Συνέντευξη στον Δημήτρη Τσουκαλά
Κύριε Εξάρχου, όπως έχετε αναφέρει, από τα παιδικά σας χρόνια βρεθήκατε στο σταυροδρόμι Μηχανικής και Νομικής. Πόσο σας διαμόρφωσε αυτός ο συνδυασμός στην προσέγγιση των μεγάλων έργων και των επιχειρηματικών αποφάσεων;
Είχα την σπάνια τύχη να αντλήσω παραστάσεις και από τα δύο πεδία. Ο πατέρας μου ήταν μηχανικός, με δική του μελετητική εταιρεία, ενώ ο αείμνηστος παππούς μου ήταν δικηγόρος. Έτσι, αυτός ο συνδυασμός με οδήγησε στο δίκαιο των κατασκευών, με το οποίο ξεκίνησα την καριέρα μου στην Αγγλία. Και πιστεύω ότι με καθόρισε αποφασιστικά στη μετέπειτα πορεία μου.
Στο πρώτο εξάμηνο του 2025 καταγράψατε ιστορικό υψηλό EBITDA και μείωση καθαρού δανεισμού κατά 75%. Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση στη διατήρηση αυτής της δυναμικής;
Είχαμε ένα εξαιρετικό πρώτο εξάμηνο χάρη στην ταχεία αποπεράτωση έργων, την πρόοδο σε έργα νέας γενιάς που χαρακτηρίζονται από καλύτερα περιθώρια κερδοφορίας και τις συνέργειες που έφεραν η πλήρης ενσωμάτωση της ΑΚΤΩΡ ΑΤΕ και ο εταιρικός μας μετασχηματισμός. Πιστεύουμε ότι το υψηλό μας ανεκτέλεστο, τα καλύτερα περιθώρια κερδοφορίας, η ενσωμάτωση της ΑΚΤΩΡ Παραχωρήσεις και η βαθμιαία ανάπτυξη των ΑΠΕ στον όμιλο, θα μας προσφέρουν το ασφαλές εκείνο έδαφος που θέλουμε για να επιτύχουμε τους στόχους μας. Η διατήρηση σταθερότητας στην οικονομία θα συμβάλει σίγουρα σε αυτήν την προσπάθεια.
Ποιο ήταν το σκεπτικό της εξαγοράς της ΑΚΤΩΡ Παραχωρήσεις και τι προσδοκάτε από αυτήν;
Η βασική παραδοχή μας είναι ότι κάποια στιγμή στο μέλλον το ανεκτέλεστό μας θα αρχίσει να μειώνεται όσο θα προχωρά η εκτέλεση των μεγάλων έργων. Καθώς υπάρχει πια η εμπειρία της προηγούμενης δεκαετίας της κρίσης, η οποία χαρακτηρίστηκε από την ανάληψη έργων με μεγάλες εκπτώσεις ώστε να διατηρηθούν η τεχνική επάρκεια και οργάνωση του κλάδου, έχουμε κάνει μια στρατηγική στροφή προς τα έργα ΣΔΙΤ και Παραχώρησης, καθώς υπόσχονται την παραγωγή συνεχών ροών εσόδων σε βάθος χρόνου και, υπ’ αυτή την έννοια, μπορούν να μας θωρακίσουν οικονομικά. Και επειδή ο σχηματισμός ενός ισχυρού χαρτοφυλακίου έργων ΣΔΙΤ και Παραχώρησης παίρνει πάρα πολύ καιρό, κινηθήκαμε αποφασιστικά και αποκτήσαμε το χαρτοφυλάκιο της ΕΛΛΑΚΤΩΡ, το οποίο, συνδυαστικά με τα δικά μας παρόμοια έργα, είναι το δεύτερο μεγαλύτερο της χώρας και το πλέον υγιές. Έτσι, με ένα λογικό κόστος κτήσης, αποκτήσαμε ένα χαρτοφυλάκιο το οποίο, συμπληρωματικά με το δικό μας, θα μας δώσει ροές της τάξης των 1,2 δισ. ευρώ σε βάθος χρόνου, διατηρώντας παράλληλα χαμηλή δανειακή έκθεση. Αυτό μας δίνει ένα στρατηγικό πλεονέκτημα και βεβαιότητα για το αύριο.
Με τα ισχυρά ταμειακά διαθέσιμα και τις επενδύσεις που δρομολογούνται, πώς ιεραρχείτε τους τομείς όπου θα κατευθυνθεί το επόμενο μεγάλο κύμα κεφαλαίων;
Μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα ο τομέας των έργων ΣΔΙΤ και Παραχώρησης. Πλέον, ελέγχουμε 15 τέτοια έργα και στόχος μας είναι να επεκτείνουμε το χαρτοφυλάκιο αυτό και πιστεύω ότι βρισκόμαστε στην πολύ ευχάριστη θέση να συμμετέχουμε στο σύνολο των εν ενεργεία διαγωνισμών για τέτοια έργα. Παράλληλα, επιταχύνουμε το σχέδιο ανάπτυξης και των υπόλοιπων τομέων μας. Έχουμε ένα φιλόδοξο πλάνο για τις ΑΠΕ, στις οποίες επενδύουμε στρατηγικά, ώστε να σχηματίσουμε ένα ισχυρό και αποδοτικό χαρτοφυλάκιο και να συμβάλουμε στην πράσινη μετάβαση της Ελλάδας.
Η Ρουμανία απορροφά ήδη σημαντικό μερίδιο του ανεκτέλεστου έργου σας. Ποια είναι ακριβώς η εικόνα αυτήν τη στιγμή στη χώρα και τι επιφυλάσσει το άμεσο μέλλον; Σκέφτεστε την περαιτέρω διεθνοποίηση του ομίλου και σε ποιες αγορές;
H Ρουμανία αποτελεί μία από τις πιο δυναμικά αναπτυσσόμενες αγορές στην Ευρώπη και βρίσκεται στο επίκεντρο της στρατηγικής μας. Μάλιστα, δεν αποτελεί για εμάς μία ακόμη αγορά, αλλά έναν στρατηγικό εταίρο στη αναπτυξιακή πορεία του ομίλου μας. Και έχουμε θέσει το στόχο ο Όμιλος AKTOR να γίνει μία από τις κορυφαίες δυνάμεις στη δημιουργία υποδομών και τα έργα παραχώρησης στη χώρα. Είμαστε παρόντες στη Ρουμανία εδώ και είκοσι χρόνια και ένα καλό μερίδιο των εσόδων και του ανεκτέλεστού μας συνδέονται με αυτήν. Στοχεύουμε σε έργα άνω των 3,7 δισ. ευρώ στη χώρα, μέσα από νέους διαγωνισμούς έργων που θα προκηρυχθούν, αλλά διερευνούμε και επενδύσεις σε άλλους τομείς. Στόχος μας είναι έως το 2030 να έχουμε μια ισχυρή θέση στην αγορά της Ρουμανίας. Ωστόσο, καλό είναι να θυμόμαστε ότι η επέκταση σε ξένες αγορές δεν είναι καθόλου εύκολη ή αυτονόητη. Κοιτάμε πολλά πράγματα, όμως είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί, διότι δεν επιθυμούμε να δούμε λάθη του παρελθόντος να επαναλαμβάνονται.
Το Μετρό Θεσσαλονίκης αποτελεί εμβληματικό έργο που φέρει την υπογραφή της AKTOR. Είπατε ότι διδάσκει τι πρέπει και τι δεν πρέπει να γίνεται στα δημόσια έργα. Ποιο θα λέγατε πως είναι το βασικό μάθημα;
Στο Μετρό Θεσσαλονίκης υπήρχαν εξ αρχής σοβαρά προβλήματα που συνδέονταν με τη μελετητική ωριμότητα και το σχεδιασμό του έργου, αλλά και τις οικονομικές δυνατότητες του αρχικού αναδόχου. Σε αυτούς τους τρεις παράγοντες οφείλονταν και όλες οι περιπέτειες που πέρασε το έργο, το οποίο ήταν για εμάς απόλυτη προτεραιότητα από την πρώτη στιγμή που αποκτήσαμε τον έλεγχο της ΑΚΤΩΡ. Και υπάρχουν, πιστεύω, χρήσιμα μαθήματα που μπορούμε να αντλήσουμε από το Μετρό Θεσσαλονίκης. Εάν θέλουμε να είναι βιώσιμη η ανάπτυξη των κατασκευών στο μέλλον, θα πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε την παραγωγή των δημοσίων έργων, εξασφαλίζοντας την κατάλληλη χρηματοδότηση, τη μελετητική τους ωριμότητα και την αντιμετώπιση των αιτιών που προκαλούν μεγάλες χρονικές καθυστερήσεις. Σε αυτά τα τρία χαρακτηριστικά θα πρέπει να στηριχθεί το μέλλον των υποδομών στην Ελλάδα, και αυτό είναι κάτι που ήδη γίνεται στα έργα ΣΔΙΤ και Παραχώρησης, στα οποία υπάρχει ένα de facto πιο αυστηρό καθεστώς, καθώς εμπλέκονται τράπεζες στη χρηματοδότησή τους και συμπαρασύρουν όλα τα κριτήριά τους προς τα πάνω. Άλλωστε, αυτός είναι και ο λόγος που τα έργα ΣΔΙΤ και Παραχώρησης ξεχωρίζουν από τα παραδοσιακά δημόσια έργα: Όλα προχωρούν πιο γρήγορα και τηρούνται πολύ πια αυστηρά οι προϋπολογισμοί τους και κυρίως τα χρονοδιαγράμματά τους, δεδομένου ότι από αυτά εξαρτάται η έναρξη του χρόνου αποπληρωμής των δανειακών υποχρεώσεων του κάθε έργου. Και αυτό έχει τεράστια οφέλη τόσο για το δημόσιο όσο και για τους κατασκευαστές, αλλά κυρίως για τους πολίτες.
Το πρόγραμμα υποτροφιών AKTOR4theFuture δείχνει πρόθεση ουσιαστικής συμβολής στο brain gain. Πώς λάβατε την απόφαση για αυτή την πρωτοβουλία;
Για εμάς στον Όμιλο AKTOR, το ανθρώπινο δυναμικό αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα και τον καταλυτικό παράγοντα που μπορεί να κάνει τη διαφορά. Πρωταρχικός στόχος του προγράμματος είναι η δημιουργία του φυτωρίου στελεχών του ομίλου, το οποίο θα είναι κατάλληλα προετοιμασμένο και καταρτισμένο για το μέλλον της κατασκευαστικής αγοράς. Επιπλέον, θέλουμε να είμαστε ένας ελκυστικός εργοδότης και, παράλληλα, να στηρίξουμε τους νέους επιστήμονες ώστε να φέρουν πίσω στον τόπο μας την καλύτερη γνώση που υπάρχει στον κόσμο. Προφανώς και μας ενδιαφέρει να αξιοποιήσουμε τη γνώση αυτή για τον όμιλο, όμως θέλουμε να βλέπουμε στο σχεδιασμό μας και την Ελλάδα. Πρέπει όλοι να συμβάλλουμε ώστε να κρατηθεί το ταλέντο στη χώρα μας, καθώς χωρίς αυτό οι δυνατότητές μας για ανάπτυξη και καινοτομία θα είναι μειωμένες. Άρα, ρίχνουμε και εμείς με όλες μας τις δυνάμεις, το βάρος μας, στη νέα γενιά.
Θεωρείτε πως η εποχή επιβάλλει ένα διαφορετικό μοντέλο επιχειρηματικής ηγεσίας σε σχέση με το παρελθόν; Ποια χαρακτηριστικά και δεξιότητες πρέπει, κατά τη γνώμη σας, να διαθέτει ένας business leader σήμερα;
Για μένα το πλέον θεμελιώδες είναι η αξιοπιστία. Εκεί στηρίζουμε όλη μας την προσπάθεια και θέλουμε να κάνουμε πραγματικότητα ό,τι υποσχόμαστε. Αλλά και η αξιοπιστία στηρίζεται σε αρκετές διαχρονικές και παραδοσιακές αρχές: υπευθυνότητα, ακεραιότητα, ειλικρίνεια και, φυσικά, θάρρος, χωρίς το οποίο είναι αδύνατον να πάρεις μεγάλες ή δύσκολες αποφάσεις. Παράλληλα, χρειάζεται στρατηγική σκέψη, ανθεκτικότητα στην πίεση και πνεύμα προόδου και καινοτομίας. Αλλά αυτά από μόνα τους δεν αρκούν. Για να πας μπροστά, χρειάζεσαι ισχυρές ομάδες. Και για να τις έχεις, πρέπει να μάθεις να ακούς, να δίνεις ευκαιρίες εξέλιξης, να προωθείς τους ικανούς ανθρώπους και να στηρίζεις την επόμενη γενιά. Εξίσου σημαντικό με την αξιοπιστία είναι να έχεις όραμα και σχέδιο γι’ αυτό που πας να κάνεις, αλλά και να κάνεις όλους τους ανθρώπους σου κοινωνούς σε αυτήν την προσπάθεια. Και το όραμα χρειάζεται και αυτό με τη σειρά του, να μπορείς να διακρίνεις τις ευκαιρίες σήμερα και στο μέλλον και να βλέπεις μακριά.
Ποιο είναι το προσωπικό σας όραμα για τον Όμιλο AKTOR;
Όλοι μας καθημερινά δουλεύουμε για τη διαμόρφωση ενός μεγάλου, διεθνοποιημένου, καινοτόμου και αξιόπιστου επιχειρηματικού ομίλου που θα δημιουργεί αξία για την κοινωνία και τους μετόχους. Συχνά, κοιτάζω πίσω στο χρόνο: Το 2022, όταν εισήλθαμε στην τότε Intrakat, η εταιρεία ήταν η μικρότερη των κατασκευαστικών 7ης τάξης και είχε μια σχετικά χαμηλή κεφαλαιοποίηση. Τρία χρόνια μετά, όλα μας τα μεγέθη έχουν εκτοξευθεί, η κεφαλαιοποίηση είναι 9 φορές υψηλότερη και έχουν τοποθετηθεί πολύ σημαντικά κεφάλαια. Αν αναλογιστεί κανείς πόσο γρήγορα έγιναν όλα αυτά, θα διαπιστώσει ότι πίσω από το όραμα για τον μεγάλο Όμιλο AKTOR στοιχήθηκαν όλοι οι άνθρωποί μας, οι οποίοι εργάζονται άοκνα για τη μεγέθυνση και την ανάπτυξή μας.
Θέλουμε έως το τέλος της δεκαετίας να επιτύχουμε εκείνες της επιδόσεις που θα μας επιτρέψουν να πορευθούμε στα αχαρτογράφητα νερά της επόμενης δεκαετίας, χωρίς κινδύνους και περιπέτειες. Και αυτό θα το πετύχουμε επενδύοντας σε νέους τομείς και νέες αγορές, όπως η Ρουμανία, ώστε να θωρακιστούμε από τις αυξομειώσεις της παραδοσιακής αγοράς των κατασκευών, οι οποίες πιστεύω θα έρθουν αργά ή γρήγορα.
Δραστηριοποιείστε επενδυτικά και στον τραπεζικό χώρο μέσω της Thrivest Holdings, ως ο μεγαλύτερος μέτοχος της Credia Bank. Η εξαγορά της HSBC Μάλτας από την Credia Bank οδηγεί σε μια νέα εποχή τον τραπεζικό οργανισμό στον οποίο έχετε επενδύσει. Ποιο είναι το μεγάλο στρατηγικό στοίχημα μέσα από αυτήν την κίνηση;
Η εξαγορά ενισχύει σε κάθε επίπεδο την προσπάθεια της Credia να αναπτυχθεί. Εάν λάβει κανείς υπόψη ότι η τράπεζα ήδη εμφανίζει λειτουργική κερδοφορία, η οποία και αυξάνεται συνεχώς, η προσθήκη του οικονομικού αποτυπώματος της HSBC Μάλτας στην Credia οδηγεί μαθηματικά σε σημαντική αύξηση της κερδοφορίας. Και σε αυτή την άσκηση χρησιμοποιούμε πολύ ήπιες παραδοχές, καθώς οι μέχρι σήμερα επιδόσεις της HSBC Μάλτας είναι και αποτέλεσμα της συντηρητικής πρακτικής της μητρικής της, που σε κάποιον βαθμό έχει περιορίσει τις δραστηριότητές της. Η Μάλτα είναι μικρή χώρα μεν, όμως έχει πολύ σημαντικές προοπτικές και πιστεύουμε ότι μπορούμε να αυξήσουμε την κερδοφορία της HSBC Μάλτας υπό την Credia. Δεν θα είχαμε φτάσει όμως εδώ εάν δεν είχε ολοκληρωθεί η εξυγίανση του 5ου τραπεζικού πυλώνα. Και αυτή έγινε εφικτή αφενός χάρη στην αποφασιστική μας συνεργασία με το ΤΧΣ και την Ελληνική Κυβέρνηση και αφετέρου στη χρηστή και αποτελεσματική διοίκηση της κυρίας Ελένης Βρεττού, που οδήγησαν την Credia Bank στη σημερινή της άριστη κατάσταση: δηλαδή σε μια τράπεζα με ελάχιστα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, με ισχυρά κεφάλαια και μηδενικό αναβαλλόμενο φόρο.
Το διεθνές περιβάλλον χαρακτηρίζεται από αστάθεια και ανατροπές, ωστόσο η Ελλάδα τα έχει πάει καλά μέχρι σήμερα. Τι προοπτικές διακρίνετε για την οικονομία;
Πράγματι, η χώρα έχει διαγράψει μια ανέλπιστα θετική πορεία τα τελευταία χρόνια. Τολμώ να πω, μάλιστα, ότι εδώ και αρκετούς μήνες εμείς βλέπουμε στις συζητήσεις μας ένα πραγματικό διεθνές επενδυτικό ενδιαφέρον για τοποθέτηση κεφαλαίων και ανάληψη επιχειρηματικού ρίσκου στην Ελλάδα. Αυτή η εξέλιξη είναι καρπός της σκληρής δουλειάς που έχει προηγηθεί όλα τα προηγούμενα χρόνια και είχε ως στόχο να γίνει η χώρα μας ένας τόπος ασφαλής για ξένες επενδύσεις. Και αυτό προϋποθέτει ένα μείγμα παραγόντων: πολιτική σταθερότητα, προοπτικές ανάπτυξης και ένα περιβάλλον φιλικό προς το επιχειρείν. Αυτή η προσπάθεια αναγνωρίστηκε πρώτα από την επενδυτική βαθμίδα, η οποία ήταν καταλυτική για την προσέλκυση του διεθνούς ενδιαφέροντος. Άρα, βρισκόμαστε σήμερα με ένα κεκτημένο που πρέπει να προστατευθεί ως κόρη οφθαλμού. Είναι θεμελιώδες και ουσιαστικό να διατηρηθεί η πολιτική σταθερότητα και να αποφευχθούν εξελίξεις που θα μπορούσαν να εκληφθούν ως σημάδια αβεβαιότητας. Ζήσαμε με την αβεβαιότητα την προηγούμενη δεκαετία και ξέρουμε τι συμβαίνει όταν αυτή επικρατεί. Αυτό είναι ένα μάθημα που πιστεύουμε ότι το έχουμε πάρει όλοι.
Πρόσφατα υπογράψατε πολύ μεγάλες συμφωνίες στο χώρο του LNG. Πώς προέκυψε αυτή η πρωτοβουλία, που αποσκοπείτε και τι αξία έχει για τη χώρα;
Όπως έχουμε πει πολλές φορές, στρατηγικός μας στόχος είναι η επέκταση των δραστηριοτήτων του Ομίλου AKTOR σε καινούργιους και δυναμικούς τομείς, ώστε να δημιουργήσουμε νέες πηγές εσόδων που θα μας προστατεύσουν από τις ιστορικά παρατηρούμενες διακυμάνσεις της κατασκευαστικής αγοράς και θα δημιουργήσουν αξία για τους μετόχους μας και την κοινωνία. Για αυτόν το λόγο διερευνούμε κάθε ευκαιρία της αγοράς. Όταν παρουσιάστηκε η ευκαιρία του αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), κρίναμε ότι δεν μπορούσαμε να είμαστε απόντες. Είναι χαρά μας που μαζί με τον εταίρο μας, τη ΔΕΠΑ Εμπορίας, γίναμε μέρος του οράματος της επιλογής της Ελλάδας ως κόμβου για τον κάθετο ευρωπαϊκό διάδρομο του αμερικανικού LNG. Πρόκειται για μια προσπάθεια με εθνική σημασία -και με πολλές γεωπολιτικές προεκτάσεις- που θα προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα στη χώρα μας και πιστεύω ότι θα αναβαθμίσει την οικονομία μας γενικότερα.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ήδη πετύχαμε κάτι που δεν είχε ξαναγίνει μέχρι σήμερα: την πρώτη μακροχρόνια σύμβαση προμήθειας LNG από τις ΗΠΑ, γεγονός που ανοίγει δρόμους τόσο για εμάς όσο και για τη χώρα γενικότερα. Το ίδιο ισχύει και για τα Μνημόνια Κατανόησης που υπογράψαμε με τους ενεργειακούς φορείς της Ρουμανίας και της Ουκρανίας, αντίστοιχα, για την πώληση LNG. Πιστεύουμε ότι αυτές οι συνεργασίες είναι μόλις η αρχή και είμαστε σίγουροι ότι θα ακολουθήσουν και άλλες αγορές στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Συνολικά, αυτή ήταν η καλύτερη ευκαιρία που μας εμφανίστηκε όλα αυτά τα χρόνια και, μάλιστα, ήρθε σε μια συγκυρία ενίσχυσης των σχέσεων μεταξύ Ελλάδας και ΗΠΑ.
Η σημασία της συμμετοχής της Ελλάδας στη νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική της Ευρώπης είναι τεράστια μέσω του κόμβου του LNG και του ευρωπαϊκού διαδρόμου.
Προσφέρει μοναδικές ευκαιρίες ανάπτυξης για όλη την οικονομία, ενισχύει τη χώρα γεωπολιτικά σε όλα τα επίπεδα -με πτυχές και στο σκέλος της εθνικής άμυνας και ασφάλειας- και μπορεί να συνοδευτεί από ευρύτερες συνέργειες. Επιπλέον, έρχεται να τονώσει τις διμερείς σχέσεις της Ελλάδας με τις χώρες της νοτιοανατολικής Ευρώπης, με τις οποίες ιστορικά συνδέεται με ισχυρούς εμπορικούς δεσμούς.
Είναι, επίσης, πάρα πολύ σημαντικό να επισημάνουμε ότι ο νέος ρόλος της χώρας μας έρχεται να λειτουργήσει σε μια συγκυρία που η Ευρώπη ετοιμάζεται να διακόψει εντελώς την προμήθεια φυσικού αερίου από τη Ρωσία, και αυτό προσφέρει έναν καταλυτικό χαρακτήρα στην υπόθεση.
