Σε αναζήτηση εναλλακτικών δρόμων για τη μείωση της κυριαρχίας της Κίνας στον τομέα των λεγόμενων «κρίσιμων ορυκτών» βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, με βασικό άξονα μια νέα στρατηγική σύμπραξη με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Bloomberg, οι δύο πλευρές βρίσκονται κοντά στην υπογραφή μνημονίου κατανόησης, το οποίο θα θέσει τις βάσεις για έναν «Οδικό Χάρτη Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης» μέσα στο επόμενο τρίμηνο.
Στόχος της πρωτοβουλίας είναι η από κοινού εξεύρεση ασφαλών και αξιόπιστων πηγών προμήθειας κρίσιμων πρώτων υλών, που αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης τεχνολογίας — από την πράσινη ενέργεια και τα ηλεκτρικά οχήματα μέχρι την αμυντική βιομηχανία και τα ψηφιακά συστήματα. Τόσο η ΕΕ όσο και οι ΗΠΑ εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την Κίνα, γεγονός που, όπως σημειώνουν οι ίδιες πηγές, προσδίδει στο Πεκίνο σημαντική διαπραγματευτική ισχύ στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.
Το υπό διαμόρφωση μνημόνιο προβλέπει τη διερεύνηση κοινών επενδυτικών έργων στον τομέα των κρίσιμων ορυκτών, αλλά και τη δημιουργία μηχανισμών στήριξης των τιμών, ώστε να προστατεύονται οι δυτικές αγορές από φαινόμενα υπερπροσφοράς ή πιθανές πρακτικές χειραγώγησης από τρίτες χώρες. Παράλληλα, δίνεται έμφαση στην οικοδόμηση «ασφαλών αλυσίδων εφοδιασμού» μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών, με στόχο την ανθεκτικότητα απέναντι σε γεωπολιτικές ή εμπορικές αναταράξεις.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά και η αναφορά στον αμοιβαίο σεβασμό της εδαφικής ακεραιότητας, στοιχείο που η ΕΕ θεωρεί θεμέλιο της ευρύτερης στρατηγικής συνεργασίας. Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία συμπίπτει χρονικά με την προετοιμασία της Ουάσιγκτον να καλέσει δεκάδες υπουργούς Εξωτερικών και ανώτερους αξιωματούχους συμμαχικών χωρών, επιδιώκοντας συντονισμένες δεσμεύσεις για τον περιορισμό της εξάρτησης από τις κινεζικές πρώτες ύλες.
Το θέμα έχει αναδειχθεί σε κορυφαία προτεραιότητα για τις ΗΠΑ, μετά τους περιορισμούς που είχε επιβάλει το Πεκίνο στις εξαγωγές σπανίων γαιών το 2025. Οι περιορισμοί αυτοί ανεστάλησαν τον Οκτώβριο, έπειτα από συμφωνία μεταξύ του τότε Αμερικανού προέδρου Donald Trump και του Κινέζου ηγέτη Σι Τζινπίνγκ, ωστόσο Αμερικανοί αξιωματούχοι δηλώνουν πλέον αποφασισμένοι να κινηθούν ταχύτερα προς μια πιο μόνιμη λύση.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ουάσιγκτον πιέζει για τη δημιουργία μηχανισμού τιμολόγησης που θα προστατεύει τα δυτικά διυλιστήρια και τις εξορυκτικές επιχειρήσεις από φθηνότερες κινεζικές εξαγωγές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από την πλευρά της, κάλεσε τα κράτη-μέλη να διατηρήσουν ενιαία στάση, αποτρέποντας διμερείς συμφωνίες και αναθέτοντας στην ίδια τη διαπραγμάτευση μιας συνολικής ευρωατλαντικής συμφωνίας.
Παρά τον σκεπτικισμό ορισμένων αξιωματούχων ως προς το αν μπορεί να επιτευχθεί έγκαιρα μια ουσιαστική συμφωνία, οι συνομιλίες παραμένουν σε τροχιά. Μεταξύ των βασικών πυλώνων της ευρωπαϊκής πρότασης περιλαμβάνονται η δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων, η συνεργασία στην έρευνα και την καινοτομία, η ανταλλαγή πληροφοριών για τους κινδύνους στις εφοδιαστικές αλυσίδες, καθώς και η από κοινού αντίδραση σε περιορισμούς εξαγωγών που επιβάλλονται από τρίτες χώρες.
Η προοπτική μιας ενισχυμένης εταιρικής σχέσης ΕΕ–ΗΠΑ αποτυπώνει, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, τη βούληση των δύο πλευρών να μειώσουν τις στρατηγικές τους εξαρτήσεις και να διαμορφώσουν ένα πιο ανθεκτικό και προβλέψιμο πλαίσιο για την παγκόσμια αγορά κρίσιμων πρώτων υλών.
