Mε motto «Πάντα μπροστά», η DEMO ΑΒΕΕ κατορθώνει να αναπτύσσεται και να μεγαλώνει σταθερά, πιστή πάντα στις αρχές και το DNA της. Ο Δημήτρης Δέμος, διευθύνων σύμβουλος και αντιπρόεδρος της εταιρείας, μίλησε στο Business News Magazine για την αλματώδη ανάπτυξη της τελευταίας πενταετίας, το επενδυτικό πρόγραμμα 2021-2027, που θα ξεπεράσει τελικά τα 400 εκατ. ευρώ, τα επόμενα βήματα της φαρμακευτικής επιχείρησης και το μεγάλο εγχείρημα που ξεκινά μετά το 2030: τη βιοτεχνολογία.
Συνέντευξη στον Δημήτρη Τσουκαλά
Η DEMO πρόσφατα προχώρησε στην κατασκευή παραγωγικού hub στη Βιομηχανική Περιοχή της Τρίπολης για την παραγωγή πρώτων υλών και τελικών φαρμάκων. Τι ακριβώς περιλαμβάνει αυτό το campus και πώς μπορεί να βοηθήσει στη διασφάλιση της επάρκειας της Ελλάδας αλλά και της Ευρώπης σε φάρμακα;
Το campus στην Τρίπολη είναι μέρος του συνολικού επενδυτικού μας πλάνου, ύψους 356 εκατ. ευρώ, το οποίο ανακοινώσαμε τον Νοέμβριο του 2021 στο Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και το οποίο φαίνεται πολύ πιθανό να ξεπεράσει τα 400 εκατομμύρια ευρώ κατά την υλοποίησή του. Βλέποντας, εκείνη την περίοδο, πως η χώρα μας μπαίνει σε μια νέα αναπτυξιακή φάση, αποφασίσαμε ότι ήρθε η ώρα να προχωρήσουμε σε επενδύσεις. Πρόκειται για μια απόφαση που ήρθε σαν απόρροια άλλων επιχειρηματικών επιλογών μας στην αρχή της κρίσης. Κατά την περίοδο αυτή, είχαμε σταματήσει τις παραγωγικές επενδύσεις, όπως όλοι οι παραγωγικοί κλάδοι της χώρας. Δεν σταματήσαμε ποτέ, όμως, το ερευνητικό μας πρόγραμμα. Αποτέλεσμα των ερευνητικών προσπαθειών μας ήταν η εταιρεία μας να αποκτήσει τις άδειες φαρμάκων σε πολλές χώρες, χωρίς να έχει την αντίστοιχη παραγωγική δυναμικότητα, για να μετουσιώσει τις άδειες αυτές σε πωλήσεις. Ερχόμαστε σήμερα, λοιπόν, με το πέρας της κρίσης, και εκμεταλλευόμενοι τις άδειες που εγκρίναμε την πρότερη περίοδο, καλούμαστε μέσα από επενδύσεις να φέρουμε την DEMO στο επίπεδο των πωλήσεων που θα ήταν κανονικά, σαν να μην είχαμε περάσει περίοδο κρίσης. Στο πλαίσιο αυτό, το hub στην Τρίπολη αφορά την παραγωγή τελικών φαρμακευτικών προϊόντων ειδικών κατηγοριών καθώς και την παραγωγή πρώτων υλών, που αποτελεί μια πρωτοτυπία για τα ελληνικά δεδομένα.
Σημειώνω πως έχουμε ολοκληρώσει και το νέο Κέντρο Έρευνας και Ανάπτυξης φαρμάκων μας στη Θεσσαλονίκη, όπου αναπτύσσουμε όχι μόνο τελικά φαρμακευτικά προϊόντα αλλά και χημικές πρώτες ύλες. Το αποτέλεσμα των ερευνητικών αυτών προσπαθειών θα μετουσιωθεί σε παραγωγή στην Τρίπολη. Αυτό, δε, που θα ήθελα να τονίσω για τα εργοστάσια στην Τρίπολη, είναι πως μπορούν να καλύψουν με τη δυναμική τους το 30% της Ε.Ε. σε πενικιλινούχα φάρμακα και το 37% της Ε.Ε. σε ογκολογικά φάρμακα, προάγοντας τη χώρα μας σε φαρμακευτικό hub της Ευρώπης. Πρόκειται για επενδύσεις που ξεφεύγουν από τα όρια της Ελλάδας.
Πώς λάβατε την απόφαση να γίνετε η πρώτη ελληνική εταιρεία του χώρου που θα πραγματοποιήσει παραγωγή πρώτης ύλης στην Ελλάδα;
Το 84% της παραγωγής της DEMO εξάγεται, και το γεγονός αυτό μας επιτρέπει να διατηρούμε μια παγκόσμια οπτική της κατάστασης στον κλάδο και να αντιλαμβανόμαστε κάποιες τάσεις και εξελίξεις, πολύ πριν να κάνουν την εμφάνισή τους στην ελληνική αγορά. Καθώς δραστηριοποιούμαστε σε πάνω από 85 χώρες σε όλον τον κόσμο, αντιληφθήκαμε ότι έχει αναπτυχθεί μια λογική ολιγοπωλίου πρώτων υλών από την Κίνα και την Ινδία. Παλαιότερα παράγονταν πρώτες ύλες στην Ευρώπη, αλλά τα δεδομένα άλλαξαν, και η Κίνα και η Ινδία κυριάρχησαν λόγω του χαμηλότερου κόστους, που προκύπτει όχι μόνο από τα μειωμένα εργατικά κόστη αλλά και από την απουσία περιβαλλοντικών όρων και επιβαρύνσεων σχετικά με τη διαχείριση των αποβλήτων.
Επιπλέον, σταδιακά οι εταιρείες από τις εν λόγω χώρες άρχισαν να δραστηριοποιούνται και στο τελικό προϊόν, δημιουργώντας μονάδες παραγωγής και εισερχόμενες σε σημαντικές ευρωπαϊκές αγορές όπως η γερμανική και η αγγλική. Λάβαμε, λοιπόν, τη στρατηγική απόφαση να προχωρήσουμε στην παραγωγή των πρώτων υλών, για να μπορούμε να είμαστε αυτάρκεις και να πετύχουμε την ίδια καθετοποίηση με τους ανταγωνιστές μας από την Ινδία και την Κίνα. Είδαμε πολύ νωρίς το πρόβλημα που υπήρχε, το οποίο διογκώθηκε με την πανδημία της Covid-19. Υπήρξαν τρομακτικές ελλείψεις σε όλη την Ευρώπη, και γι’ αυτό έχει ξεκινήσει πλέον μια συζήτηση -η οποία είναι φυσικά προς δικό μας όφελος- για επιστροφή της παραγωγής πρώτων υλών στην ευρωπαϊκή αγορά. Και εμείς -σαν εταιρεία- νομίζω ότι είμαστε πολύ πιο μπροστά από τον ανταγωνισμό σε αυτόν το δρόμο.
Τι άλλο περιλαμβάνει το ευρύτερο επενδυτικό πλάνο ύψους 356 εκατ. ευρώ της εταιρείας μέχρι το 2027; Τι έχει ολοκληρωθεί και τι αναμένεται;
Είμαστε στη μέση της υλοποίησης του επενδυτικού μας πλάνου που βασίζεται σε τρεις άξονες: παραγωγή πρώτων υλών, παραγωγή τελικών προϊόντων (ανάπτυξη νέων κατηγοριών και μεγέθυνση παραγωγής) και βιοτεχνολογία. Επενδύουμε και στους τρεις αυτούς τομείς και πριν από λίγες ημέρες εντάχθηκε στο πρόγραμμα Στρατηγικών Επενδύσεων και το ερευνητικό πρόγραμμά μας για τη βιομηχανική έρευνα και ανάπτυξη δύο μονοκλωνικών αντισωμάτων για τη βιολογική θεραπεία στην αντιμετώπιση κακοήθων νεοπλασιών, συνολικού προϋπολογισμού 89 εκατ. ευρώ.
Όπως ανέφερα, είμαστε στα μέσα της διαδρομής και, όπως όλα δείχνουν, οι ανακοινώσεις που κάναμε το 2021 ήταν μάλλον «συγκρατημένες»: τελικά θα ξεπεράσουμε τα 400 εκατ. ευρώ σε επενδύσεις μέχρι το 2027.
Πώς έκλεισε το 2022 από άποψη οικονομικών μεγεθών για την εταιρεία και πώς εκτιμάτε πως θα «τρέξει» η συνέχεια, δεδομένων και των επενδύσεων ανάπτυξης που υλοποιείτε;
Ο κύκλος εργασιών μας το 2022 έκλεισε στα 230 εκατ. ευρώ από 207 εκατ. ευρώ το 2021. Στόχος μας είναι να φτάσουμε στα 255 εκατ. ευρώ φέτος το 2023. Καταγράφουμε αλματώδη αύξηση τζίρου την τελευταία πενταετία. Το 2019, ο κύκλος εργασιών μας ήταν 150 εκατ. ευρώ και αυξάνουμε συνεχώς το ρυθμό ανάπτυξής μας, χάρη στις κινήσεις που υλοποιούμε. Είμαστε οι μεγαλύτεροι προμηθευτές των δημοσίων νοσοκομείων, σε τεμάχια, με διαφορά τα τελευταία 8-10 χρόνια, ενώ αναπτυσσόμαστε συνεχώς και στις διεθνείς αγορές. Γι’ αυτό άλλωστε έχουμε φτάσει να απασχολούμε αυτήν τη στιγμή πάνω από 1.300 εργαζομένους, ενώ με βάση το business plan που έχουμε καταρτίσει πάνω στις νέες παραγωγικές επενδύσεις, βλέπουμε ότι θα χρειαζόμαστε γύρω στα 250 άτομα κάθε χρόνο μέχρι το 2029. Δηλαδή, το 2030 εκτιμάμε ότι η DEMO θα απασχολεί περίπου 2.700 άτομα. Όσον αφορά την περαιτέρω εξέλιξη του τζίρου μας, έχω σταματήσει να λέω projections, γιατί τα νούμερα μπορεί σε κάποιους να φαίνονται υπεραισιόδοξα.
Να ξέρετε, όμως, πως πάντα εμείς σχεδιάζουμε τις κινήσεις μας με βάση την απαισιόδοξη εκδοχή. Αυτό που μπορώ να σας πω είναι ότι ουσιαστικά θα είμαστε μέσα στους πέντε μεγαλύτερους παίκτες του κλάδου των ενεσίμων παγκοσμίως μέχρι το 2030.
Πώς επηρέασε η πανδημική κρίση το χώρο της υγείας και του φαρμάκου;
Ήταν σίγουρα μια πολύ δύσκολη περίοδος για όλους. Δεν πρέπει να ξεχνάμε, άλλωστε, και την ψυχολογική επιβάρυνση που έφερε. Καθαρά επιχειρηματικά, όμως, μας έκανε να πιστέψουμε με πολύ μεγαλύτερη σιγουριά στο στρατηγικό μας πλάνο. Η πανδημία ήρθε να δείξει σε όλους τους πολιτικούς της Ευρώπης ότι δεν μπορούμε να προχωράμε χωρίς τοπική παραγωγή σε φάρμακα. Στην Ελλάδα, το γνωρίζαμε ήδη πολύ καλά, καθώς στα προηγούμενα χρόνια της οικονομικής κρίσης είχαμε πάρα πολλές σχετικές διαπραγματεύσεις με την Τρόικα. Πράγμα πολύ λογικό, από τη στιγμή που το φάρμακο και οι δαπάνες υγείας είναι από τα πιο μεγάλα budget του κρατικού προϋπολογισμού. Αυτό που λέγαμε σαν τοπικοί παραγωγοί, είναι πως μια χώρα δεν μπορεί να επιβιώσει αν δεν μπορεί να είναι ανεξάρτητη και αυτάρκης σε τρεις τομείς: τρόφιμα, ενέργεια και φάρμακα. Αν σου λείπει ένα από αυτά τα τρία, έχεις πρόβλημα. Οι Βορειοευρωπαίοι, βέβαια, δεν είχαν ποτέ αυτήν τη στρατηγική. Προτεραιότητά τους ήταν να καλύψουν τις ανάγκες τους, προμηθευόμενοι όσα χρειάζονταν από εκεί που ήταν πιο φθηνά, για να ελέγχουν τα δημοσιονομικά τους. Με την Covid-19 αυτό άλλαξε. Φανταστείτε πως εκείνη την περίοδο προμηθεύαμε νοσοκομεία της Γερμανίας και της Γαλλίας, τα οποία μετρούσαν μέρα-μέρα τα φάρμακα της εντατικής, ενώ στην Ελλάδα, χάρη στην τοπική παραγωγή στη χώρα μας, δεν είχαμε καμία έλλειψη στα νοσοκομεία. Με την Covid-19 αναδείχθηκε η αξία της τοπικής παραγωγής, την αυτονομίας και της επάρκειας σε όλη την αλυσίδα - από τις πρώτες ύλες μέχρι και το τελικό προϊόν. Νομίζω ότι έχουμε μπει σε μια σειρά, πλέον, και τώρα η Ε.Ε. κινείται βάσει αυτών που σκεφτόμασταν, πρεσβεύαμε και σχεδιάζαμε εμείς πολύ νωρίτερα.
Ποιες είναι οι βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η τοπική παραγωγή και η φαρμακοβιομηχανία σήμερα στην Ελλάδα; Ποια είναι τα βασικότερα ζητήματα;
Το πιο βασικό ζήτημα που αντιμετωπίζει ο κλάδος αυτήν τη στιγμή -και αποτελεί γενικότερο και όχι αποκλειστικά ελληνικό θέμα- είναι πως συνεχώς βγαίνουν ολοένα και καινούργιες θεραπείες. Υπάρχουν τρομερές εξελίξεις στον τομέα των φαρμάκων. Υπάρχουν φάρμακα τα οποία πλέον θεραπεύουν ασθένειες στις οποίες δεν είχαμε απαντήσεις μέχρι χθες, αντιμετωπίζουν αυτό που λέμε unmet needs. Κάθε κράτος, λοιπόν, που σέβεται τον εαυτό του πρέπει να τα αγοράσει και να τα διαθέσει στους πολίτες του. Αυτά όμως τα καινούργιας γενιάς φάρμακα είναι πολύ πιο ακριβά, γιατί απαιτούν πολύ περισσότερο χρόνο για έρευνα και ανάπτυξη. Κανένα σύστημα υγείας, αν δεν μπορέσει να έχει σωστές μεθόδους επιλογής και χαρακτηρισμού των προϊόντων καθώς και quotas στο πόσο θα αγοράσει, δηλαδή και συνταγογραφικών οδηγιών, δεν μπορεί να επιβιώσει οικονομικά, με όλα αυτά τα καινούργια και πολύ πιο ακριβά φάρμακα. Το συγκεκριμένο ζήτημα αντιμετωπίζουμε και στην Ελλάδα, όπου το πρόβλημα είναι ακόμη μεγαλύτερο, καθώς αν και έρχονται πολλά καινούργια σκευάσματα νέας γενιάς, το κράτος από το 2013 έχει κρατήσει σταθερό τον προϋπολογισμό στο φάρμακο με το νόμο του clawback, που υποτίθεται πως ήταν ένα έκτακτο μέτρο. Το πρόβλημα είναι σαφώς γενικότερο, απλώς στην Ελλάδα δεν έχουν παρθεί τα μέτρα τα οποία έπρεπε να έχουν εφαρμοστεί εδώ και χρόνια. Δεν είναι σημερινό θέμα, είναι ζήτημα δεκαετίας - μην πω εικοσαετίας. Δεν έχουνε παρθεί τα σωστά μέτρα για να μπορέσει να υπάρξει σωστή φαρμακευτική δαπάνη. Η υποχρηματοδότηση του συστήματος υγείας είναι πολύ σημαντικό πρόβλημα.
Είστε αισιόδοξος ότι θα αντιμετωπιστεί;
Αισιόδοξος δεν είμαι. Γίνονται διάφορες συζητήσεις, οι οποίες έχουν μια λογική, αρκεί το κράτος να μπορέσει να αντιληφθεί το πρόβλημα και να μην κωφεύει. Όταν έρχεται στην αγορά ένα καινούριο φάρμακο που θεραπεύει και το χρειάζεται ο κόσμος, δεν θα πρέπει να το πληρώσει το κράτος; Δεν γίνεται να το χρηματοδοτούμε οι υπόλοιπες φαρμακευτικές εταιρείες. Δεν γίνεται να κάνουμε κοινωνική πολιτική οι προηγούμενοι για τους επόμενους. Θα πρέπει να υπάρξει μια χρηματοδότηση του συστήματος ή τουλάχιστον εμείς, που είμαστε παλαιοί στο χώρο, να μην παίρνουμε καινούργια βάρη στην πλάτη μας.
Όπως αναφέρατε, η DEMO εξάγει πάνω από το 84% της παραγωγής της. Πώς εδραιώθηκε αυτή η κουλτούρα εξωστρέφειας και ποιες προκλήσεις αντιμετωπίσατε και εξακολουθείτε να αντιμετωπίζετε, στο πλαίσιο αυτής της στρατηγικής;
Η DEMO στην ουσία είναι μια οικογενειακή επιχείρηση και φυσικά διαθέτει το DNA όσων την έχουν ξεκινήσει.
Ο εξαγωγικός προσανατολισμός οφείλεται σε πολύ μεγάλο βαθμό στον πατέρα μας, ο οποίος είχε ξεκινήσει από τη δεκαετία του ’80 να πηγαίνει σε διάφορες χώρες στη Μέση Ανατολή, στην Αφρική και αλλού, για να πουλήσει τα φάρμακά μας. Έχουμε μεγαλώσει με ιστορίες για τα ταξίδια στο εξωτερικό, με στόχο να βρεθούν πελάτες.
Δεν ήταν κάτι το οποίο μας ήταν ξένο ή το θεωρούσαμε δύσκολο. Εμείς, βέβαια, σαν δεύτερη γενιά, αξιοποιώντας και τις τεχνολογικές εξελίξεις, αποφασίσαμε στρατηγικά, αφενός να επικεντρωθούμε σε κάποια συγκεκριμένα φάρμακα και να έχουμε πολύ υψηλές προδιαγραφές ποιότητας, αφετέρου να μπούμε σε πιο οργανωμένες πλέον αγορές.
Ποιοι θα λέγατε πως είναι οι σημαντικότεροι σταθμοί στη διαδρομή της DEMO;
Θα έλεγα κατ’ αρχήν το 1996-1997, όταν ήμασταν η πρώτη εταιρεία που έκανε παραγωγή ενεσίμων σε πλαστική αμπούλα στην Ελλάδα και μία από τις λίγες εταιρείες παγκοσμίως. Επίσης, το 1997 χρησιμοποιήσαμε την τεχνολογία με την οποία παράγονται οι οροί, για να βγάλουμε για πρώτη φορά παγκοσμίως ενέσιμη αντιβίωση σε πλαστικό μπουκάλι. Αν είχαμε πάρει τότε τα δικαιώματα πατέντας στο process innovation που κάναμε, πραγματικά δεν θα χρειαζόταν σήμερα να δουλεύουμε, δεν θα χρειαζόταν να βγάλουμε κανένα καινούργιο φάρμακο.
Το 1999, επεκταθήκαμε σημαντικά και φτιάξαμε το μεγαλύτερο εργαστήριο Έρευνας και Ανάπτυξης εκείνης της εποχής. Το 1996, όταν τέλειωσα τις σπουδές μου στο Χημικό Αθηνών, έφερα στην εταιρεία τον καλύτερο φοιτητή του έτους μου, ο οποίος συνέχισε να κάνει το διδακτορικό του και ήταν υπεύθυνος των εργαστηρίων του τετάρτου έτους στη σχολή. Έτσι ξεκινήσαμε μια άτυπη διασύνδεση βιομηχανίας - πανεπιστημίου και φτιάξαμε και αυτό το εργαστήριο που εκείνη την εποχή ήταν 1.400 τ.μ. - το μεγαλύτερο της εποχής για φαρμακοβιομηχανία. Προσλάβαμε σταδιακά γύρω στα 60 άτομα, που ήταν όλοι όμως οι κορυφαίοι φοιτητές και φοιτήτριες κάθε χρονιάς. Έτσι, λοιπόν, φτάσαμε το 2001 να είμαστε η πρώτη εταιρεία στην Ελλάδα της οποίας εγκρίθηκε προς διανομή φάρμακο με το δικό της όνομα στην Ευρώπη. Ξεκινήσαμε στην Αγγλία, που και σήμερα είναι μια παραδοσιακή αγορά για εμάς, και διαθέτουμε γύρω στους 70 κωδικούς, και από κει επεκταθήκαμε μετά σε όλη την Ευρώπη. Επίσης, θα πρέπει να αναφέρω το 2001, όταν μπήκαμε σε μια σταθερή τροχιά ανάπτυξης 7 προϊόντων το χρόνο και εισόδου σε 4 χώρες ετησίως, καθώς και το 2011, που παρά την κρίση αποφασίσαμε να μη σταματήσουμε το πρόγραμμα έρευνας και ανάπτυξής μας. Αποτέλεσμα ήταν να διαθέτουμε πάρα πολλά έτοιμα προϊόντα στη φαρέτρα μας, για να φέρουμε πωλήσεις, βγαίνοντας από αυτή την κρίση το 2019.
Πώς προσεγγίζετε τη διοίκηση, το management ενός τόσο μεγάλου οργανισμού με δραστηριότητες σε τόσες χώρες. Ποια είναι η φιλοσοφία σας για το management;
Εμείς έχουμε τέσσερα χαρακτηριστικά, τέσσερα values τα οποία θεωρώ ότι είναι σημαντικό να διαθέτει κάποιος για να μπορεί να δουλέψει στην εταιρεία. Oι αρχές αυτές εμπεριέχονται και στα αρχικά της εταιρείας: Determination, Ethos, Μotivation και Οwnership. Αν έχεις αυτές τις τέσσερις αρχές, μπορείς να σταδιοδρομήσεις στην εταιρεία και να πας πάρα πολύ μπροστά. Να έχεις αποφασιστικότητα, να διαθέτεις τη σωστή προσωπικότητα (γιατί παίζει μεγάλο ρόλο και τι χαρακτήρας είσαι), να έχεις motivation, να θες να δημιουργήσεις, να παράγεις έργο και να αισθάνεσαι ότι το πρόβλημα είναι όλων μας. Αυτά τα χαρακτηριστικά κοιτάω στους ανθρώπους μας. Eμείς έχουμε τη λογική -δεν ξέρω αν είναι σωστή ή όχι- ότι είμαστε όλοι μαζί μία ομάδα και προσπαθούμε να βγάλουμε δουλειά. Πέφτουμε όλοι μαζί να κάνουμε τη δουλειά. Ακόμη κι εγώ - και ας με κατηγορούν πολλές φορές για micro-management, γιατί έχω πάθος με τη δουλειά μου. Ακόμη, θα πρέπει να σημειώσω πως θέλω οι άνθρωποι που δουλεύουν εδώ να αισθάνονται δημιουργικοί και ευχαριστημένοι με τα αποτελέσματα της δουλειάς τους. Γι’ αυτό επενδύουμε πάρα πολύ και στο πρόγραμμα εσωτερικής επικοινωνίας της εταιρείας μας. Δεν είναι χαλαρή η δουλειά μας και ούτε θα γίνει ποτέ, γιατί οι ρυθμοί που τρέχουμε είναι σαφώς πολύ μεγαλύτεροι από τους υπόλοιπους του κλάδου. Φροντίζουμε, όμως, οι άνθρωποί μας να αποκτήσουν την εμπειρία και τα εφόδια, για να προχωρήσουν στη ζωή τους. Και αν φύγουν για να πάνε κάπου αλλού, με καλύτερες μισθολογικές συνθήκες ή σε μια υψηλότερη θέση, πραγματικά το χαίρομαι. Χαίρομαι διότι συνεισέφερα στην προσπάθεια κάποιου ανθρώπου να προχωρήσει στη ζωή του. Το βλέπω σαν παράσημο.
Έχετε κάποιο μότο, κάποια φράση που να συνοψίζει αυτήν τη φιλοσοφία σας;
Είμαστε «πάντα μπροστά». Αυτό είναι και το μότο γενικότερα μέσα στην εταιρεία. Θέλουμε να πηγαίνουμε συνέχεια μπροστά. Φτιάχνουμε συνέχεια καινούργια πράγματα, έχουμε την τρέλα της δημιουργίας και όποιος είναι τρελός και έχει όρεξη, έρχεται στην αγκαλιά μας.
Αναφέρατε πως η DEMO θα βρίσκεται στο Top 5 του κλάδου των ενεσίμων μέχρι το 2030. Από κει και μετά, πού μπαίνει ο πήχυς;
Στον κλάδο των ενεσίμων συνυπάρχουν σήμερα δύο τεχνολογίες: τα χημικά μόρια και η βιοτεχνολογία. Ξέρετε, αν δραστηριοποιείσαι στο φάρμακο πραγματικά, όχι απλώς σαν επενδυτής, δεν φεύγεις ποτέ από τον κλάδο.
Αν καταλαβαίνεις πραγματικά τον κλάδο, είσαι σαν τον καπετάνιο που επειδή λατρεύει τη θάλασσα δεν βγαίνει ποτέ στη στεριά. Το φάρμακο έχει την εξής ιδιαιτερότητα: ανταγωνιζόμαστε στη σημερινή τεχνολογία, ενώ παράλληλα χτίζουμε την επόμενη.
Συνεπώς, το φάρμακο δεν έχει μεγάλα περιθώρια κέρδους. Αν θες πραγματικά να πας μπροστά και η εταιρεία σου να επιβιώσει, πρέπει να επενδύεις στη σημερινή τεχνολογία, αλλά και να ρίχνεις χρήματα σε ένα πιθάρι χωρίς πάτο για την επόμενη.
Εμείς λοιπόν έχουμε βάλει στόχο, όσον αφορά τα χημικά μόρια, να είμαστε μέσα στους πέντε πρώτους της παγκόσμιας αγοράς στα ενέσιμα μέχρι το 2030. Ταυτόχρονα, όμως, προχωρά το πρόγραμμα βιοτεχνολογίας 2023-2032 της DEMO ΑΒΕΕ, που περιλαμβάνει την οργανωμένη ανάπτυξη βιοτεχνολογικών φαρμάκων σε εμπορική κλίμακα για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Για να καταλάβετε, αυτήν τη στιγμή όσον αφορά τη βιοτεχνολογία, επενδύουμε χωρίς να λαμβάνουμε ακόμη τίποτα πίσω, καθώς το πρώτο φάρμακο θα βγει το 2033, σε δέκα χρόνια. Όπως σας ανέφερα και προηγουμένως, τα καινούργια φάρμακα είναι πάρα πολύ ακριβά, γιατί χρειάζονται δέκα χρόνια ανάπτυξης. Συνοψίζοντας, λοιπόν, ευελπιστούμε να είμαστε στην πρώτη πεντάδα του τομέα παγκοσμίως όσον αφορά τα χημικά μόρια μέχρι το 2030 και μετά μπαίνουμε στον επόμενο στίβο, που είναι η βιοτεχνολογία. Μέχρι τότε υπολογίζουμε πως θα έχουμε επενδύσει γύρω στα 150 εκατ. ευρώ στο project «βιοτεχνολογία», χωρίς να έχουμε κερδίσει ούτε ένα ευρώ από αυτό. Θέλουμε, όμως, να πηγαίνουμε «πάντα μπροστά».
