Μνημόνιο (MοU) για την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου (Vertical Corridor) από τη Ελλάδα προς τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία υπογράφηκε από στελέχη εθνικών οργανισμών και εταιριών ενέργειας των χωρών που εμπλέκονται στο σχεδιασμό, στο πλαίσιο του 10ου Southeast Europe Energy Forum (SEEF).
Στην αναμνηστική φωτογραφία πήραν μέρος εκτός από τα στελέχη των εθνικών οργανισμών ενέργειας και μέλη των κυβερνήσεων των χωρών , μεταξύ αυτών, ο Υφυπουργός Ενέργειας Νίκος Τσάφος και από τη Βόρεια Μακεδονία η Υπουργός Ενέργειας Sania Bozhinobska, η Υπουργός Ενέργειας της Βουλγαρίας, Iva Petrova, ο βουλευτής από τη Ρουμανία István-Lóránt Antal και η πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελλάδα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ.
Στη συζήτηση που προηγήθηκε, παρουσία μελών της κυβέρνησης βαλκανικών χωρών που συμμετέχουν στον Κάθετο Διάδρομο Φυσικού Αερίου, τονίστηκε η ανάγκη για ακόμη περισσότερη περιφερειακή συνεργασία μεταξύ των χωρών της Βαλκανικής και ενίσχυσης της και διασυνδεσιμότητας. Οι ομιλητές εξέφρασαν τη αντίληψη ότι η ενεργειακή ασφάλεια της ευρύτερης περιοχής δεν μπορεί να επιτευχθεί μεμονωμένα από κανένα κράτος, αλλά απαιτεί ισχυρές διασυνδέσεις και στρατηγική διατλαντική συμπόρευση.
Η γεωστρατηγική διάσταση και η Βόρεια Μακεδονία
Ο Υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας της Ελλάδας, Νίκος Τσάφος περιέγραψε τις ελληνικές προτεραιότητες για την επόμενη διετία, με στόχο οι εγχώριες υποδομές να συμβαδίζουν με την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου προς Σερβία και Βόρεια Μακεδονία.
Αναφερόμενος στην ανάγκη αντιστροφής της ροής του δικτύου από τον Νότο προς τον Βορρά λόγω της απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο, ο κ. Τσάφος τόνισε: «Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι έχουμε ένα ανθεκτικό σύστημα, τόσο για τις δικές μας ανάγκες όσο αι για την κάλυψη των αναγκών μιας ευρύτερης περιφερειακής αγοράς».
Παράλληλα, έθεσε ως προτεραιότητα τη ρυθμιστική σύγκλιση, εξηγώντας ότι «αν οι κανόνες δεν είναι εκεί, αν δεν μπορείς να χρησιμοποιήσεις αυτή την υποδομή με τον μέγιστο τρόπο, τότε δεν μεγιστοποιείς πραγματικά τις δυνατότητες αυτής της υποδομής».
Αμέσως μετά, τον λόγο πήρε η Υπουργός Ενέργειας, Ορυχείων και Ορυκτών Πόρων της Βόρειας Μακεδονίας, Sanja Božinovska, η οποία έθεσε το ζήτημα της διασύνδεσης των υποδομών. «Για εμάς, το ζητούμενο είναι να βρούμε έναν τρόπο να κάνουμε τα πράγματα να λειτουργήσουν μαζί, όπως το να συνδυάσουμε τις συνδέσεις LNG και την αποθήκευση μαζί με άλλες ανανεώσιμες πηγές», επεσήμανε. Πρόσθεσε ότι η επένδυση σε δίκτυα μεταφοράς και αποθήκευσης είναι κομβικής σημασίας. Η κ. Sanja Božinovska, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη διατλαντική εταιρική σχέση, σημειώνοντας ότι η ασφάλεια της περιοχής είναι βαθιά συνδεδεμένη με τη στήριξη των ΗΠΑ.
«Για τη Βόρεια Μακεδονία, η έννοια της "διαφοροποίησης" δεν είναι πλέον απλώς μια θεωρία στα χαρτιά - είναι μια πραγματική επένδυση σε μεγάλα έργο υποδομής», δήλωσε χαρακτηριστικά, αναφερόμενη στον διασυνδετήριο αγωγό με την Ελλάδα που θα επιτρέψει τη μεταφορά 1,5 δισ. κυβικών μέτρων αερίου ετησίως και συμπλήρωσε: «Κανένα κράτος δεν μπορεί να εξασφαλίσει το ενεργειακό του μέλλον από μόνο του. Μπορούμε να έχουμε εθνικές στρατηγικές. Αλλά χρειαζόμαστε εταίρους».
Βουλγαρία και Ρουμανία: Δίκτυα και θεσμική θωράκιση
Από την πλευρά της, η Υπουργός Ενέργειας της Βουλγαρίας, Iva Petrova, παρουσίασε τα τεχνικά βήματα της χώρας της, όπως ο διπλασιασμός της χωρητικότητας εξόδου προς τη Ρουμανία και η επέκταση της αποθήκης αερίου στο Chiren. Η κα Petrova συμφώνησε απόλυτα στην ανάγκη κοινών ρυθμιστικών κανόνων και ανταγωνιστικών τιμολογίων, επισημαίνοντας: «Όταν μιλάμε γι' αυτήν την υποδομή, δεν είναι απλώς υποδομή. Είναι η ραχοκοκαλιά της περιφερειακής ασφάλειας». Χαρακτήρισε μάλιστα τον Κάθετο Διάδρομο ως ένα «κορυφαίο παράδειγμα περιφερειακής συνεργασίας και αλληλεγγύης στην περιοχή μας».
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Γερουσιαστής και Πρόεδρος της Επιτροπής Ενέργειας, Ενεργειακών Υποδομών και Ορυκτών Πόρων του Κοινοβουλίου της Ρουμανίας, István-Lóránt Antal, έδωσε μια άλλη διάσταση, εστιάζοντας στην ανάγκη για γρήγορη θεσμική και νομοθετική προσαρμογή. Ο κ. Antal υπογράμμισε ότι ο Κάθετος Διάδρομος απαιτεί τη στενή συνεργασία όχι μόνο των κυβερνήσεων αλλά και των εθνικών κοινοβουλίων της περιοχής για την ταχεία άρση των γραφειοκρατικών εμποδίων. Ανέφερε χαρακτηριστικά ότι «οι κοινοβουλευτικές επιτροπές έχουν το καθήκον να επιταχύνουν τις νομοθετικές διαδικασίες που θα επιτρέψουν στις διασυνοριακές ενεργειακές υποδομές να λειτουργήσουν εμπορικά χωρίς καθυστερήσεις», συμπληρώνοντας ότι η Ρουμανία στηρίζει ενεργά την επέκταση της χωρητικότητας των δικτύων μεταφοράς προς την κεντρική Ευρώπη.
Η ανατολική Μεσόγειος και το ευρωπαϊκό μέλλον
Η συζήτηση επεκτάθηκε και στις νέες πηγές τροφοδοσίας από την Ανατολική Μεσόγειο. Ο Υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της Κύπρου, Μιχάλης Δαμιανός (Michael Damianos), αναφέρθηκε στην ιστορική τελική επενδυτική απόφαση (FID) για το κοίτασμα «Κρόνος» εντός της κυπριακής ΑΟΖ, στοχεύοντας στην πρώτη ροή αερίου (fast gas) εντός του πρώτου εξαμήνου του 2028.
Ο κ Δαμιανός ξεκαθάρισε ότι το έργο αυτό ξεπερνά τα στενά τοπικά όρια: «Στοχεύουμε στην πρώτη ροή αερίου μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2028. Αυτό θα είναι πολύ σημαντικό και για την Ευρώπη, επειδή η πρόθεση είναι στην πραγματικότητα να πωληθεί το αέριο στις αγορές, στην ευρωπαϊκή αγορά».
Τη συζήτηση συντόνισε ο Πρόεδρος του Ελληνοαμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου (AmChamGR), John D. Saracakis, ο οποίος, από τη θέση του συντονιστή, έδωσε το έναυσμα για τη συζήτηση γύρω από την περιφερειακή ανθεκτικότητα, υπογραμμίζοντας τη σημασία των νέων ανακαλύψεων στον ενεργειακό χάρτη.
