Σε μια κρίσιμη συγκυρία για το ενεργειακό μέλλον της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, αλλά και με έκδηλη την ανησυχία για τις εξελίξεις στην ενέργεια παγκοσμίως, παρουσιάστηκεσήμερα στη Θεσσαλονίκη το νέο project του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) «Electricity, Digital and Regional Interconnectivity in South East Europe», στο πλαίσιο εκδήλωσης που διοργανώνουν ο ΟΟΣΑ και το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών στο ξενοδοχείο Makedonia Palace.
Το έργο επιδιώκει μεταξύ άλλων την ενίσχυση των διασυνδέσεων στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας σε όλη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Την εκδήλωση άνοιξε ο κ. Συμεών Τσομώκος, Ιδρυτής και Πρόεδρος του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, τονίζοντας τη στρατηγική σημασία της Θεσσαλονίκης ως ιστορικής πύλης και γέφυρας οικονομικών σχέσεων μεταξύ Ευρώπης και Βαλκανίων.
Ο κ. Γιώργος Παγουλάτος, Πρέσβης της Ελλάδας στον ΟΟΣΑ και Πρόεδρος του OECD Friends of South East Europe, υπενθύμισε ότι πριν από 23 χρόνια, στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Θεσσαλονίκης, άνοιξε επίσημα η προοπτική ένταξης των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ. Καλωσόρισε την επικείμενη ένταξη της Βουλγαρίας, της Κροατίας και της Ρουμανίας στον ΟΟΣΑ, διαβεβαιώνοντας ότι μπορούν να υπολογίζουν στην πλήρη υποστήριξη της Ελλάδας.
Στο πλαίσιο της αυξανόμενης γεωπολιτικής αστάθειας, τόνισε ότι η ένταξη των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ αποτελεί πλέον επιτακτική ανάγκη και θα είναι βασική προτεραιότητα της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ το 2027. Αναφερόμενος στο περιφερειακό πρόγραμμα του ΟΟΣΑ για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, παρουσίασε το project, «Electricity, Digital and Regional Interconnectivity in South East Europe», που σχεδιάστηκε και χρηματοδοτείται από την Ελλάδα με συγχρηματοδότηση της Ρουμανίας, χαρακτηρίζοντας την οικονομική συνεργασία ως αντίδοτο στους ιστορικούς εθνικισμούς των Βαλκανίων και καταλύτη περιφερειακής σταθερότητας. Σύμφωνα με αναλύσεις του ΟΟΣΑ, η ενίσχυση των διασυνοριακών ηλεκτρικών διασυνδέσεων μπορεί να βελτιώσει την ενεργειακή ασφάλεια, να μειώσει το κόστος ενέργειας και να επιταχύνει την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών.
Cormann: Μόλις το 48% των προδιαγραφών της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας έχουν εφαρμοστεί στις 6 χώρες στα Δυτικά Βαλκάνια
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΟΣΑ, Mathias Cormann, σκιαγράφησε την ενεργειακή πραγματικότητα στα Δυτικά Βαλκάνια και παρουσίασε τέσσερις πυλώνες μεταρρύθμισης. Πρώτον, την κανονιστική εναρμόνιση με την ΕΕ, καθώς μόλις το 48% των σχετικών προτύπων έχει εφαρμοστεί στις έξι χώρες της περιοχής. Δεύτερον, τον ανταγωνισμό και τη διακυβέρνηση των κρατικών ενεργειακών εταιρειών, οι οποίες δαπανούν το 16% των εσόδων τους σε μισθούς – διπλάσιο ποσοστό σε σχέση με τις χώρες του ΟΟΣΑ – ενώ οι επιδοτήσεις στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό.
Τρίτον, τον εκσυγχρονισμό των υποδομών, δεδομένου ότι το 14% της ηλεκτρικής ενέργειας χάνεται στα δίκτυα, ποσοστό σχεδόν τριπλάσιο του 5% της ΕΕ. Τέταρτον, την ψηφιοποίηση και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθώς η περιοχή αξιοποιεί μόλις το 4% του ηλιακού και το 2% του αιολικού δυναμικού της, με την Ελλάδα να αναδεικνύεται ως επιτυχημένο παράδειγμα.
Ο κ. Cormann τόνισε επίσης ότι τρεις φορές περισσότερο ηλεκτρικό ρεύμα χάνεται στα δίκτυα των Δυτικών Βαλκανίων σε σχέση με την ΕΕ, λόγω απαρχαιωμένων υποδομών. Παράλληλα, η μισή ενέργεια που παράγεται στα Δυτικά Βαλκάνια προέρχεται από λιγνίτη, που είναι ιδιαίτερα ρυπογόνος. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΟΣΑ ζήτησε μεταρρυθμίσεις στη διανομή, την παραγωγή και τη διάθεση ενέργειας, με εφαρμογή του κανονιστικού πλαισίου της ΕΕ.
Τσάφος: Η παραγωγή ενέργειας από λιγνίτη μειώθηκε από το 60% σε κάτω από 5%
Ο Υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Νίκος Τσάφος, τόνισε ότι η ενεργειακή ασφάλεια βρίσκεται στην κορυφή της πολιτικής ατζέντας, με τρεις πυλώνες: προσιτή ενέργεια για τον πολίτη, στρατηγική αυτονομία και διασυνδεσιμότητα. Ο κ. Τσάφος σημείωσε ότι η Ελλάδα ήταν ιστορικά ενεργειακά απομονωμένη, ενώ η απόκλιση τιμών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη συνδέεται όχι μόνο με τις φυσικές υποδομές αλλά και με την απουσία κοινών ρυθμιστικών κανόνων που θα επέτρεπαν την ελεύθερη ροή ενέργειας.
Παρουσιάζοντας την εντυπωσιακή πορεία της Ελλάδας, ο κ. Τσάφος ανέφερε ότι μέσα σε 20 χρόνια η παραγωγή ενέργειας από λιγνίτη μειώθηκε από το 60% σε κάτω από 5%, ενώ η ηλιακή και αιολική ενέργεια ξεπερνούν πλέον το 50% της παραγωγής. Η χώρα μετατράπηκε από καθαρό εισαγωγέα σε καθαρό εξαγωγέα ηλεκτρικής ενέργειας και διαθέτει πλέον από τις χαμηλότερες τιμές ενέργειας στη γειτονιά της και στην ευρύτερη Ευρώπη.
Μετά από μια δεκαετία υποεπενδύσεων λόγω κρίσης, οι επενδύσεις στα δίκτυα της χώρας τετραπλασιάστηκαν, με σημαντικό στόχο τη διασύνδεση των νησιών ώστε να πάψουν κάποια από αυτά να εξαρτώνται από μονάδες ντίζελ, καθώς και έργα ψηφιοποίησης και εγκατάστασης έξυπνων μετρητών. Ο Υφυπουργός Ενέργειας έκλεισε την τοποθέτησή του με τον απώτερο στόχο η Ελλάδα να γίνει αγωγός μεταφοράς πράσινης ενέργειας από τη Βόρεια Αφρική προς την Ευρώπη, τονίζοντας ότι η συνδεσιμότητα σε αυτή τη γωνιά της ηπείρου είναι κρίσιμη για την ενεργειακή ασφάλεια.
Ο Cristian Silviu Bușoi, Γενικός Γραμματέας (Secretary of State) του Υπουργείου Ενέργειας της Ρουμανίας, δεσμεύτηκε ότι μέχρι το πέρας του έργου του ΟΟΣΑ, «Electricity, Digital and Regional Interconnectivity in South East Europe» το 2027, η Ρουμανία θα βελτιώσει το κανονιστικό της πλαίσιο. Ο κ. Bușoi υπογράμμισε τη θερμή στήριξη της χώρας του στην ενίσχυση της διασυνδεσιμότητας και την ενσωμάτωση των αγορών, τονίζοντας ότι η διασυνοριακή σύνδεση είναι κρίσιμη για τη βελτίωση της ενεργειακής ασφάλειας, την επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης και τη μείωση των τιμών ενέργειας, η οποία είναι απαραίτητη για την ανταγωνιστικότητα ολόκληρης της Ευρώπης.
«Η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αναμένεται να αυξηθεί κατά 60% στην Ευρώπη έως το 2030»
Το πλαίσιο και τους στόχους του έργου παρουσίασαν ο Karim Dahou, Αναπληρωτής Διευθυντής της Διεύθυνσης Παγκόσμιων Σχέσεων και Συνεργασίας του ΟΟΣΑ, και η Gabriela Miranda, Ανώτερη Σύμβουλος του Προγράμματος Νοτιοανατολικής Ευρώπης του ΟΟΣΑ. Ο κ. Dahou επεσήμανε ότι η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αναμένεται να αυξηθεί κατά 60% στην Ευρώπη έως το 2030, ενώ τα Δυτικά Βαλκάνια επιδιώκουν ένταξη στο ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα μέσω μεγαλύτερης διασυνδεσιμότητας.
Μεταξύ των βασικών προκλήσεων για τα δυτικά Βαλκάνια που ανέδειξε είναι ότι τα εργοστάσια παραγωγής ενέργειας από άνθρακα στην περιοχή έχουν πολύ μεγάλο μέσο όρο ηλικίας, ο άνθρακας καλύπτει το 54% της παραγωγής, ενώ σε αρκετές χώρες οι εκπομπές διοξειδίου του θείου υπερβαίνουν κατά πολύ τα εθνικά όρια. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή εγείρουν επιπλέον το ενδεχόμενο νέας πετρελαϊκής κρίσης και κρίσης φυσικού αερίου. Ο κ. Dahou τόνισε ότι η περιοχή μπορεί να μεταβεί σε πιο σύγχρονα, καθαρά και βιώσιμα συστήματα παραγωγής, σημειώνοντας πάντως ότι η εγκατάσταση έξυπνων μετρητών παραμένει κάτω από το 30%.
Η κα Gabriela Miranda, αναφερόμενη στο έργο του ΟΟΣΑ, «Electricity, Digital and Regional Interconnectivity in South East Europe», υπογράμμισε ότι η πρωτοβουλία βασίζεται στην 20ετή εμπειρία του ΟΟΣΑ στα Δυτικά Βαλκάνια, όπου η ενεργειακή παραγωγικότητα βρίσκεται κάτω από το ήμισυ του μέσου όρου της ΕΕ, δημιουργώντας τεράστιες ευκαιρίες ανάπτυξης. Το έργο θέτει τέσσερις περιφερειακούς στόχους: ενοποίηση της αγοράς και προσέλκυση επενδύσεων, ενσωμάτωση ΑΠΕ και ανάπτυξη εμπορίου πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας, ψηφιοποίηση των ενεργειακών συστημάτων αντλώντας παραδείγματα από την Ελλάδα και τη Ρουμανία, και ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας εν μέσω της παγκόσμιας αναταραχής στις αγορές ενέργειας.
Η υλοποίηση δομείται σε τέσσερις πυλώνες: εξασφάλιση πολιτικής δέσμευσης με ορίζοντα μια τελική εκδήλωση το φθινόπωρο του 2027, στρατηγικά εργαστήρια μέσα στο 2026 σε Τίρανα, Σκόπια, Πρίστινα και Βελιγράδι, δημοσίευση ολοκληρωμένης αναλυτικής έκθεσης το δεύτερο εξάμηνο του 2027 με στοχευμένες προτάσεις πολιτικής και τη συμβολή του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), καθώς και δράσεις επικοινωνίας για την ανάδειξη των επενδυτικών ευκαιριών της περιοχής.
Το έργο, που ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2025 και ολοκληρώνεται τον Σεπτέμβριο του 2027, εστιάζει ιδιαίτερα στην Αλβανία, το Κόσοβο, τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία. Θα παραχθεί ολοκληρωμένη αναλυτική έκθεση για τις ηλεκτρικές υποδομές της περιοχής με οδικό χάρτη ενίσχυσης της διασυνδεσιμότητας.
