Ισχυρό μήνυμα προς τις ανεπτυγμένες οικονομίες να βάλουν φρένο στον νέο κύκλο αύξησης του χρέους και να προχωρήσουν σε δημοσιονομική εξυγίανση απηύθυνε η επικεφαλής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, προειδοποιώντας ότι η άνοδος του κόστους εξυπηρέτησης του κρατικού δανεισμού περιορίζει πλέον σημαντικά τα περιθώρια κινήσεων των κυβερνήσεων.
Σε συνέντευξή της στο BBC, η γενική διευθύντρια του ΔΝΤ περιέγραψε την πορεία του παγκόσμιου χρέους ως «μια σκάλα που δεν οδηγεί στον παράδεισο», υπογραμμίζοντας ότι οι κυβερνήσεις δεν έχουν λάβει επαρκή μέτρα για να ανακόψουν την επιβάρυνση από τους ολοένα υψηλότερους τόκους.
«Είναι ώρα να αναλάβουμε δράση», τόνισε, καλώντας τους πολιτικούς να επιδείξουν «θάρρος» και να προχωρήσουν σε δύσκολες αποφάσεις, οι οποίες, όπως σημείωσε, είναι πλέον αναγκαίες.
Στο στόχαστρο το κόστος του κρατικού δανεισμού
Η παρέμβαση της Γκεοργκίεβα έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων έχουν αυξηθεί σημαντικά, καθώς οι γεωπολιτικές συγκρούσεις έχουν προκαλέσει αναταράξεις στην ενεργειακή αγορά και έχουν ενισχύσει τις πληθωριστικές πιέσεις.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί πρόσθετη πίεση στους κρατικούς προϋπολογισμούς, καθώς η εξυπηρέτηση του χρέους γίνεται ακριβότερη. Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα εμφανές σε μεγάλες ανεπτυγμένες οικονομίες, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και οι ΗΠΑ.
Στη Βρετανία, το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα ενόψει του πρώτου προϋπολογισμού του πρωθυπουργού Άντι Μπέρναμ τον επόμενο μήνα. Τα στοιχεία δείχνουν ότι ο κρατικός δανεισμός ανήλθε τον Αύγουστο στα 18,3 δισ. λίρες, περίπου 20% υψηλότερα από έναν χρόνο νωρίτερα και πάνω από τις επίσημες προβλέψεις.
Την ίδια στιγμή, οι δαπάνες για τόκους του κρατικού χρέους κατέγραψαν τον ίδιο μήνα το υψηλότερο επίπεδο από την έναρξη των μηνιαίων καταγραφών, το 1997.
Πάνω από τα 40 τρισ. δολάρια το αμερικανικό χρέος
Ανάλογη είναι η εικόνα και στις ΗΠΑ, όπου το δημόσιο χρέος έχει ξεπεράσει πλέον τα 40 τρισ. δολάρια. Το ποσό έχει διπλασιαστεί μέσα σε περίπου μία δεκαετία, προκαλώντας αυξανόμενη ανησυχία τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και στις διεθνείς αγορές.
Στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, η Γκεοργκίεβα υπογράμμισε ότι, παρότι οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να ελέγξουν όλες τις εξωτερικές οικονομικές εξελίξεις, έχουν σημαντικό περιθώριο παρέμβασης μέσω των εσωτερικών δημοσιονομικών πολιτικών.
Σύμφωνα με την ίδια, οι ανεπτυγμένες οικονομίες θα πρέπει να κινηθούν σε δύο βασικούς άξονες: να περιορίσουν τα επίπεδα του χρέους και να δώσουν προτεραιότητα στη δημοσιονομική εξυγίανση, ενώ παράλληλα οι κεντρικές τράπεζες θα πρέπει να παραμείνουν προσηλωμένες στη διατήρηση της σταθερότητας των τιμών.
Η επικεφαλής του ΔΝΤ αναγνώρισε ότι πρόκειται για πολιτικά δύσκολες αποφάσεις, επέμεινε όμως ότι η αναβολή τους αυξάνει το κόστος.
Η Βρετανία και το περιορισμένο δημοσιονομικό περιθώριο
Αναφερόμενη ειδικότερα στη Βρετανία, η Γκεοργκίεβα σημείωσε ότι η κατάσταση της χώρας δεν διαφοροποιείται ουσιαστικά από εκείνη άλλων μεγάλων ανεπτυγμένων οικονομιών, παρά το υψηλό κόστος εξυπηρέτησης του χρέους.
Παράλληλα, έκανε λόγο για συνεπείς προσπάθειες περιορισμού του χρέους και αναφέρθηκε θετικά στις μεταρρυθμίσεις που αφορούν τον σχεδιασμό της οικονομικής πολιτικής και τη στεγαστική αγορά.
Το βασικό πρόβλημα, σύμφωνα με την ίδια, είναι ότι οι ανεπτυγμένες οικονομίες δεν διαθέτουν πλέον τα δημοσιονομικά περιθώρια του παρελθόντος για να στηρίξουν την ανάπτυξη μέσω κρατικών δαπανών. Ως εκ τούτου, μεγαλύτερο βάρος θα πρέπει να δοθεί σε μεταρρυθμίσεις που ενθαρρύνουν τις ιδιωτικές επενδύσεις και ενισχύουν την παραγωγικότητα.
Η τεχνητή νοημοσύνη ανοίγει νέο μέτωπο κινδύνου
Πέρα από το χρέος και τον πληθωρισμό, το ΔΝΤ βλέπει έναν ακόμη παράγοντα που θα μπορούσε να επηρεάσει τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα: την ταχύτατη ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.
Οι κυβερνήσεις διεθνώς προσφεύγουν στις αγορές ομολόγων για να χρηματοδοτήσουν τις ανάγκες τους, καταβάλλοντας τόκους στους επενδυτές. Όμως οι αποδόσεις των ομολόγων έχουν αυξηθεί, μεταξύ άλλων λόγω των ανησυχιών για τον πληθωρισμό αλλά και λόγω του αυξανόμενου ανταγωνισμού για κεφάλαια.
Στην αγορά αυτή εισέρχονται πλέον δυναμικά και οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, οι οποίες αντλούν τεράστια ποσά για να χρηματοδοτήσουν επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη.
Η Γκεοργκίεβα προειδοποίησε, παράλληλα, ότι η ανεπαρκής εποπτεία των συστημάτων AI θα μπορούσε να εξελιχθεί σε νέο παράγοντα χρηματοπιστωτικής αστάθειας.
«Εάν δούμε περισσότερα περιστατικά στα οποία η τεχνητή νοημοσύνη αποκτά τη δική της "ζωή", τότε μπορεί να βρεθούμε αντιμέτωποι με έναν σημαντικό κίνδυνο για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα», δήλωσε.
Ενεργειακό σοκ και AI τραβούν την οικονομία σε αντίθετες κατευθύνσεις
Η επικεφαλής του ΔΝΤ επανέλαβε την εκτίμηση του Ταμείου ότι η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται ανάμεσα σε δύο δυνάμεις που κινούνται προς αντίθετες κατευθύνσεις.
Από τη μία πλευρά βρίσκεται το ενεργειακό σοκ, με τις υψηλότερες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου να τροφοδοτούν τον πληθωρισμό και να επιβαρύνουν νοικοκυριά, επιχειρήσεις και κρατικούς προϋπολογισμούς. Από την άλλη, οι επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη δημιουργούν έναν νέο κύκλο τεχνολογικών επενδύσεων και ζήτησης για κεφάλαια.
Για το ΔΝΤ, κρίσιμο βήμα προς την ομαλοποίηση της οικονομικής κατάστασης θα ήταν η βιώσιμη επιστροφή των εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου από τις χώρες του Κόλπου. Η Γκεοργκίεβα σημείωσε, ωστόσο, ότι αυτό δεν έχει ακόμη επιτευχθεί, αφήνοντας ανοιχτό το μέτωπο του ενεργειακού κόστους και, κατ’ επέκταση, των πληθωριστικών πιέσεων.
