Tην αίσθηση του επείγοντος για να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα και ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, ώστε να στηριχθεί το βιοτικό επίπεδο και το κοινωνικό μοντέλο της σε μία περίοδο έντονων γεωπολιτικών αλλαγών, έδωσαν οι Ευρωπαίοι ηγέτες στην άτυπη σύνοδο κορυφής στο Alden Biesen του Βελγίου την Πέμπτη, σύμφωνα με τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα.
Το θέμα της ανταγωνιστικότητας βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα των Ευρωπαϊκών Συμβουλίων τα τελευταία χρόνια καθώς ο ρυθμός ανάπτυξης και αύξησης της παραγωγικότητας στην ΕΕ έχει επιβραδυνθεί αισθητά μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, με το σχετικό χάσμα με τις ΗΠΑ και την Κίνα να αυξάνεται σταθερά.
Στην πράξη, ωστόσο, η πρόοδος έχει σημειωθεί έως τώρα στην κατεύθυνση αυτή ήταν περιορισμένη, αφενός λόγω διαφορετικών θέσεων μεταξύ των 27 χωρών-μελών για κρίσιμες πολιτικές και αφετέρου λόγω των γνωστών αργών διαδικασιών της ΕΕ.
Μεγάλοι ευρωπαϊκοί σύνδεσμοι της βιομηχανίας οι οποίοι αισθάνονται άμεσα την πίεση στην ανταγωνιστικότητά τους, τονίζουν, μεταξύ άλλων, το πρόβλημα των υψηλών τιμών ενέργειας που πρέπει να αντιμετωπιστεί αλλά και την εξάρτηση από τρίτες χώρες για κρίσιμες πρώτες ύλες. Βήματα στην κατεύθυνση αυτή έχουν γίνει, όπως με το πρόγραμμα RepowerEU, αλλά κρίνονται ανεπαρκή.
Αυτή τη φορά, ωστόσο, η πίεση για μία συνεκτική και γρήγορη απάντηση της ΕΕ ήταν πολύ αυξημένη, λόγω της επιθετικής πολιτικής που ακολουθεί ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και της αυξανόμενης διείσδυσης κινεζικών προϊόντων στην περιοχή
Εκφράζοντας το πνεύμα αυτό, ο Κόστα δήλωσε μετά το brainstorming στο Alden Biesen ότι «οι συζητήσεις έφεραν νέα ενέργεια και μία κοινή αντίληψη του επείγοντος» σχετικά με τον στόχο για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, προσθέτοντας ότι «άνοιξαν τον δρόμο για να συμφωνήσουμε σε συγκεκριμένες δράσεις στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου». Για να δώσει μεγαλύτερη έμφαση, μάλιστα, στο τέλος των δηλώσεων του τόνισε ότι «το 2026 η Ευρώπη θα έχει αποτελέσματα, το κάναμε πέρυσι με την άμυνα, θα το κάνουμε φέτος με την ανταγωνιστικότητα».
Στο επίκεντρο των συζητήσεων ήταν η μεγαλύτερη ενοποίηση της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ, με το σύνθημα «μία αγορά για μία Ευρώπη», ώστε να μπορέσουν οι επιχειρήσεις και οι πολίτες της να έχουν το μέγιστο δυνατό όφελος. Κοινή αντίληψη είναι ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις δεν έχουν τις ίδιες δυνατότητες κλίμακας και επομένως ανταγωνιστικότητας με τις αμερικανικές ή τις κινεζικές, καθώς δεν είναι εύκολη η εγκατάστασή τους σε άλλες χώρες της ΕΕ λόγω γραφειοκρατίας ή διαφορών στη νομοθεσία, ούτε έχουν τις ίδιες δυνατότητες χρηματοδότησης λόγω του κατακερματισμού των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών.
Στο πλαίσιο αυτό συζητήθηκαν, εκτός από πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί χωρίς να έχουν ακόμη ολοκληρωθεί, όπως η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, και νέες προτάσεις, με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, να δηλώνει ότι η Κομισιόν θα παρουσιάσει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου σχέδιο δράσης και οδικό χάρτη, ο οποίος θα προβλέπει πολύ αναλυτικά χρονοδιαγράμματα και στόχους, με τη φιλοδοξία να επιτευχθεί η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς έως το τέλος του 2027.
Για την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων - που αποσκοπεί στη διοχέτευση σημαντικού μέρους από τα 10 τρις. ευρώ καταθέσεις των Ευρωπαίων αποταμιευτών στις αγορές ομολόγων και μετοχών - η πρόεδρος της Κομισιόν είπε ότι η βούληση είναι να ολοκληρωθεί η πρώτη φάση της τον Ιούνιο. Η πρώτη φάση περιλαμβάνει την ενοποίηση των κεφαλαιαγορών, την εποπτεία και τις τιτλοποιήσεις. Για πρώτη φορά, η φον ντερ Λάιεν έδωσε μία νέα προοπτική στο εγχείρημα αυτό, με τη δυνατότητα υλοποίησής του από ορισμένες μόνο χώρες. «Αν δεν υπάρξει επαρκής πρόοδος έως τότε, θα εξετάσουμε την καθιέρωση της ενισχυμένης συνεργασίας, δηλαδή ότι τουλάχιστον εννιά χώρες, αν το επιθυμούν, να κινηθούν ταχύτερα και να αποφασίσουν να είναι πιο φιλόδοξες», είπε.
Τη ρήτρα της ενισχυμένης συνεργασίας την επικαλέστηκε και για νέες πρωτοβουλίες που συζητήθηκαν στην άτυπη σύνοδο κορυφής, όπως για την πρόταση που θα κάνει η Κομισιόν για «το 28ο καθεστώς», με βάση την οποία κάθε επιχείρηση, από οποιοδήποτε μέρος της ΕΕ, θα μπορεί ψηφιακά μέσα σε 24 ώρες να έχει μία εταιρεία σε όλες τις χώρες (EU Inc.). Θα μπορεί να τη λειτουργεί ψηφιακά και θα πρόκειται για έναν ενιαίο και απλό κανόνα που θα ισχύει σε όλη την ΕΕ. Και για την πρόταση αυτή, πρόσθεσε η πρόεδρος της Κομισιόν, θα ισχύσει η αρχή της ενισχυμένης συνεργασίας, αν δεν θελήσουν και οι 27 χώρες να την υιοθετήσουν.
Στις νέες προτάσεις που θα παρουσιάσει η Κομισιόν περιλαμβάνεται και η στήριξη συγκεκριμένων στρατηγικών κλάδων της Ευρώπης - όπως της άμυνας, του διαστήματος, της καθαρής τεχνολογίας, των κβαντικών τεχνολογιών, της τεχνητής νοημοσύνης και των συστημάτων πληρωμών. Μία πτυχή της στήριξης θα βασίζεται στην «ευρωπαϊκή προτίμηση», δηλαδή να προτιμώνται τα προϊόντα τους σε σχέση με αυτά τρίτων χωρών κάτω από προϋποθέσεις.
Μία άλλη πρόταση αφορά στην τροποποίηση των κανόνων για τις συγχωνεύσεις επιχειρήσεων, ώστε να δημιουργηθούν «Ευρωπαίοι πρωταθλητές» που θα μπορούν να κάνουν μεγάλες επενδύσεις και να αποκτούν τεχνολογικό πλεονέκτημα.
Για την αγορά ενέργειας, η φον ντερ Λάιεν είπε ότι πρέπει να ενισχυθούν οι υποδομές στα δίκτυα για τη διασυνοριακή μεταφορά ενέργειας και ότι στον οδικό χάρτη για την ενιαία αγορά θα υπάρξει χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση ενός «πακέτου διασυνδέσεων». Παράλληλα, άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο να προτείνει αλλαγή στο συνολικό σχεδιασμό της αγοράς ενέργειας, που προβλέπει τον καθορισμό της χονδρικής τιμής μεγαβατώρας με βάση το πιο ακριβό καύσιμο (φυσικό αέριο) στο επόμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.
