Του ΑΝΕΣΤΗ ΝΤΟΚΑ
Ανεξέλεγκτη φαίνεται να είναι η αύξηση του λαθρεμπορίου τσιγάρων το 2017, καθώς σύμφωνα με πληροφορίες το μερίδιο αγοράς των παράνομων τσιγάρων το α’ εξάμηνο του 2017 ήδη ξεπερνά το 33% επί της νόμιμης αγοράς. Να σημειώσουμε ότι στις αρχές του 2017 οι εκτιμήσεις του υπουργείου Οικονομικών μιλούσαν για πάνω από 22% μερίδιο του λαθρεμπορίου τσιγάρου τον Οκτώβριο του 2016 στο σύνολο της αγοράς, ενώ στα τέλη του 2015 είχε περιοριστεί στο 19,8%. Οπως προκύπτει από τα στοιχεία του υπουργείου οικονομικών το α’ τρίμηνο του 2017 καταγράφεται μείωση των κρατικών εσόδων από τον ειδικό φόρο κατανάλωσης καπνού κατά 29,5% σε σχέση με τις κρατικές εισπράξεις του αντίστοιχου διαστήματος του 2016. Ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης στον καπνό εκτιμάται συνολικά σε 220 εκατ. ευρώ τον Ιανουάριο του 2017 και ο ΦΠΑ σε 67 εκατ. ευρώ, ήτοι 287 εκατ. ευρώ. Τα πράγματα χειροτερεύουν δραματικά τον Φεβρουάριο, όταν ο ΕΦΚ στον καπνό απέφερε μόλις 34 εκατ. ευρώ και επιπλέον 8 εκατ. ευρώ ο ΦΠΑ, ήτοι 42 εκατ. ευρώ συνολικά κρατικά έσοδα.
Τον Μάρτιο ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης στον καπνό εκτιμάται ότι απέδωσε συνολικά 105 εκατ. ευρώ και ο ΦΠΑ 27 εκατ. ευρώ. Πέρυσι πάντως οι εισπράξεις ήταν στα 181 εκατ. ευρώ για τον ΕΦΚ και 49 εκατ. για το ΦΠΑ. Δηλαδή φέτος μόνο το Μάρτιο μπήκαν 98 εκατ. ευρώ λιγότερα στα κρατικά ταμεία. Δηλαδή, σε τρεις μήνες ο ΕΦΚ απέφερε 359 εκατ. ευρώ και ο ΦΠΑ 102 εκατ. ευρώ, ήτοι 461 εκατ. ευρώ συνολικά έσοδα από τον καπνό. Ποσό το οποίο υπολείπεται κατά 89 εκατ. ευρώ από το αντίστοιχο διάστημα πέρυσι όπου εισέρρευσαν στα κρατικά ταμεία 650 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 509 εκατ. ευρώ από ΕΦΚ και 141 εκατ. ευρώ από ΦΠΑ. Τα τσιγάρα αποτελούν πλέον το πιο φορολογημένο προϊόν στη χώρα –ξεπερνώντας ακόμη και τη βενζίνη– καθώς ο φόρος φθάνει το 90% της λιανικής τιμής, ενώ η φοροδοτική ικανότητα του κλάδου έχει εξαντληθεί.
Η εφαρμογή της 9ης κατά σειρά αύξησης φόρου στα τσιγάρα από το 2010 (η 8η έγινε τον Ιούνιο του 2016 με την αύξηση του ΦΠΑ) θα οδηγήσει στον δρόμο περισσότερες από 60.000 οικογένειες που απασχολούνται στην καπνική αλυσίδα και θα κλείσουν τουλάχιστον 3.000 περίπτερα από τα 6.000 που έχουν απομείνει. Πριν από το 2010 οι περιπτερούχοι διέθεταν 11.000 καταστήματα σε ολόκληρη τη χώρα.
«Για κάθε ένα ευρώ που πληρώνει ένας καταναλωτής, τα 90 λεπτά πηγαίνουν στο κράτος (ΕΦΚ και ΦΠΑ) και μόλις 10 λεπτά σ’ όλη την εφοδιαστική αλυσίδα (καλλιεργητές, μεταποιητές, βιομηχανίες, διανομείς, λιανέμποροι)», αναφέρουν εκπρόσωποι του κλάδου. Σύμφωνα με τον ΣΕΒ, «το 2016 τα εκτιμώμενα έσοδα από καπνικά παραμένουν στα επίπεδα του 2009, παρά την αύξηση των φόρων κατά 11 ποσοστιαίες μονάδες και του κύκλου εργασιών στην αγορά από το 73% στο 84% της μέσης λιανικής τιμής».
Η Ελλάδα έχει την υψηλότερη φορολογία τσιγάρων στην Ευρώπη, χωρίς δυστυχώς να έχει τα μέσα να πατάξει το παράνομο εμπόριο και να προστατεύσει τα δημόσια έσοδα και τη δημόσια υγεία. Μελέτη του ΙΟΒΕ τον Νοέμβριο του 2016 αναφορικά με τις επιπτώσεις της νέας αύξησης φορολογίας στα προϊόντα καπνού εκτιμά ότι το παράνομο εμπόριο τσιγάρων στην Ελλάδα το 2017 θα φτάσει στο 30%.
Η ζήτηση αλλά και η προσφορά είναι μεγάλη και μπορεί να βρει κάποιος παράνομα τσιγάρα σε πολλές γειτονιές, λαϊκές αγορές αλλά και μέσω Ιντερνετ. Σύμφωνα με τη μελέτη του ΙΟΒΕ, κάθε θέση εργασίας στην παραγωγή και διανομή προϊόντων καπνού συνδέεται με 4 θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης στην ελληνική οικονομία. Το λαθρεμπόριο χρηματοδοτεί άλλες μορφές οργανωμένου εγκλήματος και στερεί θέσεις εργασίας στη νόμιμη εφοδιαστική αλυσίδα.
Η εικόνα στην Ε.Ε.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κάθε χρόνο το παράνομο εμπόριο τσιγάρων στερεί από τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. περίπου 10 δισ. ευρώ σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) και χρηματοδοτεί άλλες μορφές οργανωμένου εγκλήματος και τρομοκρατικές οργανώσεις. Σύμφωνα με την τελευταία μελέτη της KPMG, το 2015, το παράνομο εμπόριο τσιγάρων στην Ελλάδα ήταν 19,8%, δηλαδή ένα στα πέντε πακέτα τσιγάρων που κυκλοφορούσαν στην αγορά ήταν παράνομα. Για το 2015 μόνο χάθηκαν από τα κρατικά ταμεία περίπου 640 εκατ. ευρώ λόγω του παράνομου εμπορίου τσιγάρων. Σύμφωνα με την ίδια μελέτη, 6 στα 10 πακέτα από τα παράνομα τσιγάρα είναι τα Illicit Whites ή Φθηνά Λευκά.
Τα Φθηνά Λευκά είναι προϊόντα καπνού που παράγονται με κύριο στόχο την παράνομη διακίνησή τους σε αγορές που δεν έχουν νόμιμη διανομή. Οι διωκτικές αρχές καταβάλλουν προσπάθειες, αλλά αν δεν υπάρχει φορολογική σταθερότητα, είναι μεγάλο το κίνητρο για τις εγκληματικές οργανώσεις.
Τα κράτη-μέλη και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιθυμούν διακαώς την καταπολέμηση του φαινομένου, αλλά πρέπει να δράσουν γρήγορα και να νομοθετήσουν την υιοθέτηση ενός συστήματος ιχνηλασιμότητας στα καπνικά προϊόντα. Η υιοθέτηση ενός λειτουργικού συστήματος ιχνηλασιμότητας κινδυνεύει να καταλήξει σε μια πολιτική πάλη ανάμεσα στις καπνοβιομηχανίες και μερικούς προμηθευτές με ιδιαίτερα συμφέροντα.
