Στην τελική του φάση εισέρχεται το NextGenerationEU, το μεγαλύτερο επενδυτικό εγχείρημα, που ενεργοποίησε η Ευρωπαϊκή Ένωση ως απάντηση στην πανδημία, έχοντας λειτουργήσει παράλληλα ως βασικός χρηματοδοτικός μοχλός για την επιτάχυνση της ψηφιακής μετάβασης των ευρωπαϊκών οικονομιών. Η χθεσινή ημέρα (31η Αυγούστου) σηματοδοτεί την ολοκλήρωση της περιόδου υλοποίησης των μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων, που έχουν ενταχθεί στα εθνικά Σχέδια Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Από την 1η Σεπτεμβρίου, νέα μέτρα, που λαμβάνονται από τα κράτη-μέλη, δεν μπορούν πλέον να προσμετρηθούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά την αξιολόγηση των αιτημάτων πληρωμής, ενώ δεν επιτρέπονται περαιτέρω τροποποιήσεις των εθνικών σχεδίων.
Το επόμενο κρίσιμο ορόσημο είναι η 30η Σεπτεμβρίου 2026, ημερομηνία έως την οποία τα κράτη-μέλη πρέπει να έχουν καταθέσει τα τελικά αιτήματα πληρωμής μαζί με τα απαραίτητα αποδεικτικά στοιχεία. Η διαδικασία ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου 2026, οπότε και θα πρέπει να έχουν πραγματοποιηθεί όλες οι πληρωμές από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Πέρα από τον αρχικό του χαρακτήρα ως μηχανισμού αντιμετώπισης των οικονομικών συνεπειών της πανδημίας, το NextGenerationEU εξελίχθηκε σε ένα από τα βασικά εργαλεία χρηματοδότησης του ψηφιακού μετασχηματισμού της Ευρώπης. Μέσω του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, τα εθνικά σχέδια χρηματοδότησαν ένα ευρύ φάσμα ψηφιακών επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων, εντάσσοντας την τεχνολογία στον πυρήνα της προσπάθειας για ενίσχυση της παραγωγικότητας, της ανταγωνιστικότητας και της ανθεκτικότητας των ευρωπαϊκών οικονομιών.
Άλλωστε, η ψηφιακή μετάβαση αποτέλεσε εξαρχής έναν από τους δύο κεντρικούς άξονες του Μηχανισμού, μαζί με την πράσινη μετάβαση. Η αρχιτεκτονική του RRF προέβλεπε ότι τουλάχιστον το 20% των πόρων κάθε εθνικού σχεδίου θα έπρεπε να κατευθύνεται σε δράσεις, που συμβάλλουν στον ψηφιακό μετασχηματισμό.
Στην πράξη, οι πόροι αυτοί ενεργοποίησαν επενδύσεις, που εκτείνονται από τον ψηφιακό μετασχηματισμό του Δημοσίου και των επιχειρήσεων έως τις ψηφιακές υποδομές, τις προηγμένες τεχνολογίες και την ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων. Το οικονομικό αποτύπωμα του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας είναι αντίστοιχα μεγάλο. Έως €573 δισ. έχουν καταστεί διαθέσιμα στα κράτη-μέλη με τη μορφή επιχορηγήσεων και δανείων για τη χρηματοδότηση επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μέχρι σήμερα έχουν εκταμιευθεί €440 δισ., ενώ έως €133 δισ. απομένει να καταβληθούν μέχρι το τέλος του 2026.
Η Σουηδία έγινε ένα από τα πρώτα κράτη-μέλη που έφτασαν στο τέλος της διαδικασίας, καθώς η Επιτροπή έδωσε το πράσινο φως στο τελικό αίτημα πληρωμής της μετά την ολοκλήρωση του 100% των επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων του εθνικού της σχεδίου. Είχε προηγηθεί η Δανία.
Η ολοκλήρωση του RRF σηματοδοτεί ταυτόχρονα τη μετάβαση από τη φάση της χρηματοδότησης στη φάση της αποτίμησης του πραγματικού αντίκτυπου των επενδύσεων. Και ειδικά στο ψηφιακό πεδίο, το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι κατά πόσο οι υποδομές και οι μεταρρυθμίσεις, που χρηματοδοτήθηκαν, μπορούν να μετατραπούν σε μόνιμα οφέλη για την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το μοντέλο χρηματοδότησης, που εισήγαγε ο Μηχανισμός. Σε αντίθεση με παραδοσιακά ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία, οι εκταμιεύσεις του RRF συνδέθηκαν με την επίτευξη συγκεκριμένων οροσήμων και στόχων και όχι απλώς με την πραγματοποίηση δαπανών. Πρόκειται για μια προσέγγιση, που συνέδεσε τις δημόσιες επενδύσεις με διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί σημαντική παρακαταθήκη για τον μελλοντικό σχεδιασμό της ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής.
