Με γνώμονα την εξοικονόμηση χρημάτων αλλά χωρίς να εγκαταλείπει την αναζήτηση της ποιότητας, κινείται πλέον ο Έλληνας καταναλωτής. Οι θερινές εκπτώσεις, που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη, αποτελούν για πολλούς ιδανική ευκαιρία για αγορές που είχαν αναβάλει ενώ το ίδιο μοτίβο συγκρατημένων δαπανών αποτυπώνεται και στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται οι φετινές καλοκαιρινές διακοπές.
Η εκπτωτική περίοδος που ξεκίνησε τη Δευτέρα 13 Ιουλίου και θα διαρκέσει έως και τη Δευτέρα 31 Αυγούστου, δημιουργεί προσδοκίες στον εμπορικό κόσμο για τόνωση της αγοραστικής κίνησης και στήριξη των μικρομεσαίων εμπορικών επιχειρήσεων οι οποίες λειτουργούν σε ένα απαιτητικό οικονομικό περιβάλλον. Ωστόσο, ο καταναλωτής έχει αλλάξει ριζικά τα τελευταία χρόνια. Έρευνες του Τμήματος Μάρκετινγκ και Επικοινωνίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, αλλά και άλλων επιστημονικών φορέων, καταγράφουν ότι οι Έλληνες καταναλωτές εμφανίζονται πλέον περισσότερο οργανωμένοι, ενημερωμένοι και επιλεκτικοί. Συγκρίνουν τιμές, αναζητούν τις πραγματικές προσφορές και σχεδιάζουν τις αγορές τους με βάση τις ανάγκες τους και όχι τις ευκαιρίες της στιγμής. Τα στοιχεία δείχνουν ότι σημαντικό ποσοστό των νοικοκυριών έχει περιορίσει ακόμη και την κατανάλωση βασικών αγαθών και υπηρεσιών εξαιτίας των ανατιμήσεων. Ανάλογα με τον κλάδο, το ποσοστό όσων δηλώνουν ότι έχουν μειώσει τις αγορές τους κυμαίνεται από 16% έως και 56%, γεγονός που αποτυπώνει τη διαρκή πίεση που ασκεί ο πληθωρισμός στον οικογενειακό προϋπολογισμό. Η νέα πραγματικότητα αποτυπώνεται και στις επιλογές των καταναλωτών. Τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας κερδίζουν συνεχώς έδαφος, καθώς προσφέρουν χαμηλότερες τιμές και συμβάλλουν στον καλύτερο έλεγχο των δαπανών. Παράλληλα, οι καταναλωτές εμφανίζονται λιγότερο πρόθυμοι να πληρώσουν υψηλότερες τιμές μόνο για το εμπορικό σήμα ενός προϊόντος. Την ίδια ώρα, αλλάζει και η σχέση των πολιτών με τις επιχειρήσεις. Οι καταναλωτές αξιολογούν πλέον πιο αυστηρά τη στάση των εταιρειών απέναντι στην ακρίβεια και δεν διστάζουν να απομακρυνθούν από μάρκες που θεωρούν ότι επιδεικνύουν αδιαφορία, υποκρισία ή αισχροκέρδεια.
Όπως εξηγεί μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Θάνος Μαύρος, Εταίρος και Επικεφαλής Τομέα Καταναλωτικών Προϊόντων της EY Ελλάδος, η πιο πρόσφατη έκδοση της ετήσιας έρευνας της ΕΥ για τις καταναλωτικές τάσεις των Ελλήνων, EY Future Consumer Index Ελλάδα είχε αναδείξει μια μικρή, αλλά αισθητή βελτίωση του καταναλωτικού κλίματος. Για πρώτη φορά, από την έναρξη της σειράς ερευνών το 2021, οι ερωτηθέντες Έλληνες καταναλωτές έδειχναν μια συγκρατημένη διάθεση να ξοδέψουν περισσότερο, μέσα στα όρια, πάντα, των οικονομικών τους δυνατοτήτων, σε ορισμένες τουλάχιστον προϊοντικές κατηγορίες. Ωστόσο, μεσολάβησε ο πόλεμος στο Ιράν και η εκτίναξη της τιμής του πετρελαίου και της ενέργειας, που αναζωπύρωσαν τον πληθωρισμό και τις ανησυχίες των καταναλωτών. «Σε ένα τέτοιο περιβάλλον οικονομικής αβεβαιότητας και αυξημένης πίεσης στο διαθέσιμο εισόδημα, οι καταναλωτές τείνουν να κατευθύνουν μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού τους σε είδη πρώτης ανάγκης, όπως τρόφιμα, λογαριασμούς και μετακινήσεις, περιορίζοντας τις αγορές ένδυσης, υπόδησης ή άλλων διαρκών αγαθών» υποστηρίζει ο κ. Μαύρος.
Από την άλλη πλευρά, σύμφωνα με τον κύριο Μαύρο, οι εκπτώσεις αποτελούν πάντα σημαντικό κίνητρο για τους καταναλωτές, οι οποίοι επιδιώκουν να αξιοποιήσουν τις χαμηλότερες τιμές - ίσως ακόμη περισσότερο σε μια περίοδο υψηλού πληθωρισμού και οικονομικής πίεσης. Όπως αναφέρει ο ίδιος, είναι χαρακτηριστικό ότι, σε αντίστοιχη ερώτηση της έρευνας, 81% των ερωτώμενων είπαν ότι ανέβαλαν κάποιες αγορές που ήθελαν να πραγματοποιήσουν, μέχρι τα μεγάλα εκπτωτικά γεγονότα. «Το πιο πιθανό είναι ότι οι καταναλωτές θα επισκεφθούν τα καταστήματα, θα αναζητήσουν μεγάλες προσφορές, αλλά, τελικά, θα περιοριστούν σε απολύτως αναγκαίες ή προγραμματισμένες αγορές. 'Αλλωστε, η καλοκαιρινή περίοδος έχει και άλλες καταναλωτικές δαπάνες σε προτεραιότητα, όπως αυτές των διακοπών» υπογραμμίζει ο κ. Μαύρος και συμπληρώνει: «Πρέπει να θυμόμαστε ότι οι καταναλωτές έχουν γίνει, τα τελευταία χρόνια, πιο επιλεκτικοί, πιο ‘‘ψαγμένοι''. Εμφανίζονται πιο πρόθυμοι να αλλάξουν τη μάρκα ή το κατάστημα απ' όπου αγοράζουν, και, σε πολύ υψηλά ποσοστά, ερευνούν, συγκρίνουν και αξιολογούν πριν προχωρήσουν σε αγορά. Χαρακτηριστικά, σύμφωνα με την έρευνά μας, οι εκπτώσεις και προσφορές ήταν, για τα περισσότερα είδη, το δεύτερο σημαντικότερο κριτήριο επιλογής εμπορικής επιχείρησης, μετά την καλύτερη τιμή».
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο κ. Μαύρος και στο γεγονός ότι οι καταναλωτές, σύμφωνα με την έρευνα της EY, αναζητούν πλέον «πραγματικές εκπτώσεις». Όπως αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ: «Οι καταναλωτές αναζητούν, τόσο από τις μάρκες, όσο και από τα καταστήματα από τα οποία αγοράζουν, διαφάνεια και ειλικρίνεια. Πρέπει, συνεπώς, οι επιχειρήσεις να επενδύσουν σε αυτό που αποτελεί το θεμέλιο της σχέσης τους με τον καταναλωτή: την εμπιστοσύνη».
Διακοπές με έλεγχο του κόστους
Μια σαφή τάση εξοικονόμησης χρημάτων των καταναλωτών στις φετινές διακοπές, μέσα από τη συστηματική προετοιμασία γευμάτων στον χώρο διαμονής, την αποφυγή εξόδων για εστίαση και την εντατική αγορά τροφίμων από σούπερ μάρκετ, φούρνους, οπωροπωλεία και άλλες τοπικές επιχειρήσεις, αποτυπώνουν τα ευρήματα έρευνας του ΙΕΛΚΑ με δείγμα 700 καταναλωτές από όλη την Ελλάδα που πραγματοποιήθηκε τον Μάιο 2026.
Σύμφωνα με την έρευνα, οι καταναλωτές φαίνεται να υιοθετούν πιο οικονομικές λύσεις, με το 41% να δηλώνει ότι μαγειρεύει συχνά στις διακοπές και το 70% να επισκέπτεται συστηματικά σούπερ μάρκετ ή μίνι μάρκετ, πιθανότατα σε μία προσπάθεια εξοικονόμησης χρημάτων από την εστίαση. Παράλληλα, το 79% επισκέπτεται φούρνους και αρτοποιεία. Μόλις το 28% δηλώνει ότι δεν μαγειρεύει ποτέ. Ιδιαίτερη σημασία έχει και το γεγονός ότι πάνω από τους μισούς (62%) δηλώνουν ότι προτιμούν να αγοράζουν τοπικά προϊόντα, στηρίζοντας την τοπική οικονομία και πιθανόν αναζητώντας αυθεντικές αλλά οικονομικά προσιτές γεύσεις. Συνολικά, διαμορφώνεται μια εικόνα διακοπών με έμφαση στον έλεγχο των εξόδων και την ενίσχυση της διατροφικής αυτάρκειας.
Το 45% του κοινού δηλώνει ότι θα μειώσει τη φετινή του δαπάνη για αγορές. Όλοι οι λόγοι καταγράφονται ιδιαίτερα ψηλά με το αυξημένο κόστος εισιτηρίων να καταγράφεται πιο επιβαρυντικό, την εστίαση ελαφρώς λιγότερο και το κόστος διαμονής ακόμα λιγότερο, πιθανότατα λόγω των επιλογών που αναφέρθηκαν παραπάνω για διαμονή σε εξοχικά και δωμάτια.
Σε σχέση με τα σημεία πώλησης, το 68% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι προμηθεύεται τρόφιμα από φούρνους και αρτοποιεία, ενώ σε υψηλά ποσοστά βρίσκονται και οι μεγάλες (66%) και μικρές (48%) αλυσίδες σούπερ μάρκετ. Παράλληλα, αξιοσημείωτο είναι το 41% που προτιμά τα μίνι μάρκετ. Σε γενικές γραμμές φαίνεται το καλοκαίρι μία σημαντική παρουσία της τοπικής αγοράς στις επιλογές των καταναλωτών, σε εντονότερο βαθμό σε σχέση με τις μετρήσεις τον υπόλοιπο χρόνο.
Την ίδια στιγμή, οι μισοί των ερωτηθέντων (50%) δεν προγραμματίζουν να κάνουν διακοπές το καλοκαίρι του 2026, με το αντίστοιχο ποσοστό το 2025 να αγγίζει το 52%. Ωστόσο, το 50% σκοπεύει να κάνει διακοπές, το 34% έστω και περιορισμένες, το 14% δηλώνει πως θα ταξιδέψει όπως κάθε χρόνο και 2% περισσότερες ημέρες. Από όσους σχεδιάζουν διακοπές, οι περισσότεροι (42%) υπολογίζουν να απουσιάσουν για 4 έως 7 ημέρες, ενώ 29% για 8 έως 14 ημέρες. Ο μέσος χρόνος διακοπών για όσους τελικά ταξιδέψουν διαμορφώνεται στις 11,4 ημέρες, στοιχείο που επιβεβαιώνει την τάση για συγκρατημένες αποδράσεις όπως και πέρυσι που ήταν 11,3 ημέρες.
Η πλειοψηφία του κοινού επιλέγει τις εξοχικές κατοικίες, είτε στις δικές τους (35%), είτε τρίτων (18%) είτε με μίσθωση. Το 35% επιλέγει διαμονή σε ενοικιαζόμενα δωμάτια με σημαντική αύξηση σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά και μόνο το 14% διαμονή σε ξενοδοχεία (10% χωρίς διατροφή και 4% με πλήρη διατροφή), κάτι που αποτελεί ένδειξη για την δυνατότητα οικονομικής ανταπόκρισης των ελληνικών νοικοκυριών στις εναλλακτικές που υπάρχουν. Το 8% επιλέγει camping και το 9% επιλέγει ταξίδι στο εξωτερικό. Οι πιο κοστοβόρες επιλογές, όπως τα ξενοδοχεία all inclusive και οι κρουαζιέρες, συγκεντρώνουν εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά.
Όσον αφορά τους προορισμούς, η ηπειρωτική Ελλάδα κοντά σε παραθαλάσσιες περιοχές συγκεντρώνει την πλειοψηφία (57%), ενώ ακολουθούν τα νησιά (38%). Η ορεινή ηπειρωτική χώρα αποτελεί επιλογή για το 11% των ταξιδιωτών, ενώ το 9% εξετάζει διακοπές στο εξωτερικό.
