H διερεύνηση των συνθηκών ανταγωνισμού στην αγροδιατροφική αλυσίδα αποτελεί βασική προτεραιότητα της Επιτροπής Ανταγωνισμού, καθώς πρόκειται για έναν δομικό κλάδο της ελληνικής οικονομίας με άμεση επίδραση στον καταναλωτή και την κοινωνική συνοχή, ιδίως σε μια περίοδο έντονων πληθωριστικών πιέσεων, διαταραχών στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα, γεωπολιτικής αστάθειας και κλιματικής αλλαγής.
Αυτό υπογραμμίζει η Επιτροπή Ανταγωνισμού σε ανακοίνωσή της, υπενθυμίζοντας ότι οι δράσεις της περιλαμβάνουν συστηματική χαρτογράφηση αγορών και κλαδικές έρευνες, προώθηση πολιτικών ανταγωνισμού, καθώς και εφαρμογή του δικαίου ανταγωνισμού με την επιβολή κυρώσεων για αντι-ανταγωνιστικές συμπράξεις και καταχρηστικές πρακτικές, αλλά και προληπτικό έλεγχο συγκεντρώσεων επιχειρήσεων. Στο πλαίσιο αυτό, δημοσιοποιήθηκαν σήμερα συγκεντρωτικά οι πρόσφατες ερευνητικές δραστηριότητες που καλύπτουν όλη την αλυσίδα αξίας, από την πρωτογενή παραγωγή και τις εισροές έως τη μεταποίηση και τη λιανική πώληση.
Οι ερευνητικές δράσεις της Επιτροπής Ανταγωνισμού για την αγροδιατροφική αλυσίδα είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα της και συνοπτικά επισημαίνονται τα εξής παρακάτω:
Η Αλυσίδα Αξίας στα Γαλακτοκομικά Προϊόντα: Φρέσκο Γάλα και Φέτα
Η Επιτροπή Ανταγωνισμού προχώρησε σε αναλυτική χαρτογράφηση της αλυσίδας αξίας για το φρέσκο αγελαδινό γάλα και τη φέτα. Στόχος ήταν ο εντοπισμός της κατανομής της τελικής τιμής καταναλωτή μεταξύ παραγωγού, μεταποιητή και λιανεμπορίου.
Στην περίπτωση του φρέσκου αγελαδινού γάλακτος , η χαρτογράφηση έδειξε ότι, μεταξύ Φεβρουαρίου 2022 και Ιανουαρίου 2023, το ποσοστό του παραγωγού στην τελική τιμή αυξήθηκε από 28,8% το 2020 σε 33,9% το 2023, κυρίως λόγω της δραματικής αύξησης του κόστους παραγωγής (ζωοτροφές, ενέργεια). Αντίθετα, τα περιθώρια κέρδους της μεταποίησης και της λιανικής φάνηκε να συμπιέζονται ελαφρώς κατά την ίδια περίοδο.
Στη χαρτογράφηση για τη φέτα , διαπιστώθηκε χαμηλός βαθμός συγκέντρωσης στην αγορά προμήθειας των σούπερ μάρκετ, με τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας να κερδίζουν έδαφος (20% των πωλήσεων) λόγω των χαμηλότερων τιμών τους, αν και η επώνυμη φέτα παραμένει κυρίαρχη στις προτιμήσεις των καταναλωτών.
Εμβαθύνοντας στην Πρωτογενή Παραγωγή: Ζωοτροφές και Κτηνιατρικά Φάρμακα
Η σημαντική συμμετοχή του παραγωγού στη διαμόρφωση της τελικής τιμής γάλακτος κατά την περίοδο αναφοράς, σε συνδυασμό με τη διαπίστωση της δραματικής αύξησης του κόστους παραγωγής στην κτηνοτροφία (ζωοτροφές, ενέργεια), οδήγησε στην επέκταση της έρευνας σε αγορές προηγουμένων σταδίων στην εφοδιαστική αλυσίδα γάλακτος, δηλαδή στις εισροές που επιβαρύνουν τον κτηνοτρόφο, με έμφαση στο αιγοπρόβειο γάλα, λόγω της σημασίας του για την παραγωγή φέτας. Επικεντρωθήκαμε στις ζωοτροφές και κτηνιατρικά φάρμακα, καθώς οι δύο αυτές εισροές αντιπροσωπεύουν περίπου το 75% του λειτουργικού κόστους μιας κτηνοτροφικής μονάδας.
Η χαρτογράφηση στον κλάδο των ζωοτροφών για αιγοπρόβατα έδειξε ότι οι τιμές ακολουθούν τις διεθνείς τάσεις των πρώτων υλών, ωστόσο τα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων εμπορίας ζωοτροφών αυξήθηκαν το 2023, καθώς οι τιμές πώλησης δεν μειώθηκαν με τον ίδιο ρυθμό που υποχώρησαν οι τιμές αγοράς.
Παράλληλα, η χαρτογράφηση στα Κτηνιατρικά Φαρμακευτικά Προϊόντα (ΚΦΠ) αποκάλυψε δομικά ζητήματα λειτουργίας της αγοράς. Εντοπίστηκε υψηλός βαθμός συγκέντρωσης σε συγκεκριμένες κατηγορίες (π.χ. εμβόλια) και αναδείχθηκε το ζήτημα της σύγκρουσης συμφερόντων των κτηνιάτρων, οι οποίοι λειτουργούν ταυτόχρονα ως συνταγογράφοι και πωλητές φαρμάκων, δημιουργώντας συνθήκες ασύμμετρης πληροφόρησης σε βάρος των παραγωγών. Επιπλέον, διαπιστώθηκε έλλειψη παράλληλων εισαγωγών, γεγονός που περιορίζει τον ανταγωνισμό τιμών.
Η Δυναμική της Αγοράς Ελαιολάδου: Διεθνείς Εξαρτήσεις και Εγχώρια Λιανική
Το ελαιόλαδο, προϊόν εμβληματικής σημασίας για την Ελλάδα, αποτέλεσε αντικείμενο διττής επιστημονικής διερεύνησης από την ΕΑ, τόσο σε επίπεδο παραγωγού όσο και σε επίπεδο λιανικής . Η πρόσφατη πληθωριστική έκρηξη στις τιμές του ελαιολάδου, η οποία συνδέεται και με την κλιματική κρίση και τη μείωση της παραγωγής, κατέστησε αναγκαία την κατανόηση του βαθμού εξάρτησης της ελληνικής αγοράς από τις διεθνείς τιμές.
Σε επίπεδο παραγωγού, η μελέτη της ΕΑ για την αλληλεξάρτηση των τιμών μεταξύ των τριών μεγάλων παραγωγών της ΕΕ (Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία) ανέδειξε μια ξεκάθαρη ιεραρχία. Η Ισπανία, ως ο κυρίαρχος παραγωγός παγκοσμίως, λειτουργεί ως ο «ηγέτης καθορισμού τιμών» (price setter). Η Ελλάδα λειτουργεί ως «ακόλουθος» (price taker), προσαρμοζόμενη μακροχρόνια στις τάσεις που διαμορφώνονται στην Ισπανία, με την οποία διατηρεί σχέση μακροχρόνιας ισορροπίας. Αντιθέτως, η Ιταλία λειτουργεί ως αγωγός μετάδοσης της μεταβλητότητας, αντιδρώντας πιο έντονα σε βραχυχρόνια σοκ. Το συμπέρασμα αυτό είναι κρίσιμο για τη χάραξη πολιτικής, καθώς καταδεικνύει ότι οι τιμές παραγωγού στην Ελλάδα είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με εξωγενείς παράγοντες.
Σε επίπεδο λιανικής, η ΕΑ εστίασε στη συμπεριφορά των ελληνικών σούπερ μάρκετ μέσω ανάλυσης παλινδρόμησης ποσοστημορίων (quantile regression). Η έρευνα αποκάλυψε σημαντική ανομοιογένεια στις στρατηγικές τιμολόγησης μεταξύ των τεσσάρων μεγάλων αλυσίδων που εξετάστηκαν. Δεν διαπιστώθηκε συντονισμένη συμπεριφορά, καθώς η αλληλεπίδραση των τιμών ποικίλλει σημαντικά ανάλογα με το αν οι τιμές είναι χαμηλές ή υψηλές. Ωστόσο, παρατηρήθηκε ισχυρή συσχέτιση τιμών μεταξύ διαφορετικών επωνυμιών (brands) εντός του ίδιου καταστήματος, γεγονός που υποδηλώνει ότι ο ανταγωνισμός εντείνεται όταν τα προϊόντα είναι άμεσα συγκρίσιμα στο ράφι.
Η κατάσταση του ανταγωνισμού στον αγροδιατροφικό κλάδο. Τα αποτελέσματα, τρίτο τετράμηνο του 2026
Τον Δεκέμβριο 2025 αποφασίσαμε την εκκίνηση έρευνας για την κατάσταση του ανταγωνισμού (State of Competition), στον αγροδιατροφικό τομέα, σε κάθε στάδιο της αλυσίδας αξίας (δηλαδή της αγροτικής παραγωγής, της μεταποίησης και του εμπορίου τροφίμων). Μια τέτοια έρευνα θα μας επιτρέψει τον εντοπισμό τόσο τυχόν στρεβλώσεων που πιθανόν να απορρέουν από τον περιορισμένο ανταγωνισμό, όσο και των βαθύτερων διαρθρωτικών ή/και ρυθμιστικών προβλημάτων. Στο πλαίσιο αυτό η έρευνα σχεδιάζεται να διεξαχθεί με τη χρήση πολλαπλών δεικτών που καταγράφουν τη δομή και την απόδοση της αγοράς, στατικές και δυναμικές πτυχές, δεδομένα σε επίπεδο επιχείρησης και σε επίπεδο κλάδου της οικονομίας. Τα αποτελέσματα της έρευνας αυτής αναμένεται να εκδοθούν στο τρίτο τετράμηνο του 2026.
Συνοπτικά:
Στην αγορά λιανικής διάθεσης τροφίμων, η ΕΑ έχει διενεργήσει έλεγχο στις μεγαλύτερες αλυσίδες λιανικής πώλησης προϊόντων και σε προμηθευτές τροφίμων για σημαντικές κατηγορίες τροφίμων και ροφημάτων πρωινού και επέβαλε πρόστιμο σε μεγάλη εταιρεία εισαγωγών/διανομών για προϊόντα δημητριακών. Η έρευνα της ΕΑ συνεχίζεται και έχει επεκταθεί σε προϊόντα τα οποία εμφανίζονται να πρωταγωνιστούν παγκοσμίως σε αυξήσεις τιμών όπως π.χ. ο καφές και το κακάο. Πρόστιμα επιβλήθηκαν στο πρόσφατο παρελθόν σε μεγάλη εταιρεία εμφιάλωσης αναψυκτικών και σε όμιλο αγορών για κατανομή αγορών. Σε εξέλιξη είναι έλεγχος που ξεκίνησε το 2024 σε διάφορες εταιρείες που διανέμουν ζωοτροφές για κατοικίδια ζώα. Τα αποτελέσματα αναμένονται εντός του 2026.
Στην αγορά του πρωτογενούς τομέα και της μεταποίησης της αγροτικής παραγωγής, έλεγχοι και έρευνες έχουν διενεργηθεί μεταξύ άλλων σε εταιρείες παραγωγής ζυμαρικών, σε εταιρείες ζωοτροφών σε βιομηχανικό επίπεδο, σε σπόρους και λιπάσματα, στο βαμβάκι, καθώς και σε υπηρεσίες για αγροτικές ενισχύσεις. Έρευνες διεξάγονται επίσης σε αγορές όπως π.χ. στην αγορά της σταφίδας και στην πτηνοτροφία (όπου η έρευνα επικεντρώνεται σε όλα τα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας, από την εκτροφή, σφαγή και τυποποίηση και την πώληση σε λιανεμπόρους), καθώς και στην αγορά ζύθου/αλκοολούχων ποτών, μια αγορά που αφορά περισσότερες από 120.000 επιχειρήσεις εστίασης.
