Για χιλιάδες νοικοκυριά και επιχειρήσεις με ληξιπρόθεσμες οφειλές, ο φετινός Αύγουστος κάθε άλλο παρά μήνας ραστώνης και διακοπών είναι. Με την επανέναρξη της λειτουργίας των δικαστηρίων την 1η Σεπτεμβρίου, περίπου 12.000 εκκρεμείς πλειστηριασμοί μπαίνουν ξανά σε τροχιά.
Λίγο πριν η πίεση επιστρέψει, η κυβέρνηση ενεργοποιεί νέα εργαλεία για τη ρύθμιση των χρεών, από τις 72 δόσεις για οφειλές προς το Δημόσιο έως τον διευρυμένο Εξωδικαστικό Μηχανισμό.
Για τους οφειλέτες, ο Αύγουστος εξελίσσεται έτσι σε μήνα κρίσιμων αποφάσεων: είναι η περίοδος κατά την οποία μπορούν να κερδίσουν χρόνο, να μειώσουν το χρέος τους και να προστατεύσουν την περιουσία τους — ή να βρεθούν αντιμέτωποι με τετελεσμένα γεγονότα.
Τα περιθώρια, άλλωστε, έχουν ήδη αρχίσει να στενεύουν. Μόνο τον Ιούλιο, παρότι περίπου τρεις στους τέσσερις πλειστηριασμούς απέβησαν άγονοι, 718 οφειλέτες έχασαν οριστικά το ακίνητό τους.
Οι δύο νέες επιλογές ρύθμισης
Στο νέο τοπίο διαμορφώνονται δύο βασικά εργαλεία για όσους αναζητούν διέξοδο από τα χρέη.
Η πρώτη επιλογή είναι η ρύθμιση έως 72 δόσεις για οφειλές προς το Δημόσιο που είχαν βεβαιωθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2023. Η πλατφόρμα έχει ήδη ανοίξει, πρόκειται όμως για έκτακτη ρύθμιση, η οποία αφορά αποκλειστικά χρέη προς ΕΦΚΑ και ΑΑΔΕ και όχι οφειλές προς τράπεζες. Οι αιτήσεις θα παραμείνουν ανοικτές έως το τέλος του 2026.
Η δεύτερη και σημαντικότερη επιλογή είναι ο διευρυμένος Εξωδικαστικός Μηχανισμός, ο οποίος από τις 26 Ιουλίου έχει ανοίξει την πόρτα και σε οφειλέτες με συνολικές οφειλές από 5.000 ευρώ και άνω προς το Δημόσιο και χρηματοδοτικούς φορείς. Παράλληλα, από τις 21 Σεπτεμβρίου ενεργοποιείται πρόσθετο εργαλείο προστασίας της κύριας κατοικίας μέσω του μηχανισμού.
Το βασικό πλεονέκτημα είναι ότι η διαδικασία ξεκινά ηλεκτρονικά και δωρεάν. Ο οφειλέτης μπορεί να υποβάλει την αίτηση χωρίς να προσφύγει στα δικαστήρια και χωρίς να καταβάλει κόστος για την ίδια τη διαδικασία.
Η ρύθμιση των χρεών μπορεί να αναστείλει τις διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης, ενώ η ένταξη στον Εξωδικαστικό μπορεί να μπλοκάρει ακόμη και έναν πλειστηριασμό που έχει ήδη προγραμματιστεί.
Υπάρχει, όμως, μια κρίσιμη λεπτομέρεια: δεν αρκεί η υποβολή της αίτησης. Πρέπει να ολοκληρωθεί η διαδικασία και ο οφειλέτης να ενταχθεί στη ρύθμιση.
Γι’ αυτό και η αναβολή της αίτησης για τον Σεπτέμβριο ή ακόμη αργότερα μπορεί να αποδειχθεί μοιραία. Η πλατφόρμα αντλεί αυτόματα τα οικονομικά στοιχεία του ενδιαφερομένου, όμως η επεξεργασία και η ολοκλήρωση της διαδικασίας απαιτούν χρόνο. Όσο πλησιάζει η ημερομηνία του πλειστηριασμού, τόσο περιορίζονται τα περιθώρια αντίδρασης.
Έως και 300 δόσεις και σημαντικά «κουρέματα»
Ο Εξωδικαστικός, ωστόσο, δεν αποτελεί πλέον μόνο ένα «φρένο» στους πλειστηριασμούς. Για πολλούς οφειλέτες προσφέρει ρυθμίσεις που δύσκολα μπορούν να εξασφαλιστούν μέσω άλλης διαδικασίας.
Τα στοιχεία των ρυθμίσεων που είχαν εκδοθεί έως τον Ιούνιο αποτυπώνουν το μέγεθος της διαφοράς.
Στις οφειλές προς χρηματοδοτικούς φορείς:
-
Τα στεγαστικά δάνεια ρυθμίζονται κατά μέσο όρο σε 300 δόσεις, δηλαδή σε ορίζοντα 25 ετών.
-
Τα επιχειρηματικά δάνεια σε περίπου 220-230 δόσεις, που αντιστοιχούν σε περίπου 19 χρόνια αποπληρωμής.
-
Τα καταναλωτικά δάνεια σε περίπου 160 δόσεις.
-
Το μέσο «κούρεμα» της οφειλής ανέρχεται σε 28,4%, ενώ φτάνει περίπου στο 33% για καταναλωτικά και στο 30% για επιχειρηματικά δάνεια.
-
Συνολικά, σχεδόν μία στις δύο ρυθμίσεις, ποσοστό 48,4%, προβλέπει διαγραφή άνω του 30% της οφειλής.
Στις οφειλές προς το Δημόσιο, τα περιθώρια αποπληρωμής είναι επίσης σημαντικά:
-
Το 84% των ρυθμίσεων προβλέπει εξόφληση σε διάστημα 15 έως 20 ετών, δηλαδή σε 180-240 δόσεις.
-
Ο Εξωδικαστικός αποτελεί τη μοναδική διαδικασία που μπορεί να προβλέψει διαγραφή χρέους προς την Εφορία και τα ασφαλιστικά ταμεία.
-
Το μέσο «κούρεμα» προς το Δημόσιο φτάνει το 13,5%, ενώ σχεδόν ένας στους τρεις οφειλέτες πετυχαίνει διαγραφή άνω του 30%.
Σε συνολικό επίπεδο, για χρέη προς Δημόσιο και τράπεζες, η μέση διάρκεια αποπληρωμής φτάνει περίπου τα 16 χρόνια, δηλαδή περίπου 190 δόσεις. Πρόκειται για υπερδιπλάσιο αριθμό δόσεων σε σχέση με τις 72, ενώ το μέσο σταθερό επιτόκιο διαμορφώνεται μόλις στο 3%.
Ο «μαγνήτης» του Εξωδικαστικού
Τα στοιχεία εξηγούν γιατί ο Εξωδικαστικός Μηχανισμός εξελίσσεται σε βασική επιλογή για ολοένα περισσότερους οφειλέτες.
Μέχρι σήμερα έχουν ολοκληρωθεί 64.406 ρυθμίσεις μέσω της πλατφόρμας, για αρχικές οφειλές συνολικού ύψους 19,7 δισ. ευρώ.
Μόνο τον Ιούνιο, 6.129 οφειλέτες ξεκίνησαν τη διαδικασία υποβολής αίτησης, ενώ 3.356 την ολοκλήρωσαν με οριστική υποβολή. Μέσα σε έναν μήνα ξεκίνησαν περίπου 1.800 νέες ρυθμίσεις για χρέη ύψους 458,6 εκατ. ευρώ.
Το μέσο ύψος της οφειλής ξεπερνά τις 305.000 ευρώ ανά ρύθμιση, ενώ το μέσο «κούρεμα» διαμορφώνεται περίπου στις 100.000 ευρώ ανά οφειλέτη.
Με άλλα λόγια, οι 72 δόσεις αποτελούν μια έκτακτη ανάσα. Ο Εξωδικαστικός, αντίθετα, μπορεί να προσφέρει πολύ μεγαλύτερο χρόνο αποπληρωμής, χαμηλότερη μηνιαία επιβάρυνση, διαγραφή μέρους της οφειλής και, υπό προϋποθέσεις, προστασία από τον πλειστηριασμό.
Πώς μπορεί να σταματήσει ένας πλειστηριασμός
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο «κλειδί» για τους οφειλέτες των οποίων η περιουσία βρίσκεται ήδη υπό άμεση απειλή.
Όταν έχει προγραμματιστεί πλειστηριασμός, η ένταξη στον Εξωδικαστικό μπορεί να οδηγήσει σε αναστολή των μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, περισσότεροι από έξι στους δέκα οφειλέτες που υπέβαλαν αίτηση πέτυχαν αναστολή πλειστηριασμού, καταβάλλοντας την προκαταβολή που προβλέπεται από τη διαδικασία.
Για τους οφειλέτες που πληρούν τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια ώστε να χαρακτηριστούν «ευάλωτοι» και διαθέτουν τη σχετική βεβαίωση, το πλαίσιο είναι ακόμη ευνοϊκότερο. Εφόσον έχει προγραμματιστεί πλειστηριασμός, η ένταξη στον Εξωδικαστικό μπορεί να εξασφαλίσει αναστολή χωρίς την υποχρέωση καταβολής προκαταβολής, προσφέροντας ουσιαστικό δίχτυ προστασίας για την κατοικία.
Η παγίδα των «ειδικών»
Πίσω από τους αριθμούς, όμως, υπάρχουν άνθρωποι που αγωνιούν για την κατοικία και την περιουσία τους. Και η θετική εικόνα των στατιστικών δεν πρέπει να δημιουργεί την εντύπωση ότι όλοι οι οφειλέτες βρίσκουν λύση.
Κάποιοι διασώζουν την περιουσία τους. Κάποιοι άλλοι τη χάνουν.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι καμία προστασία δεν ενεργοποιείται αυτόματα. Ο οφειλέτης πρέπει να κάνει το πρώτο βήμα και να κινηθεί εγκαίρως. Ωστόσο, πολλοί δεν υποβάλλουν καν αίτηση. Την αναβάλλουν, συχνά επειδή έχουν εξαντληθεί οικονομικά και ψυχολογικά ή επειδή θεωρούν ότι δεν υπάρχει πλέον λύση.
Με την επιστροφή των πλειστηριασμών από τον Σεπτέμβριο, η αναμονή μπορεί να αποδειχθεί καταστροφική. Όποιος περιμένει μέχρι την τελευταία στιγμή κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπος με έναν πλειστηριασμό χωρίς να έχει προλάβει να ενεργοποιήσει τα διαθέσιμα εργαλεία προστασίας.
Και εδώ εμφανίζεται μια άλλη, λιγότερο φωτεινή πλευρά της αγοράς: οι λεγόμενοι «ειδικοί» που μετατρέπουν την αγωνία των υπερχρεωμένων σε ευκαιρία για υψηλές αμοιβές.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, επαγγελματίες παρουσιάζουν τις ρυθμίσεις ως αποτέλεσμα προσωπικής τους διαπραγμάτευσης, ενώ στην πραγματικότητα η πρόταση παράγεται αυτοματοποιημένα από την πλατφόρμα του Εξωδικαστικού, βάσει των οικονομικών δεδομένων και των κανόνων του μηχανισμού.
Ακόμη πιο προβληματική είναι η πρακτική επιβολής «success fee» για μια επιτυχή ρύθμιση, σαν να ήταν ο επαγγελματίας εκείνος που πέτυχε το «κούρεμα» ή εξασφάλισε την προστασία από τον πλειστηριασμό.
Στην πραγματικότητα, μετά την υποβολή της αίτησης, ο αλγόριθμος του Εξωδικαστικού αντλεί ηλεκτρονικά και αξιολογεί τα οικονομικά στοιχεία του οφειλέτη και παράγει πρόταση ρύθμισης βάσει συγκεκριμένων κανόνων και της πραγματικής οικονομικής του δυνατότητας.
Η επαγγελματική βοήθεια για την ορθή συμμετοχή στη διαδικασία μπορεί ασφαλώς να έχει αξία. Η εκμετάλλευση, όμως, της αγωνίας ενός ανθρώπου που κινδυνεύει να χάσει το σπίτι ή την περιουσία του είναι μια εντελώς διαφορετική υπόθεση.
Για χιλιάδες οφειλέτες, επομένως, ο φετινός Αύγουστος δεν είναι απλώς ένας μήνας πριν από την επιστροφή στην καθημερινότητα. Είναι ίσως ο μήνας κατά τον οποίο πρέπει να ληφθεί η απόφαση: ρύθμιση τώρα ή αντιμέτωποι με τον πλειστηριασμό αργότερα.
