Η σωρευτική υποχώρηση του ΑΕΠ (σε σταθερές τιμές) κατά ένα ποσοστό που υπερέβη το 23% στο διάστημα 2009-2013 είχε άμεσο αντίκτυπο στην αγορά εργασίας, με τις δυσμενείς συνέπειες να πλήττουν κυρίως τον ιδιωτικό τομέα. Ωστόσο, έπειτα από τη δραματική μείωση της απασχόλησης τα δύο προηγούμενα έτη (-8,9% το 2012 και -7,6% το 2011), το 2013 παρατηρήθηκε αξιόλογη επιβράδυνση του ρυθμού μείωσής της. Στη σταδιακή σταθεροποίηση της απασχόλησης εκτιμάται ότι συνέβαλε ο σημαντικός περιορισμός του κόστους εργασίας για τις επιχειρήσεις (π.χ. μείωση του κατώτατου μισθού), καθώς και η αναδιάρθρωση της απασχόλησης προς τις πιο ευέλικτες μορφές της.
Σύμφωνα με τη μελέτη της ICAP ο λόγος «άνεργοι/ απασχολούμενοι» διαμορφώνεται σήμερα (Α’ Τρίμηνο 2014) στο 38,5% περίπου, με αποτέλεσμα σε κάθε πέντε εργαζομένους να αντιστοιχούν σχεδόν δύο άνεργοι. Η ύπαρξη ανέργων ακόμα και με υψηλότατο επίπεδο εκπαίδευσης και η παράταση της ύφεσης, φαίνεται ότι έχουν μετατρέψει την ανεργία σε «πάγιο» χαρακτηριστικό της ελληνικής οικονομίας.
Απασχόληση – Εργατικό Δυναμικό
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Έρευνας Εργατικού Δυναμικού της ΕΛ.ΣΤΑΤ. (Ελληνική Στατιστική Αρχή), ο μέσος αριθμός των απασχολουμένων μειώθηκε κατά 4,9% (182 χιλ. άτομα) το 2013 σε σχέση με το 2012. Η κάμψη της απασχόλησης συνεχίζεται και το 2014, με σαφώς μειούμενο ωστόσο ρυθμό, αφού ο αριθμός των απασχολουμένων κατά το Α’ Τρίμηνο του έτους μειώθηκε σε 3.483,7 χιλ., που συνεπάγεται ότι σε ένα μόνο έτος υπήρξε νέα απώλεια 20,5 χιλ. θέσεων εργασίας.
Με βάση τα στοιχεία των ροών μισθωτής απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα (πηγή: Πληροφοριακό Σύστημα «Εργάνη» του Υπουργείου Εργασίας), η επιβράδυνση του ρυθμού μείωσης της απασχόλησης προήλθε από την άνοδο των προσλήψεων και όχι τόσο από τη μείωση των καταγγελιών συμβάσεων εργασίας. Το 2013 οι προσλήψεις μισθωτών στον ιδιωτικό τομέα υπερέβησαν τις αποχωρήσεις κατά 133 χιλιάδες.
Την τριετία 2011-2014 (Α’ Τρίμηνο) η συνολική μείωση των θέσεων εργασίας διαμορφώθηκε σε 681,8 χιλ.. Το γεγονός αυτό αποτελεί το σημαντικότερο ίσως αντίκτυπο της βαθειάς οικονομικής ύφεσης που έπληξε τη χώρα. Οι μειώσεις στην απασχόληση έχουν προέλθει σε πολλές περιπτώσεις και από την παύση λειτουργίας των επιχειρήσεων (οι οποίες δεν επιβίωσαν λόγω της οικονομικής ύφεσης) και όχι μόνον από τον περιορισμό του αριθμού των απασχολουμένων.
Σχετικά με τη σύνθεση, το εργατικό δυναμικό των 4.826 χιλ. ατόμων της Ελλάδος αντιστοιχεί στο 52% του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας (άτομα ηλικίας > 15 ετών), ενώ ο αριθμός των απασχολουμένων, ο οποίος διαμορφώθηκε σε 3.483,7 χιλ. άτομα (Α΄ Τρίμηνο 2014) αντιστοιχεί στο 38% του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας (διάγραμμα 2, πίνακας 1).
Από την άλλη πλευρά, κατά το Α’ Τρίμηνο του 2014, 4.469,8 χιλ. άτομα (το 48% του παραγωγικού πληθυσμού) δεν ήταν ενταγμένα στην αγορά εργασίας, ήταν δηλαδή οικονομικά μη ενεργοί.
Μερικώς απασχολούμενοι
Ο αριθμός των μερικώς απασχολούμενων εργαζομένων παρουσίασε, σε γενικές γραμμές, αύξηση την τελευταία διετία. Ειδικότερα, το ποσοστό της μερικής απασχόλησης βαίνει αυξανόμενο τα τελευταία χρόνια και ανήλθε σε 9,2% το Α΄ Τρίμηνο του 2014, από 6,2% το Α΄ Τρίμηνο του 2009. Από το υποσύνολο αυτό των εργαζομένων (9,2%), το 63% έκανε τη συγκεκριμένη επιλογή διότι δεν μπόρεσε να βρει πλήρη απασχόληση.
Όπως διαπιστώνεται από τα στοιχεία της έρευνας, η προσωρινή εργασία παρουσιάζει έντονη εποχικότητα. Συγκεκριμένα, παρατηρείται αύξησή της το δεύτερο και τρίτο τρίμηνο κάθε έτους, η οποία οφείλεται κυρίως στην αύξηση της τουριστικής κίνησης το συγκεκριμένο διάστημα.
Περαιτέρω, θα πρέπει να συνυπολογιστεί και η μεγάλη διείσδυση των συμβάσεων μερικής απασχόλησης και εκ περιτροπής εργασίας και γενικότερα των ελαστικών μορφών απασχόλησης. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα αποτελέσματα του Πληροφοριακού Συστήματος «Εργάνη», οι συμβάσεις εργασίας μερικής και εκ περιτροπής απασχόλησης που αφορούσαν νέες προσλήψεις στον ιδιωτικό τομέα διαμορφώθηκαν σε 571,6 χιλ. την περίοδο Μάρτιος ‘13-Φεβρουάριος ‘14, καλύπτοντας πλέον το 47% των συνολικών νέων προσλήψεων. Το αντίστοιχο ποσοστό κυμαίνονταν μόλις στο 21% το 2009.
Απασχόληση σε κλαδικό επίπεδο
Τέλος, αναφορικά με τη μείωση της απασχόλησης σε κλαδικό επίπεδο, σύμφωνα με τα στοιχεία του Α΄ Τριμήνου του 2014 αυτή προήλθε κυρίως από τους κλάδους των κατασκευών (-21,4 χιλ. άτομα σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του 2013), της μεταποίησης (-14,0 χιλ. άτομα) και του χονδρικού-λιανικού εμπορίου (-13,8 χιλ. άτομα). Αντίθετα, η υψηλότερη αύξηση απασχόλησης παρουσιάστηκε στους κλάδους της εκπαίδευσης (+20,9 χιλ. άτομα) και των διοικητικών και υποστηρικτικών δραστηριοτήτων (+14,4 χιλ. άτομα).
Ενδεικτικό της εικόνας αλλαγής που καταγράφεται στην αγορά εργασίας κατά το τελευταίο έτος, είναι το γεγονός ότι το Α’ τρίμηνο του 2014 11 από τους συνολικά 21 ευρύτερους κλάδους της εγχώριας οικονομίας παρουσίασαν αύξηση απασχόλησης, έναντι μόλις δύο κλάδων την αντίστοιχη περίοδο 2013/12.
