Σε μία πρώτη αποτίμηση των προτάσεων του πρωθυπουργού, Αλέξη Τσίπρα, για τη Συνταγματική Αναθεώρηση προχωρά ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Ευάγγελος Βενιζέλος. "Καμία κυβέρνηση δεν δικαιούται να μετατρέπει τη δικής της πολιτική κρίση σε κρίση συνταγματική, σε κρίση των δημοκρατικών θεσμών και του κράτους δικαίου”, τονίζει, μεταξύ άλλων, ο κ. Βενιζέλος σε άρθρο του το οποίο δημοσιεύεται στην προσωπική του ιστοσελίδα.
Ολόκληρο το άρθρο του πρώην προέδρου του ΠΑΣΟΚ έχει ως εξής:
Δεν υπάρχει πλέον κανένας θεσμικός φραγμός. Όλα υποτάσσονται στις ανάγκες ενός αδίστακτου πολιτικού αντιπερισπασμού. Η κυβέρνηση δήλωσε έτοιμη να θυσιάσει τις θεμελιώδεις εγγυήσεις του τυπικού, δηλαδή του γραπτού και αυστηρού, Συντάγματος της χώρας προκειμένου να συγκαλύψει τη δική της κρίση νομιμοποίησης που πηγάζει από τις συνεχείς διαψεύσεις, τις κραυγαλέες ανακολουθίες και την προφανή πλέον αναποτελεσματικότητα της πολιτικής της. Καμία όμως κυβέρνηση δεν δικαιούται να μετατρέπει τη δικής της πολιτική κρίση σε κρίση συνταγματική, σε κρίση των δημοκρατικών θεσμών και του κράτους δικαίου.
Η κυβέρνηση δεν μετέχει στην αναθεωρητική διαδικασία
Αρχίζω από το διαδικαστικό πλαίσιο. Η πρωτοβουλία αναθεώρησης του Συντάγματος, σύμφωνα με το άρθρο 110 που θέτει τα διαδικαστικά και ουσιαστικά όρια της αναθεώρησης, δεν ανήκει στην κυβέρνηση αλλά στη Βουλή, δηλαδή στα κόμματα και τους βουλευτές. Η Κυβέρνηση ως συνταγματικό όργανο μετέχει και μάλιστα πρωταγωνιστικά στην άσκηση της νομοθετικής εξουσίας, δεν μετέχει όμως στην άσκηση της αναθεωρητικής εξουσίας.
Ο εκάστοτε πρωθυπουργός και οι υπουργοί μετέχουν στην αναθεωρητική διαδικασία μόνο υπό τη βουλευτική τους ιδιότητα. Στην αναθεωρητική διαδικασία, σύμφωνα με την πάγια ελληνική κοινοβουλευτική πρακτική, δεν ισχύει μάλιστα ούτε κομματική πειθαρχία. Οι βουλευτές, ακόμα και όταν είναι μέλη της κυβέρνησης, ενεργούν κατά συνείδηση. Στο παρελθόν (πχ 1963, 1975) οι βουλευτές που μετείχαν στην κυβέρνηση ανέλαβαν αναθεωρητικού χαρακτήρα πρωτοβουλίες ως ομάδα βουλευτών και όχι ενεργώντας ως κυβερνητικό όργανο.
Η εκδήλωση συνεπώς στο προαύλιο της Βουλής ( κατ´ απομίμηση της περσινής εκδήλωσης για το τότε "επονείδιστο" χρέος, αν το θυμούνται κάποιοι) ήταν μια εκδήλωση όχι της κυβέρνησης αλλά του ΣΥΡΙΖΑ ως κόμματος και όσοι προσήλθαν αποδέχθηκαν πρόσκληση κομματική και όχι κρατική.
Το γεγονός ότι η αναθεωρητική αρμοδιότητα ανήκει στη Βουλή σημαίνει πρακτικά ότι η κυβέρνηση δεν έχει αρμοδιότητα να δαπανήσει δημόσιο χρήμα για να οργανώσει ένα δήθεν λαϊκό διάλογο με οργανωτική επιτροπή, περιφερειακές εκδηλώσεις, ψηφιακά μέσα κοκ. Αν η αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή, μετά την κίνηση της διαδικασίας του άρθρου 110 κρίνει ότι χρειάζεται διάλογος με κοινωνικούς ή επιστημονικούς φορείς, αυτός μπορεί να οργανωθεί όπως προβλέπει ο Κανονισμός της Βουλής. Τα κόμματα μπορούν φυσικά να κάνουν ο,τι νομίζουν ως δική τους δράση.
Ο λαϊκός διάλογος για τα χουντικά "συντάγματα" του 1968 και του 1973
Η ελληνική πολιτική και συνταγματική ιστορία διδάσκει πάντως ότι ο δήθεν "λαϊκός" διάλογος για το σύνταγμα χρησιμοποιήθηκε ως θλιβερό υποκατάστατο της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, όταν η δικτατορία προσπάθησε δυο φορές να νομιμοποιηθεί με τα ψευδεπίγραφα "συντακτικά" δημοψηφίσματα του 1968 και του 1973. Οι παλιότεροι θυμούνται τον διάλογο με τη συμμετοχή των πολιτών που οργάνωσε η επιτροπή Μητρέλια.
Υπάρχουν δε ακόμη προπαγανδιστές των χουντικών συνταγμάτων εν ζωή, έτοιμοι να προσφέρουν τον ακαταπόνητο ριζοσπαστικό τους λόγο στη "νέα μεταπολίτευση". Το "νέον κράτος" ήταν, θυμίζω, η έκφραση που συμπύκνωνε το πολιτειακό όραμα του Ιωάννη Μεταξά. Όταν γίνεται υπερβολική χρήση του "νέου" σημαίνει ότι αμφισβητούνται οι παλιές ,δηλαδή η ισχύουσες θεσμικές εγγυήσεις.
Το δημοψήφισμα δεν υποκαθιστά την αναθεωρητική διαδικασία κατά το άρθρο 110
Πριν μερικές εβδομάδες η κυβέρνηση έριξε στην πολιτική αγορά την ιδέα της υποκατάστασης της διαδικασίας του άρθρου 110 για την αναθεώρηση του Συντάγματος από τη διαδικασία του δημοψηφίσματος. Η άμεση και απόλυτη αντίδραση της αντιπολίτευσης και η ανάσυρση σχετικού κειμένου του σημερινού ΠτΔ που αντιτασσόταν το 2011 στην "ιδέα" αυτή, οδήγησε την κυβέρνηση σε αναδίπλωση που ήταν προσωρινή.
Τώρα ο κ. Τσίπρας επαναφέρει δειλά την ιδέα του "συμβουλευτικού" δημοψηφίσματος για τις κατευθύνσεις της αναθεώρησης. Ξαναλέω λοιπόν ότι οι προβλεπόμενοι στο άρθρο 44 του Συντάγματος δυο συγκεκριμένοι τύποι δημοψηφίσματος δεν μπορούν να συνδεθούν με την προβλεπόμενη στο άρθρο 110 αποκλειστική και μοναδική διαδικασία της αναθεώρησης του Συντάγματος. Στην ελληνική συνταγματική τάξη ο λαός μετέχει στην αναθεωρητική λειτουργία δια των εκλογών που παρεμβάλλονται μεταξύ πρώτης Βουλής που διαπιστώνει την ανάγκη αναθεώρησης και δεύτερης (αναθεωρητικής) Βουλής που συντελεί την αναθεώρηση.
Η σημασία της αυξημένης πλειοψηφίας των 3/5 στη δεύτερη Βουλή
Το άρθρο 110 προβλέπει αυξημένες πλειοψηφίες. Απόλυτη πλειοψηφία (151) του όλου αριθμού των βουλευτών στην πρώτη Βουλή για τη διαπίστωση της ανάγκης αναθεώρησης και πλειοψηφία τριών πέμπτων (180) του όλου αριθμού των βουλευτών στη δεύτερη Βουλή, την αναθεωρητική, που συντελεί την αναθεώρηση και διαμορφώνει το περιεχόμενο των συνταγματικών διατάξεων.
Το άρθρο 110 προβλέπει, από το 1975, τη δυνατότητα αντιστροφής των πλειοψηφιών αυτών. Πρόκειται όμως για μια δυνατότητα άκρως επικίνδυνη για τον αυστηρό χαρακτήρα του Συντάγματος και τον συναινετικό χαρακτήρα της αναθεωρητικής διαδικασίας. Μια πλειοψηφία τριών πέμπτων ως προς την ανάγκη αναθεώρησης μπορεί να συγκεντρωθεί εύκολα ενώ άλλη αναθεώρηση θέλουν οι μεν και άλλοι οι δε.
Αυτό επιτρέπει στην απόλυτη, δηλαδή την απλή πλειοψηφία των 151 της επόμενης Βουλής, να διαμορφώσει την συνταγματική διάταξη όπως θέλει, χωρίς τις αναγκαίες συναινέσεις και συμπράξεις. Όλοι πχ συμφωνούν στην ανάγκη αναθεώρησης της διάταξης περί του τρόπου εκλογής του ΠτΔ και ψηφίζουν αυτή να καταστεί αναθεωρητέα. Μετά τις εκλογές βλέπουμε ότι οι μεν θέλουν άμεση εκλογή του ΠτΔ, ενώ οι δε έμμεση εκλογή από τη Βουλή με πχ με σχετική πλειοψηφία ή εκλογή από διευρυμένο εκλεκτορικό σώμα. Είναι όμως αργά. Η απλή πλειοψηφία της δεύτερης Βουλής επιβάλλει τη βούληση της ως σύνταγμα.
Κανείς δεν έχει ιστορικό και δημοκρατικό δικαίωμα να διαθέσει τις εγγυήσεις του αυστηρού χαρακτήρα του Συντάγματος επειδή νομίζει ότι θα είναι ο νικητής των επόμενων εκλογών. Το Σύνταγμα δεν είναι λάφυρο του νικητή των εκλογών αλλά συνιδιοκτησία όλων των πολιτών.
Προϊόν ιστορικής συναίνεσης και άρα συμβιβασμού που διευρύνει τις συνταγματικές πλειοψηφίες. Καμία απλή πλειοψηφία από μόνη της δεν παρέχει τα εχέγγυα που απαιτούνται για την τροποποίηση του Συντάγματος, όσο δημοκρατική και ευρωπαϊκή ή προοδευτική και ριζοσπαστική και αν είναι. Αυτό δεν συνιστά προστασία της μειοψηφίας αλλά του ίδιου του Συντάγματος και της σχέσης του με τον μακρύ ιστορικό χρόνο. Αυτό ισχύει κατά μείζονα λόγο όταν η κατάσταση της χώρας απαιτεί ευρύτερες συνεργασίες και για το σχηματισμό κυβέρνησης ικανής να συνεγείρει τις δημιουργικές δυνάμεις της κοινωνίας.
Η ομιλία του κ. Τσίπρα στο προαύλιο της Βουλής φάνηκε να μη έχει καμία επαφή με το παραπάνω πλαίσιο της αναθεωρητικής διαδικασίας. Εξίσου όμως προβληματικό ήταν και το περιεχόμενο των προτάσεων του.
Η απόπειρα αποδιάρθρωσης της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας - ένας κομματικός και συγκρουσιακός ΠτΔ
Ο ΣΥΡΙΖΑ προτείνει την αποδιάρθρωση όλων των αρχών της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας που στο δικό μας πολίτευμα είναι προεδρευόμενη ( όχι προεδρική ή ημιπροεδρική ) και κοινοβουλευτική.
