Συμφωνία διερεύνησης της διασυνοριακής συνεργασίας για την προστασία του μοναδικού, εξαιρετικής αξίας πολιτιστικού και φυσικού περιβάλλοντος της περιοχής των Πρεσπών, υπέγραψαν η Υπουργός Πολιτισμού της Ελληνικής Δημοκρατίας Λίνα Μενδώνη, ο Υπουργός Τουρισμού, Πολιτισμού και Αθλητισμού της Δημοκρατίας της Αλβανίας Blendi Gonxhja και ο Υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας Sedat Sulejmani, στο πλαίσιο της τριμερούς συνάντησης Prespa Meeting, που διεξήχθη στο Δημαρχείο Πρεσπών, στον Λαιμό, με πρωτοβουλία του Υπουργείου Πολιτισμού της Ελλάδας, παρουσία εκπροσώπων της UNESCO, του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP), της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (EEAS), και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η τριμερής συνάντηση σηματοδοτεί την πρώτη πολιτική έκφραση της κοινής βούλησης των τριών κρατών να συνεργαστούν εκκινώντας μία κοινή προσπάθεια για τη διασυνοριακή εγγραφή της περιοχής των Πρεσπών στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, ως Μεικτό Αγαθό.
Οι τρεις Υπουργοί, στο κοινό ανακοινωθέν τους, αναγνώρισαν ότι η περιοχή των Πρεσπών αποτελεί ένα μοναδικό φυσικό και πολιτιστικό τοπίο εξαιρετικής αξίας αποτελώντας ένα αλληλένδετο σύνολο, η σημασία του οποίου υπερβαίνει το περιφερειακό επίπεδο. Εξέφρασαν την πεποίθησή τους ότι η κοινή προσπάθεια για την προστασία και την αναγνώριση των Πρεσπών μπορεί να αποτελέσει ένα ουσιαστικό παράδειγμα εποικοδομητικής περιφερειακής συνεργασίας και του ρόλου που μπορεί να διαδραματίσει η κοινή πολιτιστική και φυσική κληρονομιά, ως γέφυρα μεταξύ γειτονικών χωρών και λαών. Πρόκειται για την αφετηρία μιας μακράς, κοινής προσπάθειας με στόχο η φυσική και πολιτιστική αξία των Πρεσπών να αναγνωριστεί, σε διεθνές επίπεδο, να καταστεί η περιοχή πρότυπο διασυνοριακής συνεργασίας για την προστασία, τη βιώσιμη διαχείριση και την ανάδειξη της περιοχής, προς όφελος των τοπικών κοινοτήτων και των μελλοντικών γενεών.
Η Υπουργός Πολιτισμού της Ελλάδας Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Οι Πρέσπες είναι ένας τόπος μοναδικής πολιτιστικής και φυσικής αξίας, ένας τόπος που δεν χωρίζεται από τα σύνορα, αλλά ενώνει τρεις χώρες και τρεις λαούς. Γι’ αυτό και η κοινή υποψηφιότητα της Ελλάδας, της Βόρειας Μακεδονίας και της Αλβανίας για την εγγραφή των Πρεσπών στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ως Μεικτού Αγαθού αποτελεί μια πρωτοβουλία της Ελλάδας, με ιδιαίτερο συμβολισμό και ουσιαστικό περιεχόμενο. Η κοινή εγγραφή των Πρεσπών στην UNESCO αποδεικνύει στην πράξη ότι τα σύνορα μπορούν να γίνουν σημεία συνάντησης και συνεργασίας και ότι η φυσική και πολιτιστική κληρονομιά μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στους λαούς. Η Ελλάδα είναι έτοιμη να εργαστεί με συνέπεια, συνέχεια και αποφασιστικότητα με τις δύο γειτονικές χώρες, ώστε οι Πρέσπες να αποτελέσουν διεθνές παράδειγμα κοινής προστασίας, βιώσιμης ανάπτυξης και ειρηνικής συνεργασίας».
Ο Υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας Sedat Sulejmani, δήλωσε: «Φυσικά και ιστορικά, οι Πρέσπες υπήρξαν πάντα μια ενιαία οντότητα, παρόλο που οι ακτές τους μοιράζονται ανάμεσα σε τρεις γειτονικές χώρες. Η λίμνη Πρέσπα, με τη μοναδική της φύση, τη βιοποικιλότητα και την πλούσια πολιτιστική της κληρονομιά, καθιστά την περιοχή εξαιρετικά πολύτιμη και μας καλεί σε μια συντονισμένη συνεργασία. Η υποψηφιότητα της περιοχής των Πρεσπών προς εγγραφή στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ως μεικτού φυσικού και πολιτιστικού τόπου δεν αποσκοπεί μονάχα στη διεθνή αναγνώριση, αλλά στη μακροπρόθεσμη και βιώσιμη διαχείριση που θα ωφελήσει τις τοπικές κοινότητες, μετατρέποντας τις Πρέσπες σε μια διαρκή γέφυρα φιλίας και συνεργασίας μεταξύ των τριών χωρών»
Ο Υπουργός Τουρισμού, Πολιτισμού και Αθλητισμού της Δημοκρατίας της Αλβανίας Blendi Gonxhja, δήλωσε: «Οι Πρέσπες μάς ενώνουν μέσω της φύσης, της ιστορίας και του πολιτισμού τους. Κοινή μας φιλοδοξία είναι να διαφυλάξουμε αυτή την κληρονομιά, να δημιουργήσουμε περισσότερες ευκαιρίες για τις τοπικές κοινότητες και να προωθήσουμε τον βιώσιμο τουρισμό. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα διαθέσει 2.000.000 ευρώ για την εκπόνηση της μελέτης γι' αυτήν την υποψηφιότητα. Από την αλβανική πλευρά, η αποκατάσταση των τοιχογραφιών και ο φωτισμός στην Εκκλησία της Παναγίας στο Μαλιγκράντ, καθώς και το Σπίτι-Μουσείο του Sterjo Spasse στο Γκολόμποτς έχουν εμπλουτίσει την πολιτιστική και τουριστική προσφορά της περιοχής. Στοχεύουμε, επίσης, στην ανάπτυξη κοινών τουριστικών διαδρομών, ερευνητικών αποστολών και εξερευνήσεων για την ανάδειξη των Πρεσπών και της Οχρίδας, παράλληλα με καλλιτεχνικές, αθλητικές και νεανικές ανταλλαγές με τους γείτονές μας».
Οι Υπουργοί συμφώνησαν να προχωρήσουν οι απαραίτητες προετοιμασίες για την από κοινού υποβολή υποψηφιότητας της περιοχής των Πρεσπών για την εγγραφή της στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, ως Μεικτού Αγαθού, συνεργαζόμενοι στο απαραίτητο επιστημονικό, τεχνικό και θεσμικό έργο, σύμφωνα με τις διαδικασίες και τις απαιτήσεις της Σύμβασης της UNESCO για την Παγκόσμια Κληρονομιά.
Την Prespa Meeting χαιρέτισαν, επίσης, η Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού Ολυμπία Βικάτου, ο Πρέσβης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Βόρεια Μακεδονία Μιχάλης Ρόκας, και ο Επικεφαλής του Γραφείου της UNESCO στο Σαράγεβο, Περιφερειακό Γραφείο Επιστήμης και Πολιτισμού για την Ευρώπη Siniša Šešum.
Στο τεχνικό σκέλος της συνάντησης, θεσμικοί εκπρόσωποι ανέδειξαν τη φυσική και πολιτιστική αξία της περιοχής των Πρεσπών, καθώς και τα βασικά στάδια για την προετοιμασία και την υποβολή της κοινής διακρατικής υποψηφιότητας ως το 2030: Τη συγκρότηση της διακρατικής ομάδας εργασίας, την εγγραφή της υποψηφιότητας στους Εθνικούς Ενδεικτικούς Καταλόγους, την προκαταρκτική αξιολόγηση από το ICOMOS και τη Διεθνή Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης (International Union for Conservation of Nature – IUCN), την κατάρτιση του φακέλου υποψηφιότητας και την τελική εξέτασή του από την Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς.
Η περιοχή των Πρεσπών βρίσκεται στον Ενδεικτικό Κατάλογο της Ελλάδας από το 2003. Κατά την αναθεώρησή του, το 2014, εντάχθηκε εκ νέου ως μεικτή υποψηφιότητα με τίτλο “The Area of the Prespes Lakes: Megali and Mikri Prespa which includes Byzantine and post-Byzantine monuments”. Η πρόταση αφορά στο Εθνικό Πάρκο Πρεσπών στη Φλώρινα, έκτασης περίπου 327 χλμ., το οποίο αποτελεί τμήμα του διασυνοριακού Πάρκου Πρεσπών, περιλαμβάνοντας τις λίμνες Μικρή και Μεγάλη Πρέσπα, τη λεκάνη τους και τα γύρω ορεινά οικοσυστήματα. Για την προώθηση της κοινής διακρατικής υποψηφιότητας προβλέπεται η συγκρότηση τριεθνούς ομάδας εργασίας, η εγγραφή της κοινής υποψηφιότητας στους Εθνικούς Ενδεικτικούς Καταλόγους και η υποβολή αιτήματος για την Προκαταρκτική Αξιολόγηση, το 2027, η οποία θα διενεργηθεί από το ICOMOS (International Council on Monuments and Sites) και την IUCN (International Union for Conservation of Nature). Κατά την περίοδο 2028–2029 θα καταρτιστεί ο πλήρης φάκελος υποψηφιότητας, με τεκμηρίωση, χάρτες, σχέδιο διαχείρισης και στοιχεία διαβούλευσης, ενώ η οριστική υποβολή προβλέπεται το 2030. Θα ακολουθήσει η αξιολόγηση του τελικού φακέλου και επιτόπια επίσκεψη από τα Συμβουλευτικά Όργανα ICOMOS/IUCN κατά την περίοδο 2030–2031 ώστε το 2031, η υποψηφιότητα να εξεταστεί από την Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς.
Η περιοχή των Πρεσπών παρουσιάζει διαχρονική ανθρώπινη παρουσία από τη Νεότερη Νεολιθική και την Εποχή του Χαλκού, ενώ σημαντικά κατάλοιπα της ελληνιστικής και ρωμαϊκής περιόδου, μεταξύ των οποίων η αρχαία πόλη της Λύκης στη νησίδα του Αγίου Αχιλλείου, μαρτυρούν τη μακρά ιστορική της συνέχεια. Κατά τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο, η περιοχή εξελίχθηκε σε σημαντικό θρησκευτικό και διοικητικό κέντρο, με την ίδρυση της Αρχιεπισκοπής Οχρίδος. Σήμερα, ίστανται περισσότεροι από 40 ναούς και μνημεία, με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική, ζωγραφική και ιστορική αξία, καθώς και σημαντικά ασκηταριά και βραχογραφίες στις όχθες των λιμνών.
Στην ανοικτή συζήτηση που ακολούθησε, τη βούλησή τους να συμβάλλουν για τη διαχείριση της περιοχής με τον κοινό συντονισμό των τριών κρατών, κατέθεσαν ο βουλευτής Φλώρινας Σταύρος Παπασωτηρίου, ο Περιφερειάρχης Δυτικής Μακεδονίας Γεώργιος Αμανατίδης, ο Δήμαρχος της πόλης Resen στη Βόρεια Μακεδονία Jovan Tozievski, ο Δήμαρχος της πόλης Devoll στην Αλβανία Eduard Duro, o επικεφαλής της Ομάδας για τη Βόρεια Μακεδονία στη Γενική Διεύθυνση Διεύρυνσης και Ανατολικής Γειτονίας (DG ENEST) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Frederick Swinnen, ο Δήμαρχος Πρεσπών Γεώργιος Στεργίου.
Στην ελληνική αντιπροσωπεία συμμετείχαν ο Πρέσβης της Ελλάδας στη Βόρεια Μακεδονία Γιάννης Μαλούκος, η Γενική Πρόξενος της Ελλάδας στο Μοναστήρι Δέσποινα Ηπιώτη, και υπηρεσιακοί παράγοντες του ΥΠΠΟ.
Στην αντιπροσωπεία της Βόρειας Μακεδονίας συμμετείχαν, επίσης, η Υφυπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού Besa Oda Murteza, η Γενική Γραμματέας της Εθνικής Επιτροπής για την UNESCO Tatjana Kraljevska Lazarova, o Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Χωροταξικού Σχεδιασμού Seljatin Beljuli, και υπηρεσιακοί παράγοντες.
Στην αντιπροσωπεία της Αλβανίας συμμετείχαν, επίσης, η Πρέσβης της Αλβανίας στην Ελλάδα Luela Hajdaraga, η Γενική Διευθύντρια Πολιτικών Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Ανάπτυξης Benida Kraja, η Υπεύθυνη για θέματα UNESCO στο Εθνικό Ινστιτούτο Πολιτιστικής Κληρονομιάς Mirian Bilaci, και υπηρεσιακοί παράγοντες.
Από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμμετείχαν o Προϊστάμενος του Πολιτικού Τμήματος της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Βόρεια Μακεδονία Ben Nupnau, η Υπεύθυνη του Προγράμματος Διασυνοριακής Συνεργασίας (CBC) της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) στα Τίρανα Carla Folgoa. Και από την πλευρά των Ηνωμένων Εθνών συμμετείχαν, επίσης, η Συντονίστρια των Ηνωμένων Εθνών στη Βόρεια Μακεδονία Rita Columbia, η Επικεφαλής του έργου EU4Prespa του UNDP Marijana Milevska.
