Στην Ελβετία στρέφεται το παγκόσμιο ενδιαφέρον, καθώς ξεκινούν οι πολυαναμενόμενες συνομιλίες μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, σε μια προσπάθεια να διαμορφωθεί μια μόνιμη και βιώσιμη συμφωνία που θα μπορούσε να βάλει τέλος στη μεγαλύτερη κρίση που έχει συγκλονίσει τη Μέση Ανατολή τους τελευταίους μήνες.
Οι διαπραγματεύσεις πραγματοποιούνται σε μια ιδιαίτερα τεταμένη συγκυρία. Παρότι έχει συμφωνηθεί κατάπαυση του πυρός και έχει υπογραφεί μνημόνιο κατανόησης ανάμεσα στις δύο πλευρές, οι συγκρούσεις στον νότιο Λίβανο συνεχίζονται, ενώ η Τεχεράνη προχώρησε στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, μιας από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας.
Οι αντιπροσωπείες στην Ελβετία
Η ιρανική αντιπροσωπεία έφθασε το βράδυ του Σαββάτου στην Ελβετία, όπως ανακοίνωσε το υπουργείο Εξωτερικών της χώρας. Στην αποστολή συμμετέχουν κορυφαία πολιτικά και οικονομικά στελέχη της Ισλαμικής Δημοκρατίας, μεταξύ των οποίων ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας Αμπντουλνασέρ Χεματί.
Από αμερικανικής πλευράς, την αντιπροσωπεία ηγούνται ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, ο ειδικός απεσταλμένος του Λευκού Οίκου Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.
Οι δύο πλευρές έχουν ήδη πραγματοποιήσει προκαταρκτικές επαφές. Σύμφωνα με τη Βέρνη, από χθες διεξάγονται προπαρασκευαστικές συνομιλίες σε διπλωματικό επίπεδο, ενώ η Τεχεράνη επιβεβαίωσε ότι πραγματοποιήθηκαν και τεχνικές συζητήσεις με τη συμμετοχή μεσολαβητών από το Κατάρ και το Πακιστάν.
Συμφωνία 60 ημερών με επίκεντρο τα πυρηνικά
Βάση των διαπραγματεύσεων αποτελεί το μνημόνιο κατανόησης που υπεγράφη την περασμένη Τετάρτη και προβλέπει διαπραγματεύσεις διάρκειας 60 ημερών με στόχο την επίτευξη οριστικής συμφωνίας.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, ωστόσο η ατζέντα έχει πλέον διευρυνθεί σημαντικά, καθώς οι εξελίξεις στον Λίβανο και η κρίση στα Στενά του Ορμούζ απειλούν να εκτροχιάσουν τη διαδικασία πριν καν αρχίσει ουσιαστικά.
Λίγες ώρες πριν από την έναρξη των συνομιλιών, ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν επανέλαβε ότι η χώρα του δεν επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικού όπλου.
«Μπορούμε να το δηλώσουμε και γραπτώς ότι δεν έχουμε καμία πρόθεση να κατασκευάσουμε βόμβα», ανέφερε, τονίζοντας ωστόσο ότι η Τεχεράνη δεν πρόκειται να εγκαταλείψει το δικαίωμά της στον εμπλουτισμό ουρανίου.
Η θέση αυτή αποτελεί σταθερή γραμμή της ιρανικής ηγεσίας, η οποία επικαλείται τη Συνθήκη Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων (NPT), υποστηρίζοντας ότι διαθέτει το νόμιμο δικαίωμα ανάπτυξης πυρηνικής τεχνολογίας για ειρηνικούς σκοπούς.
Ο Λίβανος ως βασικό σημείο τριβής
Παρά το γεγονός ότι οι συνομιλίες σχεδιάστηκαν κυρίως γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα, η Τεχεράνη ξεκαθαρίζει ότι το κυρίαρχο θέμα θα είναι η κατάσταση στον Λίβανο.
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαΐ, κατηγόρησε το Ισραήλ ότι συνεχίζει να παραβιάζει τις δεσμεύσεις που απορρέουν από τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός.
«Το σιωνιστικό καθεστώς συνεχίζει να παραβιάζει τις δεσμεύσεις του για τον Λίβανο. Αυτό θα είναι το βασικό θέμα των σημερινών συνομιλιών», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Ο ίδιος προειδοποίησε ότι ολόκληρη η συμφωνία κινδυνεύει να καταρρεύσει εάν δεν εφαρμοστούν άμεσα οι προβλεπόμενες ρήτρες και εάν δεν τερματιστούν οι εχθροπραξίες σε όλα τα μέτωπα, όπως προβλέπει το μνημόνιο κατανόησης.
Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν ασκήσει επαρκή πίεση στο Ισραήλ για να τηρηθεί η εκεχειρία, ενώ η Χεζμπολά κατηγορεί το Τελ Αβίβ ως «απόλυτα υπεύθυνο» για τις συνεχιζόμενες παραβιάσεις.
Το κλείσιμο του Ορμούζ και η απειλή για την παγκόσμια οικονομία
Η μεγαλύτερη ίσως πηγή ανησυχίας για τη διεθνή κοινότητα είναι η απόφαση της Τεχεράνης να κλείσει εκ νέου τα Στενά του Ορμούζ.
Σύμφωνα με το πρακτορείο Fars, το ναυτικό των Φρουρών της Επανάστασης δεν έχει εκδώσει καμία άδεια διέλευσης πλοίων μέχρι νεωτέρας, γεγονός που σημαίνει ότι το πέρασμα παραμένει ουσιαστικά αποκλεισμένο.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν στρατηγικό σημείο για την παγκόσμια αγορά ενέργειας, καθώς πριν από το ξέσπασμα του πολέμου από εκεί διερχόταν περίπου το 20% των υδρογονανθράκων που καταναλώνονται παγκοσμίως.
Το άνοιγμα του περάσματος θεωρούνταν βασική πρόβλεψη της συμφωνίας. Ωστόσο, η Τεχεράνη ανακοίνωσε το νέο κλείσιμο ως αντίδραση στις συνεχιζόμενες ισραηλινές επιχειρήσεις στον Λίβανο.
Οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις έχουν προειδοποιήσει ότι ενδέχεται να ληφθούν και άλλα μέτρα προκειμένου να «αναγκαστεί ο εχθρός να τηρήσει τις υποχρεώσεις του».
Από την άλλη πλευρά, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ απάντησε με νέες προειδοποιήσεις, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο επιβολής αμερικανικών «διοδίων» στο Ορμούζ σε περίπτωση αποτυχίας των διαπραγματεύσεων.
Παρά την ένταση, η CENTCOM ανακοίνωσε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις παραμένουν σε πλήρη επαγρύπνηση και ότι η ναυσιπλοΐα συνεχίζεται με ασφάλεια, αναφέροντας πως τουλάχιστον 55 εμπορικά πλοία διέσχισαν το στρατηγικό πέρασμα το Σάββατο.
Ο πόλεμος στον Λίβανο συνεχίζεται
Την ίδια ώρα, οι μάχες στον νότιο Λίβανο εξακολουθούν να προκαλούν ανθρώπινες απώλειες.
Σύμφωνα με τις λιβανικές αρχές, τουλάχιστον 24 άνθρωποι σκοτώθηκαν το Σάββατο σε ισραηλινές επιχειρήσεις. Από την πλευρά του, ο ισραηλινός στρατός ανακοίνωσε τον θάνατο τεσσάρων στρατιωτικών, μεταξύ των οποίων δύο υπαξιωματικοί και ένας αξιωματικός.
Αν και το Ισραήλ υποστηρίζει ότι έχει δοθεί πολιτική εντολή για παύση των επιθετικών επιχειρήσεων κατά της Χεζμπολά, διατηρεί το δικαίωμα «αμυντικής δράσης» και συνεχίζει να απαντά σε επιθέσεις εναντίον των δυνάμεών του.
Ο πόλεμος επεκτάθηκε στον Λίβανο στις 2 Μαρτίου, όταν η Χεζμπολά εξαπέλυσε ρουκέτες κατά του Ισραήλ, επικαλούμενη ως αιτία τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, κατά την πρώτη ημέρα της σύρραξης στις 28 Φεβρουαρίου. Έκτοτε, οι συγκρούσεις έχουν προκαλέσει περισσότερους από 4.050 θανάτους στον Λίβανο, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της χώρας.
Παράθυρο ευκαιρίας ή νέα κλιμάκωση;
Οι συνομιλίες στην Ελβετία θεωρούνται η πιο σοβαρή διπλωματική προσπάθεια των τελευταίων μηνών για τον τερματισμό της κρίσης. Ωστόσο, η επιτυχία τους θα εξαρτηθεί από την ικανότητα των δύο πλευρών να γεφυρώσουν βαθιές διαφωνίες γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα, την εφαρμογή της εκεχειρίας στον Λίβανο και το μέλλον των Στενών του Ορμούζ.
Με τις στρατιωτικές συγκρούσεις να συνεχίζονται, τις αγορές ενέργειας να παρακολουθούν με αγωνία και τις αμοιβαίες απειλές να μην έχουν κοπάσει, οι επόμενες ημέρες ενδέχεται να κρίνουν όχι μόνο την τύχη της συμφωνίας ΗΠΑ–Ιράν αλλά και τη συνολική σταθερότητα στη Μέση Ανατολή.
