Δημοσιονομικό «μαξιλάρι» συνολικού ύψους 400 εκατ. ευρώ προβλέπει το προσχέδιο του νέου Κρατικού Προϋπολογισμού για την αντιμετώπιση ενδεχόμενων ανατιμήσεων στην ενέργεια και των επιπτώσεών τους σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Το ποσό κατανέμεται σε 200 εκατ. ευρώ για το υπόλοιπο του 2026 και άλλα 200 εκατ. ευρώ για τους πρώτους μήνες του 2027.
Η πρόβλεψη αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, καθώς παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο να αποφασιστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης.
Ο νέος προϋπολογισμός ενσωματώνει ουσιαστικά δύο διακριτές γραμμές άμυνας. Η πρώτη αφορά ένα πρόσθετο αποθεματικό περίπου 200 εκατ. ευρώ για έκτακτες ανάγκες κατά τις τελευταίες 90 ημέρες του 2026. Η δεύτερη αφορά άλλα 200 εκατ. ευρώ, τα οποία μπορούν να ενεργοποιηθούν κατά τις πρώτες 100 ημέρες του 2027, εφόσον οι συνθήκες απαιτήσουν παρεμβάσεις για το ενεργειακό κόστος.
Ωστόσο, τα ποσά αυτά δεν αποτελούν προαναγγελθέν πακέτο επιδοτήσεων. Ειδικά τα 200 εκατ. ευρώ του 2027 έχουν εγγραφεί στις γενικές κρατικές δαπάνες «υπό κατανομή», ώστε να αξιοποιηθούν εφόσον προκύψει ανάγκη για στήριξη του ενεργειακού κόστους.
Αυτό σημαίνει ότι δεν έχει αποφασιστεί ούτε το είδος των παρεμβάσεων ούτε οι δικαιούχοι ούτε η διάρκεια ή το ύψος της ενίσχυσης. Ανάλογα με την πορεία των τιμών, τα διαθέσιμα κονδύλια θα μπορούσαν να κατευθυνθούν σε επιδότηση πετρελαίου, fuel pass για βενζίνη ή ενισχύσεις στους λογαριασμούς φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας.
Αποφάσεις ανά δεκαπενθήμερο
Για το 2027, ο υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Θάνος Πετραλιάς έχει επισημάνει ότι προβλέπεται επιπλέον ποσό 200 εκατ. ευρώ στις Γενικές Κρατικές Δαπάνες υπό κατανομή, προκειμένου να αντιμετωπιστούν ενδεχόμενες ανάγκες επιδότησης του ενεργειακού κόστους κατά τους πρώτους μήνες του έτους.
Αντίστοιχη πρόβλεψη υπάρχει και για το 2026, καθώς στον προϋπολογισμό έχει ενσωματωθεί αυξημένη πρόβλεψη για δαπάνες 100 εκατ. ευρώ, οι οποίες ενδέχεται να απαιτηθούν λόγω των επιπτώσεων της ενεργειακής κρίσης.
Για το τελευταίο τρίμηνο του 2026, η κυβέρνηση προσανατολίζεται σε αποφάσεις που θα λαμβάνονται ανά δεκαπενθήμερο, ανάλογα με την εξέλιξη των διεθνών τιμών ενέργειας και καυσίμων. Επομένως, η ύπαρξη του αποθεματικού δεν προδικάζει ούτε το ύψος ούτε τη διάρκεια των παρεμβάσεων.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι θα συμβεί εάν οι ανάγκες μέχρι την άνοιξη αποδειχθούν μεγαλύτερες από τα συνολικά 400 εκατ. ευρώ που έχουν προβλεφθεί. Η ένταση και η διάρκεια της ενεργειακής κρίσης θα καθορίσουν εάν θα απαιτηθούν παρεμβάσεις στην αντλία, ενισχύσεις σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις ή άλλου τύπου μέτρα.
Πώς δημιουργήθηκε ο δημοσιονομικός χώρος
Το προσχέδιο επισημαίνει ότι με την πρόβλεψη των 400 εκατ. ευρώ εξαντλείται ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος για το 2026 και το 2027. Κατά συνέπεια, εάν οι ανάγκες υπερβούν τα 200 εκατ. ευρώ σε οποιοδήποτε από τα δύο έτη, δεν αποσαφηνίζεται εκ των προτέρων ο τρόπος κάλυψης των πρόσθετων δαπανών.
Η δυνατότητα δημιουργίας αυτού του αποθεματικού συνδέεται με δύο παράγοντες.
Πρώτον, με την ευελιξία που παρέχει η εθνική ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες, η οποία ενεργοποιήθηκε και επεκτάθηκε ώστε να μπορούν να ενταχθούν και μέτρα που αφορούν ειδικά την ενεργειακή ανθεκτικότητα. Σύμφωνα με το προσχέδιο, το περιθώριο αυτό εξαντλείται με τη σωρευτική αύξηση των δαπανών την περίοδο 2026-2027, εντός του προβλεπόμενου ορίου.
Δεύτερον, αξιοποιείται το γεγονός ότι κατά τα έτη 2024 και 2025 ο ρυθμός αύξησης των δαπανών ήταν χαμηλότερος από τον αρχικό στόχο. Αυτό οφείλεται στη χαμηλότερη από την αναμενόμενη συνολική δαπάνη της Γενικής Κυβέρνησης και, σε σημαντικό βαθμό, στην απόδοση των μέτρων κατά της φοροδιαφυγής και της εισφοροδιαφυγής.
Με άλλα λόγια, η δημοσιονομική ευελιξία που δημιουργήθηκε από την καλύτερη του αναμενομένου επίδοση των μόνιμων μέτρων περιορισμού της φοροδιαφυγής αξιοποιείται εκ των υστέρων για τη δημιουργία του αποθεματικού.
Ο Θάνος Πετραλιάς έχει επίσης αναφέρει ότι τα μέτρα που ανακοινώθηκαν στη ΔΕΘ, σε συνδυασμό με την αύξηση του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων μέσω της ρήτρας διαφυγής για την ενέργεια, αναμένεται να έχουν θετική επίδραση στο ΑΕΠ κατά περίπου 0,2% το 2026 και επιπλέον 0,3% το 2027.
Μέτρα 1,21 δισ. ευρώ έχουν ήδη εφαρμοστεί
Πριν από τη νέα πρόβλεψη του αποθεματικού, έχουν ήδη ληφθεί μέτρα συνολικού δημοσιονομικού κόστους 1,21 δισ. ευρώ έως τα τέλη Σεπτεμβρίου 2026.
Από το ποσό αυτό, 669 εκατ. ευρώ αφορούν έκτακτες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους, ενώ 541 εκατ. ευρώ κατευθύνονται στη μόνιμη αύξηση της ενίσχυσης των συνταξιούχων και στη διεύρυνση της επιστροφής ενοικίου.
Στα μέτρα που έχουν ήδη ενεργοποιηθεί περιλαμβάνονται:
- Επιδότηση πετρελαίου κίνησης: 20 λεπτά το λίτρο για τον Απρίλιο και τον Μάιο, 15 λεπτά τον Ιούνιο, 10 λεπτά τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο και 15 λεπτά για το πρώτο δεκαπενθήμερο του Οκτωβρίου. Το συνολικό κόστος υπολογίζεται σε 216 εκατ. ευρώ.
- Έκτακτη ενίσχυση 150 ευρώ ανά τέκνο: καταβλήθηκε τον Ιούνιο του 2026 και αφορά το 80% των οικογενειών με παιδιά, με κόστος 232 εκατ. ευρώ.
- Fuel pass: χορηγήθηκε για τον Απρίλιο και τον Μάιο, ύψους 60 ευρώ στα νησιά και 50 ευρώ στην υπόλοιπη Ελλάδα, με συνολικό κόστος 113 εκατ. ευρώ.
- Επιδότηση λιπασμάτων: ανέρχεται στο 15% της αξίας των τιμολογίων για τους κατά κύριο επάγγελμα αγρότες, με κόστος 48 εκατ. ευρώ.
- Αποζημίωση ακτοπλοϊκών εταιρειών: αφορά τις υποχρεωτικές εκπτώσεις στα εισιτήρια και έχει ετήσιο κόστος 60 εκατ. ευρώ.
Παράλληλα, διευρύνθηκαν τα εισοδηματικά όρια για την επιστροφή ενοικίου, ώστε το μέτρο να καλύπτει περίπου το 85% των ενοικιαστών, δηλαδή περίπου 1 εκατομμύριο νοικοκυριά. Το ετήσιο δημοσιονομικό κόστος της παρέμβασης υπολογίζεται σε 25 εκατ. ευρώ.
Το ευρωπαϊκό «παράθυρο» για πρόσθετη ευελιξία
Παραμένει, πάντως, ανοιχτό το ενδεχόμενο διεύρυνσης του διαθέσιμου δημοσιονομικού χώρου μέσω ευρωπαϊκών αποφάσεων.
Η Ελλάδα έχει υποβάλει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αίτημα για επέκταση της εθνικής ρήτρας διαφυγής, ώστε να μπορούν να ενταχθούν σε αυτή και μέτρα που ενισχύουν την ενεργειακή ανθεκτικότητα.
Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται η αξιοποίηση καθαρής υπερείσπραξης περίπου 600 εκατ. ευρώ από τον ΦΠΑ στα καύσιμα, αφού προηγουμένως αφαιρεθούν περίπου 350 εκατ. ευρώ απωλειών από τους Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης καυσίμων.
Έτσι, τα 400 εκατ. ευρώ αποτελούν το δημοσιονομικό απόθεμα που έχει ήδη ενσωματωθεί στον σχεδιασμό για την περίπτωση που η ενεργειακή κρίση παραμείνει έντονη. Το εάν θα υπάρξει πρόσθετος χώρος για νέες παρεμβάσεις και υπό ποιους όρους θα εξαρτηθεί από την πορεία των τιμών, τις πραγματικές ανάγκες που θα προκύψουν και κυρίως από τις αποφάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μεταξύ άλλων και από τη Σύνοδο Κορυφής.
