Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, η επαγγελματική πορεία ενός αποφοίτου οικονομικών επιστημών ήταν σχετικά προβλέψιμη. Οι γνώσεις στη χρηματοοικονομική ανάλυση, τη λογιστική, τις επενδύσεις και τη διαχείριση κινδύνων αποτελούσαν τα βασικά εφόδια για μια σταδιοδρομία σε τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρείες, επενδυτικούς οργανισμούς ή μεγάλες επιχειρήσεις. Σήμερα, όμως, η εικόνα αυτή αλλάζει με πρωτοφανή ταχύτητα.
Η τεχνητή νοημοσύνη, η ανάλυση μεγάλων δεδομένων, η μηχανική μάθηση, οι ψηφιακές πληρωμές, οι τεχνολογίες blockchain και η αυτοματοποίηση διαδικασιών μετασχηματίζουν ριζικά τον τρόπο λειτουργίας των αγορών και των χρηματοπιστωτικών οργανισμών. Πολλές από τις εργασίες που μέχρι χθες απαιτούσαν ώρες ανθρώπινης επεξεργασίας μπορούν πλέον να εκτελούνται σε ελάχιστο χρόνο από έξυπνα συστήματα. Ωστόσο, η πραγματική αλλαγή δεν αφορά μόνο την τεχνολογία. Αφορά κυρίως τη μετατόπιση της αξίας από την εκτέλεση στην κρίση.
Όπως αναφέρουν τα συμπεράσματα μεγάλου αριθμού μελετών και αναλύσεων, καθώς οι αλγόριθμοι αναλαμβάνουν ολοένα περισσότερες διαδικασίες, οι οργανισμοί αναζητούν ανθρώπους που μπορούν να ορίσουν σωστά το πρόβλημα, να αξιολογήσουν τα δεδομένα, να ερμηνεύσουν τα αποτελέσματα και να λάβουν στρατηγικές αποφάσεις σε συνθήκες αβεβαιότητας. Η ικανότητα κρίσης, σύνθεσης πληροφοριών και λήψης αποφάσεων μετατρέπεται σταδιακά στο σημαντικότερο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα του ανθρώπινου δυναμικού.
Η μετάβαση αυτή, σύμφωνα με εταιρικές παρουσιάσεις, αποτυπώνεται ήδη στην αγορά εργασίας. Τράπεζες, επενδυτικοί οργανισμοί, εταιρείες τεχνολογίας, συμβουλευτικές επιχειρήσεις και φορείς του δημόσιου τομέα επενδύουν δυναμικά στον ψηφιακό μετασχηματισμό τους, δημιουργώντας ζήτηση για επαγγελματίες που μπορούν να συνδυάζουν οικονομικές γνώσεις με δεξιότητες ανάλυσης δεδομένων, τεχνητής νοημοσύνης, κυβερνοασφάλειας και κανονιστικής συμμόρφωσης.
Η αξία του ανθρώπου στην εποχή των αλγορίθμων
Για δεκαετίες οι οικονομολόγοι αξιολογούνταν κυρίως για τις τεχνικές τους γνώσεις. Στην εποχή όπου η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να εκτελεί αναλύσεις, να επεξεργάζεται δεδομένα και να παράγει προβλέψεις σε δευτερόλεπτα, ποια είναι η πραγματική αξία που θα προσφέρει ο άνθρωπος στο χρηματοοικονομικό περιβάλλον του αύριο; Όπως αναφέρει στο ΑΠΕ/ΜΠΕ ο καθηγητής Αριστείδης Σάμιτας, αντιπρύτανης Οικονομικών και Ανάπτυξης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), ο οικονομολόγος του μέλλοντος δεν θα ανταγωνίζεται την Τεχνητή Νοημοσύνη. Θα ανταγωνίζεται εκείνους που γνωρίζουν να την αξιοποιούν καλύτερα. Η χρηματοοικονομική γνώση παραμένει απαραίτητη, αλλά πλέον δεν αρκεί από μόνη της. Οι αλγόριθμοι μπορούν να επεξεργαστούν τεράστιους όγκους δεδομένων, να παράγουν προβλέψεις και να αυτοματοποιήσουν διαδικασίες που μέχρι πρόσφατα αποτελούσαν αποκλειστικό πεδίο των ανθρώπων. Αυτό που δεν μπορούν να αντικαταστήσουν είναι η κρίση, η στρατηγική σκέψη, η κατανόηση του ευρύτερου οικονομικού περιβάλλοντος και η ικανότητα λήψης αποφάσεων όταν δεν υπάρχει μία προφανής απάντηση. Η αξία, όπως επισημαίνει ο κ. Σάμιτας που είναι και ο διευθυντής του μεταπτυχιακού προγράμματος Fintech του ΕΚΠΑ, μετακινείται από την εκτέλεση στην ερμηνεία και από την πληροφορία στην απόφαση. Ο επαγγελματίας που θα ξεχωρίσει τα επόμενα χρόνια θα είναι εκείνος που μπορεί να θέτει τα σωστά ερωτήματα, να αξιολογεί την ποιότητα των δεδομένων, να αντιλαμβάνεται τους κινδύνους και να μετατρέπει την πληροφορία σε επιχειρηματική και οικονομική αξία. Ουσιαστικά, περνάμε από τον παραδοσιακό οικονομολόγο στον "ψηφιακό οικονομολόγο", ο οποίος συνδυάζει οικονομικές γνώσεις, τεχνολογική αντίληψη και αναλυτική σκέψη. Αυτή είναι η μεγάλη μετάβαση που συντελείται σήμερα στις διεθνείς αγορές, προσθέτει.
Η ανάγκη αυτή έχει οδηγήσει κορυφαία πανεπιστήμια παγκοσμίως στην ανάπτυξη νέων προγραμμάτων σπουδών που συνδέουν τα οικονομικά με τις αναδυόμενες τεχνολογίες. Στο πλαίσιο αυτό, το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Χρηματοοικονομική Τεχνολογία (FinTech)» του ΕΚΠΑ δημιουργήθηκε με στόχο να καλύψει το αυξανόμενο κενό ανάμεσα στις ανάγκες της αγοράς και στις δεξιότητες των νέων επαγγελματιών. Το πρόγραμμα εστιάζει σε γνωστικά αντικείμενα όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η μηχανική μάθηση, η ανάλυση μεγάλων δεδομένων, οι τεχνολογίες blockchain, η κυβερνοασφάλεια, η χρηματοοικονομική οικονομετρία και η διαχείριση επενδύσεων και κινδύνων. Στόχος δεν είναι να μετατρέψει τον οικονομολόγο σε προγραμματιστή, αλλά να δημιουργήσει στελέχη που μπορούν να λειτουργούν αποτελεσματικά στο σημείο συνάντησης οικονομικών, τεχνολογίας και διοίκησης.
Οι δεξιότητες που ζητά η νέα αγορά
Οι ανάγκες των επιχειρήσεων μεταβάλλονται ραγδαία. Η ανάλυση δεδομένων, η αυτοματοποίηση διαδικασιών, η κανονιστική συμμόρφωση και η προστασία των ψηφιακών συναλλαγών δημιουργούν νέες επαγγελματικές ειδικότητες και νέες απαιτήσεις. Σύμφωνα με συγκλίνουσες εκτιμήσεις μελετητές δεδομένων, (data analysts), ειδικοί μηχανικής μάθησης, στελέχη κυβερνοασφάλειας, επαγγελματίες RegTech, αναλυτές επιχειρηματικής ευφυΐας και σύμβουλοι ψηφιακού μετασχηματισμού εμφανίζονται όλο και συχνότερα στις προκηρύξεις θέσεων εργασίας. Το κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των ρόλων είναι ότι απαιτούν συνδυασμό οικονομικής κατανόησης και τεχνολογικής επάρκειας.
Οι ευκαιρίες της επόμενης δεκαετίας
Την ίδια στιγμή πολλοί νέοι ανησυχούν ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα περιορίσει τις επαγγελματικές τους προοπτικές. Και τελικά ποιες δεξιότητες και ποια γνωστικά αντικείμενα θα καθορίσουν τη ζήτηση στην αγορά εργασίας την επόμενη δεκαετία;
Ο καθηγητής Αριστείδης Σάμιτας αναφέρει ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν καταργεί τις ευκαιρίες. Τις μετασχηματίζει. Κάθε μεγάλη τεχνολογική αλλαγή στην ιστορία δημιούργησε νέες ανάγκες, νέα επαγγέλματα και νέες μορφές εξειδίκευσης. Το ίδιο συμβαίνει και σήμερα. Η μεγαλύτερη ζήτηση δεν θα αφορά αποκλειστικά οικονομολόγους ή αποκλειστικά τεχνολόγους. Θα αφορά ανθρώπους που μπορούν να γεφυρώσουν αυτούς τους δύο κόσμους. Η μεγαλύτερη έλλειψη ταλέντου της επόμενης δεκαετίας δεν θα είναι οι προγραμματιστές ούτε οι οικονομολόγοι. Θα είναι οι επαγγελματίες που μπορούν να μιλούν και τις δύο γλώσσες. Όπως εκτιμά, ιδιαίτερα αυξημένη ζήτηση αναμένουμε σε τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, η ανάλυση δεδομένων, η κυβερνοασφάλεια, το FinTech, οι ψηφιακές πληρωμές, η κανονιστική τεχνολογία (RegTech), η διαχείριση ψηφιακών κινδύνων και η ανάπτυξη καινοτόμων χρηματοοικονομικών προϊόντων.
Οι νέοι δεν πρέπει να αναρωτιούνται εάν η Τεχνητή Νοημοσύνη θα πάρει τη θέση εργασίας τους. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν βρίσκονται σε έναν ρόλο όπου η κρίση, η δημιουργικότητα και η ικανότητα λήψης αποφάσεων προσθέτουν πραγματική αξία. Εκεί βρίσκεται το συγκριτικό πλεονέκτημα του ανθρώπου και εκεί θα δημιουργηθούν οι μεγαλύτερες επαγγελματικές ευκαιρίες της επόμενης δεκαετίας, προσθέτει στο ΑΠΕ/ΜΠΕ ο κ.Σάμιτας.
Συμπερασματικά, η οικονομία των δεδομένων επεκτείνεται με ταχύτητα και η τεχνολογία μετασχηματίζει κάθε πτυχή της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η χρηματοοικονομική γνώση παραμένει απαραίτητη, αλλά δεν αρκεί από μόνη της. Οι επαγγελματίες που θα πρωταγωνιστήσουν τα επόμενα χρόνια θα είναι εκείνοι που θα μπορούν να συνδυάζουν οικονομική σκέψη, τεχνολογική κατανόηση και ικανότητα λήψης αποφάσεων. Το μέλλον ανήκει σε όσους μπορούν να μετατρέπουν τα δεδομένα σε γνώση και τη γνώση σε στρατηγική δράση. Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη αλλαγή που βρίσκεται σήμερα σε εξέλιξη στον κόσμο των οικονομικών και των επιχειρήσεων.
