Τριπλασιασμό των διαθέσιμων δικαιωμάτων εκπομπών για τη στήριξη της πράσινης μετάβασης της ναυτιλίας ζητούν οι Ευρωπαίοι εφοπλιστές, επισημαίνοντας ότι η χρηματοδότηση που προτείνει η Κομισιόν δεν επαρκεί για την κάλυψη του υψηλού κόστους των καθαρότερων καυσίμων και τεχνολογιών.
Σύμφωνα με νέα μελέτη της Ένωσης Ευρωπαίων Εφοπλιστών (ECSA), απαιτούνται τουλάχιστον 33 δισ. ευρώ για την περίοδο 2028-2040, ποσό τριπλάσιο από τα περίπου 11 δισ. ευρώ που αντιστοιχούν στην πρόταση της Κομισιόν.
Η εκτίμηση βασίζεται σε υποθετική τιμή 100 ευρώ ανά δικαίωμα εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, με την ECSA να επισημαίνει ότι τα εναλλακτικά καύσιμα παραμένουν κατά μέσο όρο τέσσερις φορές ακριβότερα από τα συμβατικά.
Πώς θα λειτουργεί η χρηματοδότηση
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο προτεινόμενος ευρωπαϊκός μηχανισμός SMAP (Sustainable Maritime Alternative Propulsion), που αποσκοπεί στη στήριξη των ναυτιλιακών εταιρειών για τη χρήση καθαρότερων καυσίμων και τεχνολογιών.
Μέσω του μηχανισμού, οι εταιρείες θα λαμβάνουν δικαιώματα εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, τα οποία έχουν οικονομική αξία, προκειμένου να καλύπτουν μέρος του πρόσθετου κόστους της πράσινης μετάβασης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τη διάθεση 110 εκατ. δικαιωμάτων για την περίοδο 2028-2040, ενώ, σύμφωνα με την ECSA, απαιτούνται τουλάχιστον 330 εκατ. δικαιώματα, δηλαδή τριπλάσια από τα προβλεπόμενα.
Το υψηλό κόστος των νέων καυσίμων
Ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για τη μετάβαση της ναυτιλίας σε καθαρότερες μορφές ενέργειας είναι η μεγάλη διαφορά τιμής μεταξύ συμβατικών και εναλλακτικών καυσίμων.
Η ECSA επισημαίνει ότι τα βιώσιμα ναυτιλιακά καύσιμα κοστίζουν κατά μέσο όρο τέσσερις φορές περισσότερο από τα σημερινά συμβατικά καύσιμα.
Για να περιοριστεί αυτή η διαφορά, η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβλέπει ότι ο νέος μηχανισμός θα μπορεί να καλύπτει το 55% της εναπομένουσας διαφοράς κόστους για το βιοαέριο και τα προηγμένα βιοκαύσιμα, το 80% για το υδρογόνο χαμηλών εκπομπών άνθρακα και άλλα αντίστοιχα καύσιμα και έως το 90% για τα ανανεώσιμα καύσιμα μη βιολογικής προέλευσης.
Αντίστοιχη κάλυψη, σε ποσοστό 90%, προβλέπεται και για το πρόσθετο κόστος επιλέξιμων τεχνολογιών.
Ωστόσο, η ECSA προειδοποιεί ότι τα συγκεκριμένα ποσοστά δεν είναι εξασφαλισμένα. Εφόσον οι αιτήσεις ενίσχυσης υπερβούν τους διαθέσιμους πόρους, η στήριξη προς τις ναυτιλιακές εταιρείες θα μειώνεται αναλογικά.
Κατά συνέπεια, οι Ευρωπαίοι εφοπλιστές θεωρούν ότι η επάρκεια των διαθέσιμων δικαιωμάτων είναι καθοριστικής σημασίας, ώστε οι ναυτιλιακές εταιρείες να μπορούν να προγραμματίζουν με μεγαλύτερη ασφάλεια τις μελλοντικές επενδύσεις τους.
Περίπου 9 δισ. ευρώ ετησίως από τη ναυτιλία
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη χρηματοδοτική συμβολή της ναυτιλίας στο ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας εκπομπών.
Όπως αναφέρει η μελέτη, παρότι η ναυτιλία αντιπροσωπεύει περίπου το 10% των εκπομπών που υπάγονται στο EU ETS, αγοράζει ετησίως περίπου 90 εκατομμύρια δικαιώματα, ποσότητα που αντιστοιχεί σχεδόν στο 20% των δικαιωμάτων που δημοπρατούνται στο πλαίσιο του συστήματος.
Με ενδεικτική τιμή 100 ευρώ ανά δικαίωμα, η ετήσια οικονομική επιβάρυνση του κλάδου υπολογίζεται σε περίπου 9 δισ. ευρώ.
Μάλιστα, σε αντίθεση με άλλους κλάδους της ευρωπαϊκής οικονομίας, όπως η χαλυβουργία, η τσιμεντοβιομηχανία και οι αερομεταφορές, η ναυτιλία δεν έχει λάβει δωρεάν δικαιώματα εκπομπών.
Από το έτος εκπομπών 2026, οι ναυτιλιακές εταιρείες υποχρεούνται πλέον να καλύπτουν το 100% των εκπομπών που εμπίπτουν στο ευρωπαϊκό σύστημα.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της ECSA, εάν οι εκπομπές διατηρηθούν στα σημερινά επίπεδα, η συνολική υποχρέωση της ναυτιλίας για την περίοδο 2028-2040 θα αντιστοιχεί σε περίπου 1,17 δισ. δικαιώματα, αξίας 117 δισ. ευρώ με την ίδια υποθετική τιμή.
Ακόμη και εάν υιοθετηθεί η πρόταση της ECSA για 330 εκατομμύρια δικαιώματα, οι πόροι που θα κατευθυνθούν στην πράσινη μετάβαση θα αντιστοιχούν μόλις στο 28% αυτής της συνολικής επιβάρυνσης, έναντι περίπου 9% με την πρόταση της Κομισιόν.
Οι επενδύσεις σε νέα πλοία
Η μελέτη αναδεικνύει και τον πρωταγωνιστικό ρόλο των Ευρωπαίων εφοπλιστών στις παραγγελίες πλοίων που μπορούν να χρησιμοποιούν βιώσιμα καύσιμα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η ECSA, οι Ευρωπαίοι πλοιοκτήτες αντιπροσωπεύουν το 44% της χωρητικότητας των υπό παραγγελία πλοίων παγκοσμίως που διαθέτουν δυνατότητα χρήσης βιώσιμων καυσίμων.
Ωστόσο, η κατασκευή νέων πλοίων δεν αρκεί από μόνη της για τη μείωση των εκπομπών.
Όπως επισημαίνεται, απαιτείται παράλληλα η παραγωγή επαρκών ποσοτήτων εναλλακτικών καυσίμων σε ανταγωνιστικές τιμές, καθώς και η ανάπτυξη των κατάλληλων υποδομών και τεχνολογιών.
Για τον λόγο αυτό, η ECSA ζητεί να συμπεριληφθούν στις επιλέξιμες επενδύσεις και έργα ενεργειακής αποδοτικότητας, τα οποία μπορούν να μειώσουν άμεσα την κατανάλωση καυσίμων και τις εκπομπές των πλοίων.
Μείωση εκπομπών έως 9 εκατ. τόνους
Η σημασία του μηχανισμού δεν περιορίζεται στην οικονομική ενίσχυση των ναυτιλιακών εταιρειών.
Σύμφωνα με την εκτίμηση επιπτώσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, την οποία επικαλείται η ECSA, η εφαρμογή του SMAP θα μπορούσε να συμβάλει σε ετήσια μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 1,7 έως 9 εκατομμύρια τόνους ισοδύναμου CO₂ έως το 2035, ανάλογα με το ύψος της διαθέσιμης χρηματοδότησης.
Η Ένωση υποστηρίζει ότι η δημιουργία μιας βιώσιμης αγοράς εναλλακτικών καυσίμων θα μπορούσε να επιταχύνει την ενεργειακή μετάβαση της ναυτιλίας και να διευκολύνει την επίτευξη των στόχων του ευρωπαϊκού κανονισμού FuelEU Maritime.
Πάντως, η ίδια η μελέτη αναγνωρίζει ότι οι υπολογισμοί της συνοδεύονται από αβεβαιότητες, καθώς οι μελλοντικές τιμές των καυσίμων, η διαθέσιμη παραγωγή και η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών δεν μπορούν να προβλεφθούν με ακρίβεια.
