Σενάρια επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35 επεξεργάζεται η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, το οποίο αποκαλύπτει ότι βρίσκονται σε εξέλιξη παρασκηνιακές διαβουλεύσεις με στόχο να αρθεί το πολυετές αδιέξοδο που προκάλεσε η αγορά των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400 από την Άγκυρα.
Όπως αναφέρει η αμερικανική εφημερίδα, ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται αποφασισμένος να ανοίξει εκ νέου τον δρόμο για την απόκτηση των F-35 από την Τουρκία, παρά τα σημαντικά πολιτικά και νομικά εμπόδια που εξακολουθούν να υφίστανται.
Επικαλούμενοι τέσσερις ανώτερους αξιωματούχους της αμερικανικής κυβέρνησης, οι New York Times σημειώνουν ότι τις τελευταίες εβδομάδες πραγματοποιήθηκαν εντατικές διαβουλεύσεις μεταξύ στελεχών της εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ, προκειμένου να βρεθεί μια φόρμουλα που θα επιτρέψει την υπέρβαση των περιορισμών που έχουν επιβληθεί από το Κογκρέσο.
Παρότι δεν υπάρχει ακόμη οριστική συμφωνία για τον τρόπο με τον οποίο θα ξεπεραστούν τα νομικά εμπόδια, οι ίδιες πηγές συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι ο Τραμπ αναμένεται να σηματοδοτήσει επίσημα την πρόθεσή του να προχωρήσει στην παράδοση των μαχητικών στην Τουρκία, χωρίς ωστόσο να έχει αποσαφηνιστεί το χρονοδιάγραμμα.
Στο επίκεντρο οι S-400
Το βασικό εμπόδιο εξακολουθεί να αποτελεί η κατοχή των ρωσικών συστημάτων S-400 από την Τουρκία.
Σύμφωνα με αξιωματούχο που συμμετέχει στις σχετικές διαβουλεύσεις, μία από τις λύσεις που εξετάζονται είναι η μεταβίβαση των S-400 σε τρίτη χώρα, ώστε να αρθεί ο βασικός λόγος που οδήγησε στον αποκλεισμό της Άγκυρας από το πρόγραμμα.
Όπως αναφέρει το δημοσίευμα, αρκετές από τις συστοιχίες εξακολουθούν να παραμένουν αποθηκευμένες στα κιβώτια μεταφοράς τους, ενώ ο ακριβής μηχανισμός που θα μπορούσε να εφαρμοστεί δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί.
Στο παρελθόν είχε εξεταστεί ακόμη και η μεταφορά των συστημάτων στην Ουκρανία, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν απέναντι στις ρωσικές επιθέσεις. Ωστόσο, το σχέδιο αυτό εγκαταλείφθηκε και πλέον θεωρείται εξαιρετικά απίθανο να επανέλθει, καθώς δύσκολα θα μπορούσε να γίνει αποδεκτό τόσο από τον Ντόναλντ Τραμπ όσο και από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Μία ακόμη εναλλακτική που βρίσκεται στο τραπέζι προβλέπει την ουσιαστική αχρήστευση των συστημάτων μέσω της αφαίρεσης κρίσιμων εξαρτημάτων τους.
Το εμπόδιο του Κογκρέσου
Η προσπάθεια του Αμερικανού προέδρου, πάντως, αναμένεται να συναντήσει ισχυρές αντιδράσεις στο Κογκρέσο.
Οι New York Times υπενθυμίζουν ότι το 2020 ψηφίστηκε νόμος που απαγορεύει την πώληση F-35 στην Τουρκία, εκτός εάν η αμερικανική κυβέρνηση πιστοποιήσει ότι η Άγκυρα δεν διαθέτει πλέον τους S-400.
Το δημοσίευμα αναφέρει επίσης ότι εξετάζεται το ενδεχόμενο ανταλλαγής επίσημων επιστολών μεταξύ Τραμπ και Ερντογάν, ως πρώτο βήμα για την έναρξη της σχετικής διαδικασίας.
Η υπόθεση που ξεκίνησε το 2019
Η Τουρκία αποβλήθηκε από το πρόγραμμα των F-35 το 2019, κατά την πρώτη προεδρική θητεία του Ντόναλντ Τραμπ, μετά την παραλαβή των ρωσικών S-400.
Η Ουάσιγκτον είχε τότε εκφράσει έντονες ανησυχίες ότι η συνύπαρξη των δύο οπλικών συστημάτων θα μπορούσε να επιτρέψει στη Ρωσία να αποκτήσει κρίσιμα τεχνικά στοιχεία για τις δυνατότητες χαμηλής παρατηρησιμότητας των αμερικανικών μαχητικών πέμπτης γενιάς.
Παρά την απόφαση εκείνη, οι New York Times επισημαίνουν ότι ο Τραμπ εξακολουθεί να διατηρεί στενή προσωπική σχέση με τον Τούρκο πρόεδρο, τον οποίο έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει έναν από τους ισχυρούς ηγέτες που εκτιμά.
Μάλιστα, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς είχε αποκαλύψει πρόσφατα ότι ο Τραμπ είχε ζητήσει από τους συνεργάτες του να αναζητήσουν τρόπο ώστε να καταστεί εφικτή η προμήθεια των F-35 από την Τουρκία.
Επιφυλάξεις στην Ουάσιγκτον
Παρά τις προθέσεις του Λευκού Οίκου, το εγχείρημα μόνο εύκολο δεν θεωρείται.
Οι New York Times υπενθυμίζουν ότι ήδη από τον Ιούνιο του 2025 ο Αμερικανός πρεσβευτής στην Άγκυρα, Τομ Μπάρακ, είχε εκτιμήσει πως η διαφωνία για τα F-35 θα είχε επιλυθεί έως το τέλος εκείνης της χρονιάς, αφήνοντας να εννοηθεί ότι θα υπήρχε θετική στάση από το Κογκρέσο.
Η πρόβλεψη αυτή, ωστόσο, δεν επιβεβαιώθηκε, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν έντονες αντιρρήσεις από μέλη του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, μεταξύ των οποίων και ο πρόεδρος της Επιτροπής Διεθνών Σχέσεων της Γερουσίας, γερουσιαστής Τζιμ Ρις, ο οποίος παραμένει ιδιαίτερα επιφυλακτικός απέναντι σε οποιαδήποτε επαναπροσέγγιση με την Άγκυρα στο συγκεκριμένο ζήτημα.
Η παρέμβαση Νετανιάχου
Το θέμα απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη γεωπολιτική διάσταση μετά τη δημόσια παρέμβαση του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος κάλεσε τον Ντόναλντ Τραμπ να μην εγκρίνει την πώληση των F-35 στην Τουρκία.
Σε συνέντευξή του στο Fox News, ο Νετανιάχου υποστήριξε ότι η Τουρκία «κυβερνάται από έναν άνθρωπο που καλεί ανοιχτά στην εξόντωση του Ισραήλ», επισημαίνοντας παράλληλα ότι η Άγκυρα εξακολουθεί να κατέχει το βόρειο τμήμα της Κύπρου, απειλεί την Ελλάδα –σύμμαχο στο ΝΑΤΟ– και διατυπώνει, όπως είπε, αναθεωρητικές βλέψεις ακόμη και για την Ιερουσαλήμ.
Το δημοσίευμα των New York Times αναδεικνύει ότι η υπόθεση των F-35 έχει πλέον εξελιχθεί σε ζήτημα με έντονες γεωπολιτικές, στρατηγικές και εσωτερικές πολιτικές προεκτάσεις, με την τελική έκβασή της να εξαρτάται όχι μόνο από τις αποφάσεις του Λευκού Οίκου αλλά και από τη στάση που θα τηρήσει το αμερικανικό Κογκρέσο.
