Αύξηση κατά 25% παρουσίασαν το 2024 οι καταγγελίες και αναφορές καταναλωτών στον Ενιαίο Φορέα Ελέγχου Τροφίμων (ΕΦΕΤ). Αλλοιωμένα κα μη ασφαλή τρόφιμα, εκδήλωση διαταραχών μετά την κατανάλωσή τους, παρουσία ξένου σώματος, ληγμένα τρόφιμα, ψευδείς ή παραπλανητικές πληροφορίες για το προϊόν, καθώς και μη τήρηση κανόνων υγιεινής βρίσκονται στο επίκεντρο των καταγγελιών, με τα δημητριακά, τα γαλακτοκομικά και το κρέας να καταλαμβάνουν την κορυφή της λίστας.
Στη διάρκεια του 8ου Πανελλήνιου Συνεδρίου για το Κρέας και τα Προϊόντα του, που πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο της έκθεσης Zootechnia 2025, στελέχη του ΕΦΕΤ μίλησαν για τον τρόπο λήψης και αξιολόγησης των καταγγελιών, για το ποσοστό επιβεβαίωσής τους από την έρευνα του Φορέα και για τα πρόστιμα που επιβάλλονται, με στόχο την προστασία της υγείας του καταναλωτή.
Οι έξι κατηγορίες αναφορών
Όπως ανέφερε η διευθύντρια της Περιφερειακής Διεύθυνσης Αττικής, γεωπόνος δρ. Ειρήνη Τσιγαρίδα, οι καταγγελίες και αναφορές από ιδιώτες και φορείς στέλνονται στον ΕΦΕΤ, επώνυμα ή ανώνυμα, με κάθε τρόπο (τηλεφωνικά στο 11717, με email, με συμπλήρωση φόρμας στο site του Φορέα). Παραλαμβάνονται από το Κέντρο Λήψης Αναφορών και καταχωρούνται στο ολοκληρωμένο πληροφοριακό σύστημα, χωρισμένα σε 6 επιμέρους κατηγορίες, ανάλογα με το αίτιο:
- Μη ασφαλή τρόφιμα: Παρουσία χρώματος, οσμής, υφής ή γεύσης που διαφέρει από αυτό που θεωρείται φυσιολογικό ή αναμενόμενο για το προϊόν, όπως άσχημη οσμή, πράσινη βλέννα ή όψη ωμού σε ψημένο κρέας
- Εκδήλωση διαταραχών: Ασθένεια που εμφανίζεται ώρες ή μέρες μετά την κατανάλωση ενός τροφίμου, με συμπτώματα που περιλαμβάνουν συχνά ναυτία, εμετό και διάρροια
- Ξένο σώμα: Η παρουσία αντικειμένου (-ων) σε τρόφιμο ή συσκευασία που δεν περιλαμβάνεται κανονικά στα συστατικά ή στη συσκευασία, όπως ένα κομμάτι μετάλλου ή πλαστικό ή άλλο μη βρώσιμο υλικό
- Υπέρβαση ημερομηνίας διατηρησιμότητας (ανάλωση έως)
- Μη τήρηση κανόνων υγιεινής: Οι συνθήκες υγιεινής επιχείρησης (π.χ. κατσαρίδες, έντομα, βρώμικες επιφάνειες), οι χειρισμοί των εργαζόμενων (π.χ. η έλλειψη γαντιών, ο ταυτόχρονος χειρισμός ψημένου και ωμού κρέατος), οι μη κατάλληλες συνθήκες διακίνησης και εμπορίας κρεάτων
- Επισήμανση/Παρουσίαση/Διαφήμιση: Οι πληροφορίες στη συσκευασία που είναι ψευδείς ή παραπλανητικές για το αντίστοιχο προϊόν ή προϊόν που δεν έχει παραχθεί σε εγκεκριμένη εγκατάσταση (π.χ. η παραπλάνηση σε σχέση με την προέλευση και την εμπορική ονομασία του προϊόντος, έλλειψη ή παραπλάνηση σφραγίδας με κωδικό έγκρισης).
Βίδα σε πιτόγυρο
Η συντριπτική πλειοψηφία των καταγγελιών αφορά επιχειρήσεις λιανικής πώλησης (κυρίως σούπερ μάρκετ) και τη μαζική εστίαση.
Σε ό,τι αφορά την κατηγοριοποίηση ως προς την αιτία, το 50% αφορά την κατηγορία μη ασφαλή τρόφιμα, το 18% την εκδήλωση διαταραχών και το 15% την παρουσία ξένου σώματος, με τις υπόλοιπες κατηγορίες να συγκεντρώνουν από 4%.
Χαρακτηριστική περίπτωση παρουσίας ξένου σώματος είναι η ανεύρεση μεταλλικού αντικειμένου (βίδας) σε σάντουιτς με γύρο. «Μπορεί να οφείλεται σε εξάρτημα της σούβλας που από λάθος βρέθηκε στο κρέας, ή σε άλλη αιτία», εξηγεί στο iatronet.gr η κυρία Τσιγαρίδα, προσθέτοντας: «Κάποιες φορές η καταγγελία επιβεβαιώνεται από την έρευνα, με τον πολίτη να προσκομίζει στην υπηρεσία το ξένο σώμα, κάποιες άλλες φορές δεν επιβεβαιώνεται».
Σε άλλες περιπτώσεις έχουν ανευρεθεί ξένα σώματα όπως πλαστικά μπλε χρώματος μέσα σε αλλαντικά, που σύμφωνα με την διευθύντρια μπορεί να προέρχονται από τα γάντια των χειριστών ή από συσκευασίες κατά τη διαδικασία μίξης των προϊόντων.
Η κατηγορία κρέας και προϊόντα κρέατος αποτελεί την 3η πιο συχνά καταγγελλόμενη στον ΕΦΕΤ, καταλαμβάνοντας περίπου το 10% - 12% του συνόλου, με πρώτα τα δημητριακά και δεύτερα το γάλα και τα γαλακτοκομικά.
Αύξηση 25% το 2024
Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της υπηρεσίας, οι καταγγελίες το 2024 ξεπέρασαν τις 2000, καταγράφοντας ποσοστιαία αύξηση της τάξης του 25% σε σχέση με το 2023 (περίπου 1.600 καταγγελίες). Το 2022 είχαν καταγραφεί 1.250, το 2021 1.100 και το 2020 1.300.
Αναλύοντας τις επιμέρους κατηγορίες, η περιφερειακή διευθύντρια του ΕΦΕΤ παρατηρεί πως:
- Το νωπό κρέας σχετίζεται περισσότερο με την κατηγορία μη ασφαλούς τροφίμου.
- Τα μαγειρεμένα φαγητά με τις κατηγορίες εκδήλωση διαταραχών, μη ασφαλή τρόφιμα και ξένο σώμα.
- Στα προϊόντα με βάση το κρέας μεγαλύτερη συχνότητα παρατηρείται στα μη ασφαλή τρόφιμα και στην παρουσία ξένου σώματος
Αξιολόγηση και επιβολή κυρώσεων
Οι αναφορές αξιολογούνται από τριμελή επιτροπή με συγκεκριμένα κριτήρια. Ειδικά για το κρέας διερευνάται περίπου το 70% του συνόλου των καταγγελιών. Σχεδόν δύο στις τρεις αναφορές (63%) που αξιολογούνται ως ενδιαφέρουσες διερευνώνται από τις Περιφερειακές Διευθύνσεις του ΕΦΕΤ. Το 35,6% ανατέθηκε στις Διευθύνσεις Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής των Περιφερειακών Ενοτήτων της Ελλάδας και το υπόλοιπο 1,4% σε άλλες αρμόδιες αρχές ελέγχου.
Τα μαγειρεμένα φαγητά με βάση το κρέας καταγγέλλονται συχνότερα και έχουν υψηλό ποσοστό ευρημάτων. Η ψηλότερη συχνότητα ευρημάτων κατά τους ελέγχους παρατηρείται στις περιπτώσεις μη τήρησης κανόνων υγιεινής, εκδήλωσης διαταραχών και παρουσίας ξένου σώματος. Η κατηγορία μη ασφαλή τρόφιμα προηγείται σε αναφορές αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις δεν επιβεβαιώνεται από τους ελέγχους. Σε σχεδόν τις μισές περιπτώσεις όπου βρέθηκαν ευρήματα επιβλήθηκαν διοικητικές κυρώσεις.
Πάνω από 2.000 πρόστιμα σε μια διετία
Σύμφωνα με την κτηνίατρο, επιθεωρήτρια του ΕΦΕΤ, Ευθυμία Πεξαρά, σε μια διετία υπήρξαν 2.231 αποφάσεις επιβολής χρηματικού προστίμου από όλες τις Περιφερειακές Διευθύνσεις του Φορέα. Το 13% αφορούσε σε εγκαταστάσεις κρέατος, ενώ στο 56% των αποφάσεων το πρόστιμο ήταν μικρότερο από 6.000 ευρώ.
Το 36% των προστίμων επιβλήθηκε σε κρεοπωλεία με παρασκευαστήριο. «Αυτό δεν καταδεικνύει τον μεγάλο βαθμό παραβατικότητας αυτών των εγκαταστάσεων, αν αναλογιστούμε τον μεγάλο αριθμό αυτών των επιχειρήσεων και επίσης τον μεγαλύτερο αριθμό ελέγχων που γίνονται σε αυτές τις επιχειρήσεις, ιδιαίτερα σε περιόδους εορτών», σημείωσε. Στην πλειονότητά τους οι περιπτώσεις αξιολογήθηκαν ως μεσαίας σοβαρότητας, ενώ καταγράφηκε μηδενική υποτροπή.
Οι πιο συχνές κατηγορίες αφορούσαν τη μη συμμόρφωση με τις γενικές απαιτήσεις υγιεινής, τη μη εφαρμογή συστήματος αυτοελέγχου, τη διάθεση, διακίνηση και παραγωγή μη ασφαλών τροφίμων καθώς και την επισήμανση συσκευασμένων και μη τροφίμων.
