναπτύξουν το δικό τους οπλοστάσιο.
«Φανταστείτε ότι η Ρωσία εισβάλλει στην Εσθονία», είπε ο Pavel Povdig, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο των Ηνωμένων Εθνών. «Έτσι, η Γαλλία έχει τον εξής προβληματισμό: έχει μεν την ικανότητα να προκαλέσει μεγάλη ζημιά στη Ρωσία, αλλά η Ρωσία σίγουρα θα προκαλέσει μεγάλη ζημιά στη Γαλλία ως αντίποινα», πρόσθεσε.
«Θα ήταν κάτι που το Παρίσι θα ήταν διατεθειμένο να εξετάσει;», αναρωτήθηκε.
Η Ευρώπη προχωρά με προσεχτικά βήματα. Καθώς οι αξιωματούχοι αντιμετωπίζουν το ζήτημα των πυρηνικών, είναι προσεκτικοί ως προς τα μηνύματα που στέλνουν στη Ρωσία, διατηρώντας τις συνομιλίες σε διμερές ή τριμερές επίπεδο μεταξύ χωρών που έχουν στενές σχέσεις, σύμφωνα με πρόσωπο που έχει γνώση των συνομιλιών.
Οι χώρες που συμμετέχουν στις συζητήσεις συνήθως φιλοξενούν στρατιωτικά μέσα των ΗΠΑ, βρίσκονται κοντά στη Ρωσία και αισθάνονται άμεσα απειλούμενες από τον Βλάντιμιρ Πούτιν, σύμφωνα με πηγή που έχει γνώση των συνομιλιών. Οι συνομιλίες διεξάγονται σε υψηλό στρατιωτικό επίπεδο και ακόμη και οι υπουργοί ενδέχεται να μην έχουν γνώση αυτών, πρόσθεσε η ίδια πηγή.
Η πυρηνική αποτροπή αναμένεται να αποτελέσει «καυτό» θέμα στη Διάσκεψη για την Ασφάλεια του Μονάχου, η οποία ξεκινά την Παρασκευή. Η ομιλία του Μακρόν για τα πυρηνικά θα ακολουθήσει λίγες ημέρες αργότερα, στη Γαλλία, μετά από διαβουλεύσεις με τους συμβούλους του προέδρου, σύμφωνα με άτομα που γνωρίζουν το χρονοδιάγραμμα.
Η αντικατάσταση της «ομπρέλας» των ΗΠΑ με νέα ευρωπαϊκά όπλα είναι οικονομικά ασύμφορη για τις περισσότερες χώρες, μεταξύ άλλων προβλημάτων, σύμφωνα με ειδικούς. Η ήπειρος ήδη ξοδεύει τεράστια ποσά για την ενίσχυση της συμβατικής στρατιωτικής της ισχύος. Το 2025, η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ηνωμένο Βασίλειο ξόδεψαν συνολικά περισσότερα από 530 δισεκατομμύρια δολάρια για την άμυνα, ποσό που υπερβαίνει το ήμισυ του συνολικού ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της Πολωνίας.
Πυρηνικά οπλοστάσια
Προς το παρόν, η καλύτερη κίνηση της Ευρώπης θα ήταν να αναπτύξει το οπλοστάσιό της με προηγμένα μη πυρηνικά όπλα, τα οποία μπορούν να απειλήσουν σημαντικούς στόχους εντός της Ρωσίας και να αποτρέψουν μια εισβολή, σύμφωνα με την Darya Dolzikova, ανώτερη ερευνήτρια στο Royal United Services Institute.
«Δεν βλέπω μια πανευρωπαϊκή πυρηνική αποτρεπτική δύναμη», δήλωσε η Dolzikova.
«Δεν νομίζω ότι αυτό είναι εφικτό. Αυτό που πιστεύω ότι μπορούμε να κάνουμε είναι να αναρωτηθούμε πώς βλέπουν οι Γάλλοι και οι Βρετανοί τα δικά τους μέσα αποτροπής και πώς αυτό επηρεάζει την ευρωπαϊκή ασφάλεια», πρόσθεσε.
Η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτουν συνολικά περίπου 400 πυρηνικές κεφαλές. Συγκριτικά, οι ΗΠΑ διαθέτουν 1.670, αριθμός που ενδέχεται να αυξηθεί μετά τη λήξη της νέας συνθήκης START μεταξύ των ΗΠΑ και της Ρωσίας για τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων.
Παρά το μικρότερο οπλοστάσιό τους, οι γαλλικές και βρετανικές πυρηνικές κεφαλές έχουν αρκετή ισχύ για να καταστρέψουν εκατοντάδες πόλεις, σύμφωνα με την Dolzikova.
Η Ρωσία, αντίθετα, είναι πιο ευέλικτη, καθώς το τεράστιο οπλοστάσιό της περιλαμβάνει μεν μικρότερης ισχύος όπλα, προσφέροντάς της όμως, περισσότερες επιλογές για στόχους και τρόπους αντίδρασης σε περίπτωση κλιμάκωσης.
Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία ξοδεύουν συνολικά περίπου 12 δισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο για τη συντήρηση των οπλοστασίων τους. Αυτό αντιστοιχεί σε περισσότερο από το μισό του συνολικού αμυντικού προϋπολογισμού της Σουηδίας, του νεότερου μέλους του ΝΑΤΟ.
Το να πείσουν τους ψηφοφόρους να αποδεχθούν ότι τα ακριβά πυρηνικά όπλα διασφαλίζουν άλλες χώρες -ακόμα και αν το κόστος δεν αυξηθεί- θα μπορούσε να είναι δύσκολο.
Συντονισμός πυρηνικών δυνάμεων
Οι δύο χώρες διεξάγουν συζητήσεις για τον καλύτερο συντονισμό των πυρηνικών τους δυνάμεων. Πέρσι, υπέγραψαν τη Διακήρυξη του Northwood, η οποία ανέφερε: «Οι πυρηνικές δυνάμεις μας είναι ανεξάρτητες, αλλά μπορούν να συντονιστούν και να συμβάλουν σημαντικά στη συνολική ασφάλεια της Συμμαχίας, καθώς και στην ειρήνη και τη σταθερότητα της περιοχής».
Η Γαλλία θα μπορούσε να σταθμεύσει μαχητικά αεροσκάφη με πυρηνική ικανότητα σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Πολωνία, σύμφωνα με έκθεση του think-tank IFRI με έδρα το Παρίσι. Ευκολότερες επιλογές περιλαμβάνουν την αύξηση της συμμετοχής των χωρών του ΝΑΤΟ στις γαλλικές πυρηνικές ασκήσεις ή τη στενότερη συνεργασία μεταξύ της Γαλλίας και της Ομάδας Πυρηνικού Σχεδιασμού του ΝΑΤΟ.
Μεμονωμένα, τα κράτη θα μπορούσαν να επενδύσουν σε «έτοιμες προς χρήση» δυνατότητες, που σημαίνει να διαθέτουν όλα τα στοιχεία για την κατασκευή ενός πυρηνικού όπλου, αν χρειαστεί. Αλλά ακόμη και αυτό, απαιτεί πυρηνικούς σταθμούς, πολύπλοκες και δαπανηρές εγκαταστάσεις εμπλουτισμού και την πολιτική βούληση να παραβιαστούν οι συμφωνίες μη διάδοσης, σύμφωνα με ένα πρόσωπο που είναι εξοικειωμένο με τις συζητήσεις για τα πυρηνικά στην Ευρώπη.
«Είναι ένα πολύ περίπλοκο ζήτημα, επειδή η γαλλική πυρηνική αποτροπή δεν είναι μια πραγματική πυρηνική ομπρέλα όπως αυτή που μας προσφέρει το ΝΑΤΟ», δήλωσε ο πρωθυπουργός του Βελγίου Μπαρτ Ντε Βέβερ στο Bloomberg. «Αν μιλάμε για πυρηνικά όπλα, τότε μιλάμε για δαπάνες πολλών χρημάτων», τόνισε.
Από την πλευρά των εταίρων τους, δεν είναι επίσης δεδομένο ότι το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία θα έχουν πάντα κυβερνήσεις προσηλωμένες στην ιδέα της προστασίας της υπόλοιπης Ευρώπης, δήλωσε η ερευνήτρια του IFRI Heloise Fayet. Η Γαλλία πρόκειται να διεξαγάγει προεδρικές εκλογές το επόμενο έτος, και η Μαρίν Λε Πεν και το δεξί της χέρι Τζόρνταν Μπαρντέλα, έχουν εναντιωθεί σε οποιαδήποτε ιδέα κοινής χρήσης πυρηνικών ως αποτρεπτικό μέσο.
«Οι σύμμαχοί μας μπορεί να καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι δεν μπορούν να βασίζονται σε εμάς», σημείωσε η Fayet.
Το ΝΑΤΟ, εν τω μεταξύ, επιμένει στο μήνυμα της ενότητας. Ο Γενικός Γραμματέας, Μαρκ Ρούτε, έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι οι Αμερικανοί παραμένουν πλήρως προσηλωμένοι στη διατλαντική συμμαχία. Ένας αξιωματούχος του υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζουν να παρέχουν πυρηνική ομπρέλα στους συμμάχους τους.
Πράγματι, όταν οι ΗΠΑ ανέφεραν ότι η Ευρώπη είναι υπεύθυνη για τη δική της ασφάλεια, εννοούσαν τη συμβατική άμυνα. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει αναφερθεί στην πυρηνική ομπρέλα και οι ΗΠΑ δεν έχουν θίξει το θέμα ούτε σε ιδιωτικές συζητήσεις, σύμφωνα με άτομα που είναι εξοικειωμένα με το θέμα.
Από την πλευρά του, το οπλοστάσιο του Ηνωμένου Βασιλείου είναι στενά συνδεδεμένο με τις ΗΠΑ. Αν και το Ηνωμένο Βασίλειο έχει επιχειρησιακή ανεξαρτησία όσον αφορά την πυρηνική αποτροπή και τα υποβρύχια είναι βρετανικής κατασκευής, οι πύραυλοί του κατασκευάζονται από την αμερικανική αμυντική εταιρεία Lockheed Martin.
Ωστόσο, οι προκλήσεις και το κόστος της ανάπτυξης πυρηνικών όπλων που θα ανταγωνίζονται τα αμερικανικά θα κρατήσουν πιθανότατα τους ευρωπαϊκούς στόχους σε πιο μετριοπαθή επίπεδα. «Αν θέλεις μια πολυεπίπεδη πυρηνική ομπρέλα, τότε έχεις πολύ δύσκολο δρόμο μπροστά σου για να γίνεις παγκόσμια δύναμη», δήλωσε ο Βέλγος Ντε Βέβερ «Δεν είμαι σίγουρος αν η Ευρώπη πρέπει να προχωρήσει μέχρι τέλους», κατέληξε.
