Τι αναζητά πλέον ένας ταξιδιώτης όταν φεύγει από τον τόπο του; Μια όμορφη παραλία, ένα καλό ξενοδοχείο, ένα καλό φαγητό; Ή κάτι περισσότερο; Μια εμπειρία που θα τον φέρει πιο κοντά στη φύση, στην ιστορία και στην ταυτότητα ενός τόπου, που θα του επιτρέψει να τον γνωρίσει πέρα από τα προφανή και να επιστρέψει από το ταξίδι με κάτι περισσότερο από φωτογραφίες. Σε αυτή τη μετατόπιση της ταξιδιωτικής εμπειρίας, το βουνό αποκτά έναν διαφορετικό ρόλο. Δεν απευθύνεται πλέον μόνο στους έμπειρους ορειβάτες και στους λάτρεις των δύσκολων αναβάσεων, αλλά γίνεται μέρος των διακοπών ενός ολοένα μεγαλύτερου αριθμού επισκεπτών: ανθρώπων που έρχονται για τη θάλασσα και αναζητούν μια ημέρα στη φύση, οικογενειών που θέλουν να γνωρίσουν ένα βουνό, αλλά και ταξιδιωτών που επιλέγουν πλέον έναν προορισμό έχοντας ως βασικό κίνητρο την ορεινή εμπειρία. «Οι περισσότεροι πελάτες που είχαμε μέχρι τώρα είναι άνθρωποι που έρχονται για τη θάλασσα, για να κάνουν τις διακοπές τους, και κάποια στιγμή βλέπουν τον Όλυμπο και λένε “πάμε να το γνωρίσουμε”. Έρχονται με μια αίσθηση ότι είναι απλώς ένα βουνό, αλλά μέσα από την περιήγηση αντιλαμβάνονται το μεγαλείο του, την ιστορία, τη μυθολογία και τη σύνδεσή του με την περιοχή», αναφέρει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Νεκτάριος Παρμάκης, πιστοποιημένος συνοδός βουνού και επαγγελματίας με πολυετή εμπειρία στην ορεινή διάσωση.
Δύο διαφορετικά κοινά
Η εμπειρία του Ολύμπου αποτυπώνει δύο διαφορετικές κατηγορίες ταξιδιωτών. Εκείνους που επιλέγουν έναν προορισμό έχοντας ως βασικό κίνητρο το βουνό και αναζητούν πεζοπορίες, πολυήμερες διαδρομές και αναβάσεις, αλλά και εκείνους που έρχονται για διακοπές και εντάσσουν στο πρόγραμμά τους μια ορεινή εμπειρία. «Δεν είναι μόνο οι άνθρωποι που έρχονται για να κάνουν ορειβασία. Είναι άνθρωποι που κάνουν τουρισμό αναψυχής. Μπορεί να έρθουν για τη θάλασσα και να αφιερώσουν μία ημέρα στον Όλυμπο και στη συνέχεια, αφού γνωρίσουν το βουνό, να επιστρέψουν για μια μεγαλύτερη διαδρομή ή να αναζητήσουν ένα άλλο βουνό στην Ελλάδα», εξηγεί ο κ. Παρμάκης.
Για αρκετούς από αυτούς η πρώτη γνωριμία με τον Όλυμπο ξεκινά πριν ακόμη από την πεζοπορία, στο Κέντρο Πληροφόρησης Εθνικού Πάρκου Ολύμπου στο Λιτόχωρο, όπου ο επισκέπτης μπορεί να αποκτήσει μια πρώτη εικόνα για τη φυσική και πολιτιστική ταυτότητα του βουνού και να πραγματοποιήσει ακόμη και μια εικονική ανάβαση στις κορυφές του. Αναφερόμενος γενικότερα στους επισκέπτες του βουνού, ο κ. Παρμάκης σημειώνει: «Έρχονται χωρίς να ξέρουν πολλά πράγματα για τον Όλυμπο. Μετά από μια ενημέρωση 40-50 λεπτών αρχίζουν να αντιλαμβάνονται το μέγεθος, τη μυθολογία, την ιστορία, τη χλωρίδα και την πανίδα του βουνού και τότε αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο το βλέπουν», σημειώνει ο ίδιος. Πρόκειται για ένα κοινό που δεν έχει απαραίτητα προηγούμενη εμπειρία στο βουνό. Είναι οικογένειες με παιδιά, μεγαλύτεροι επισκέπτες που επιλέγουν ήπιες διαδρομές, αλλά και ταξιδιώτες που, μετά την πρώτη επαφή, αναζητούν πιο ολοκληρωμένες και πολυήμερες εμπειρίες. Το βουνό είναι για όλους όπως επισημαίνει. «Έχουμε ανέβει στο βουνό με άτομα με αναπηρία, χρήστες προσθετικών μελών, άτομα με οπτική αναπηρία, αλλά και με ογκολογικούς ασθενείς. Δεν υπάρχουν εμπόδια, απλώς προσαρμόζουμε τις διαδρομές», εξηγεί.
Από τον Όλυμπο και το Ζαγόρι έως τη Σαμαριά
Η Ελλάδα διαθέτει ένα σημαντικό πλεονέκτημα για την ανάπτυξη αυτής της μορφής τουρισμού: σε αρκετές περιοχές η ορεινή εμπειρία μπορεί να συνδυαστεί με άλλα τουριστικά προϊόντα. Ο Όλυμπος, με τη θάλασσα σε μικρή απόσταση, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Το ίδιο συμβαίνει με το Ζαγόρι, όπου η πεζοπορία συνδέεται με τα χωριά, τα πέτρινα γεφύρια, την αρχιτεκτονική και τη γαστρονομία, αλλά και με τη Σαμαριά στην Κρήτη, όπου η φυσιολατρική εμπειρία εντάσσεται σε έναν ευρύτερο προορισμό που μπορεί να λειτουργεί για μεγαλύτερο μέρος του έτους. Ο κ. Παρμάκης αναφέρεται και στην περίπτωση της Δαδιάς στον Έβρο: «Πήγαινε πολύς κόσμος στη Δαδιά, κυρίως Γερμανοί. Είχαν το δάσος, την ορνιθοπαρατήρηση, τον Νέστο, τη θάλασσα, όλες αυτές τις εμπειρίες της φύσης. Όταν σταμάτησαν οι διεθνείς πτήσεις, αυτό επηρέασε πολύ την περιοχή».
Όταν η ανάβαση γίνεται ταξίδι ενδυνάμωσης
Για κάποιους ταξιδιώτες, ωστόσο, η ορεινή εμπειρία έχει προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα. Δεν αφορά μόνο την επαφή με τη φύση ή τη σωματική δραστηριότητα, αλλά συνδέεται με την προσωπική ανάπτυξη, την επιχειρηματικότητα και τη διαχείριση προκλήσεων. Ο κ. Παρμάκης περιγράφει την περίπτωση γαλλικού γραφείου που οργανώνει πολυήμερες αναβάσεις στον Όλυμπο κυρίως για CEOs, επιχειρηματίες και στελέχη. Η ανάβαση συνδυάζεται με την ιστορία και τη μυθολογία του Ολύμπου και μετατρέπεται σε ένα είδος ταξιδιού ενδυνάμωσης. «Το βλέπουν σαν spiritual ανάβαση. Μπορεί να είναι πέντε ημέρες πάνω στο βουνό, με επίσκεψη στον Όλυμπο, ιστορία και μυθολογία, αλλά συνδέουμε τη μυθολογία και με το life coaching. Με το πώς μπορεί να σε βοηθήσει στη διαχείριση μιας επιχείρησης, στη διαχείριση μιας κρίσης ή ενός προβλήματος», λέει. Η ίδια η ανάβαση λειτουργεί ως συμβολική διαδρομή: τα εμπόδια που συναντά ο ταξιδιώτης στο βουνό συνδέονται με πραγματικές προκλήσεις της επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, ενώ οι μορφές της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας χρησιμοποιούνται ως εργαλεία για την προσέγγισή τους. Έτσι, το βουνό παύει να είναι απλώς ένας χώρος άθλησης και γίνεται πεδίο εμπειρίας, αυτογνωσίας και σύνδεσης με τον πολιτισμό.
Το βουνό δεν είναι μόνο για τους έμπειρους
Η διεύρυνση του κοινού που αναζητά την ορεινή εμπειρία δημιουργεί, ωστόσο, και μια σημαντική ανάγκη: την καλύτερη ενημέρωση των επισκεπτών για τους κινδύνους. Ο κ. Παρμάκης, ο οποίος έχει διατελέσει υπεύθυνος λειτουργίας του καταφυγίου της Πετρόστρουγκας και έχει συμμετάσχει επί χρόνια σε επιχειρήσεις ορεινής διάσωσης, επισημαίνει ότι πολλά από τα περιστατικά που αντιμετωπίζονται στο βουνό συνδέονται με ελλιπή προετοιμασία και λανθασμένες επιλογές. «Πολλά από τα ατυχήματα γίνονται επειδή ο κόσμος δεν είναι ενημερωμένος. Πηγαίνει με ακατάλληλα παπούτσια, ακατάλληλο εξοπλισμό ή επιχειρεί να περάσει χιονούρες χωρίς να γνωρίζει τον κίνδυνο. Από την εμπειρία μου, τουλάχιστον το 80%-90% των ατυχημάτων θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί, αν είχαν ληφθεί τα σωστά μέτρα. Δεν μπορείς να επιβάλεις σε κάποιον να πάρει οδηγό βουνού. Το βουνό είναι ελεύθερο. Πρέπει όμως να υπάρχει ενημέρωση για το τι κινδύνους θα αντιμετωπίσει και τι μπορεί να του προσφέρει ένας οδηγός». Το ζήτημα γίνεται ιδιαίτερα σημαντικό σε μια περίοδο κατά την οποία όλο και περισσότεροι επισκέπτες, χωρίς απαραίτητα προηγούμενη ορειβατική εμπειρία, επιχειρούν να γνωρίσουν τα ελληνικά βουνά.
Από την ενημέρωση έως την ασφάλιση
Η πρόληψη, σύμφωνα με τον ίδιο, θα μπορούσε να αποτελέσει οργανωμένο κομμάτι της τουριστικής εμπειρίας, από τα ξενοδοχεία και τα σημεία εισόδου μέχρι τις ψηφιακές εφαρμογές. Σε αυτή την κατεύθυνση κινούνται και πρωτοβουλίες σε επίπεδο προορισμού. Ο Πιερικός Οργανισμός Τουριστικής Ανάπτυξης και Προβολής (Π.Ο.Τ.Α.Π.), ως Οργανισμός Διαχείρισης και Προώθησης Προορισμού (DMMO) της Πιερίας, έχει αναλάβει κεντρικό και συντονιστικό ρόλο στη στρατηγική ανάπτυξη του «Olympus Riviera», ενώ παράλληλα προχωρά η δημιουργία του Ψηφιακού Κόμβου Βιώσιμου Τουρισμού της Πιερίας. Στόχος είναι η καλύτερη οργάνωση και αξιοποίηση της τουριστικής πληροφορίας και των δεδομένων του προορισμού. Στο ίδιο πλαίσιο, η ανάγκη για ένα πιο ενιαίο σύστημα πληροφόρησης για τον Όλυμπο μπορεί να συνδέσει τις πληροφορίες για τα μονοπάτια, τις διαδρομές, τις συνθήκες, τα καταφύγια και την ασφάλεια με την ευρύτερη τουριστική εμπειρία του προορισμού. Ως παράδειγμα ο κ. Παρμάκης αναφέρει το Σαμονί στη Γαλλία. «Στο Σαμονί μπορείς να ενημερωθείς ότι, αν θέλεις, μπορείς να κάνεις ασφάλιση που να καλύπτει και τη διάσωση. Πληρώνεις ένα μικρό ποσό την ημέρα. Αν δεν το κάνεις και χρειαστείς διάσωση, αναλαμβάνεις το κόστος. Είναι ένα μοντέλο που θα μπορούσε να εξεταστεί και εδώ», σημειώνει. Παράλληλα, προτείνει ένα ενιαίο ψηφιακό σύστημα, μια εφαρμογή, για τον Όλυμπο, μέσα από το οποίο ο επισκέπτης θα μπορεί να βρίσκει πληροφορίες για τα μονοπάτια, τις αποστάσεις, τις υψομετρικές διαφορές, τα καταφύγια και τις υπηρεσίες τους, αλλά και βασικές οδηγίες ασφαλείας.
Το στοίχημα είναι η ανάπτυξη χωρίς να χαθεί η αυθεντικότητα
Η αυξανόμενη ζήτηση για ορεινές εμπειρίες δημιουργεί νέες δυνατότητες για τους προορισμούς, αλλά ταυτόχρονα θέτει και το ζήτημα της ισορροπίας ανάμεσα στην τουριστική ανάπτυξη και την προστασία του χαρακτήρα τους. Για τον Όλυμπο, όπως και για άλλους ορεινούς προορισμούς της χώρας, το ζητούμενο είναι να αξιοποιηθεί η αυξανόμενη διεθνής ζήτηση χωρίς το βουνό να μετατραπεί σε ένα ακόμη μαζικό τουριστικό προϊόν. «Το σημαντικό είναι να μην χαθεί ο χαρακτήρας. Να μην πάμε στην εμπορευματοποίηση», λέει ο κ. Παρμάκης. Για τον σύγχρονο ταξιδιώτη, άλλωστε, φαίνεται πως το ζητούμενο δεν είναι απλώς να βρεθεί σε έναν όμορφο τόπο, αλλά να φύγει από αυτόν έχοντας ζήσει κάτι περισσότερο. Και το βουνό, είτε ως προορισμός είτε ως μέρος ενός ευρύτερου ταξιδιού, μπορεί να προσφέρει ακριβώς αυτή την επιπλέον διάσταση.
