Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε σήμερα ότι η επίτευξη συμφωνία με το Ιράν «μπορεί να πάρει λίγες μέρες». Προηγήθηκαν οι νέες, αμυντικού χαρακτήρα, σύμφωνα με την Ουάσινγκτον, αμερικανικές επιθέσεις κατά στόχων στο νότιο Ιράν, που πραγματοποιούνται εν μέσω της κρίσιμης διαπραγμάτευσης και ενδεχομένως αποσκοπούν στην άσκηση πίεσης επί της Τεχεράνης για περισσότερες παραχωρήσεις.
Παράλληλα η Τεχεράνη διατηρεί την πίεση επί της φανερά ανυπόμονης Ουάσινγκτον επιμένοντας ότι, αν και υπάρχουν καταληκτικά συμπεράσματα ως προς πολλά ζητήματα που θέτει το εκ 14 σημείων μνημόνιο συνεννόησης, αυτό δεν σημαίνει ότι η συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου μπορεί να θεωρηθεί επικείμενη.
ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΟΙ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ;
Μετά την εφαρμογή εκεχειρίας στις αρχές του Απριλίου, οι δύο πλευρές βρίσκονται σε διαφωνία επί σειράς θεμάτων, ανάμεσά τους το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, ο πόλεμος που διεξάγει το Ισραήλ στον Λίβανο και οι ιρανικές απαιτήσεις για την άρση των αμερικανικών κυρώσεων και την αποδέσμευση των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων στο εξωτερικό. Επειτα από εβδομάδες έμμεσων, ως επί το πλείστον, διαπραγματεύσεων, και οι δύο πλευρές δηλώνουν ότι έχουν καταγράψει πρόοδο ως προς την κατάρτιση ενός μνημονίου συνεννόησης που θα σταματήσει τον πόλεμο και θα δώσει ένα περιθώριο 60 ημερών στις δύο πλευρές για την επίτευξη της οριστικής συμφωνίας. Το πλαίσιο του μνημονίου εστιάζει στον τερματισμό των εχθροπραξιών και την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού με αντάλλαγμα την λήψη μέτρων από την Τεχεράνη για την ασφαλή διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με τον εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγαΐ.
Ο υψηλόβαθμος ιρανός διπλωμάτης Χοσεΐν Νουσαμπαντί δήλωσε στο πρακτορείο ISNA ότι το πιθανό πλαίσιο συμφωνίας περιλαμβάνει τον τερματισμό των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα, περιλαμβανομένου του Λιβάνου, την αποδέσμευση των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων του Ιράν, την άρση των αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, την απόσυρση των στρατιωτικών δυνάμεων των ΗΠΑ από το περίμετρο γύρω από το Ιράν και την εγγύηση ότι το Ιράν θα είναι ελεύθερο να πωλεί το πετρέλαιό του. Ο Χοσεΐν Νουσαμπαντί δήλωσε ότι το σχέδιο του Ιράν για αρχική συμφωνία δεν περιλαμβάνει δεσμεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ που δεν κατονομάζεται δήλωσε ότι το Ιράν συμφώνησε επί της αρχής να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ με αντάλλαγμα την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού και να απομακρύνει το απόθεμα υψηλού εμπλουτισμού ουρανίου. Ιρανικές πηγές έχουν δηλώσει ότι η συμφωνία πλαίσιο αφορά αποκλειστικά τον τερματισμό του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, την εφαρμογή 30ήμερου πλαισίου για την κυκλοφορία στα Στενά του Ορμούζ και την ναυσιπλοΐα και ενδεχομένως την παροχή κάποιας «οικονομικής ανακούφισης» στην Τεχεράνη. Θα ακολουθήσουν διαπραγματεύσεις επί δυσκολότερων θεμάτων όπως η τύχη του σε υψηλό βαθμό εμπλουτισμένου ουρανίου, οι λεπτομέρειες που θα ρυθμίζουν την διέλευση από τα Στενά, η άρση κυρώσεων και η λήψη μέτρων ασφαλείας.
ΠΡΩΤΗ ΦΑΣΗ
Αν το Ανώτατο Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας του Ιράν εγκρίνει το μνημόνιο συνεννόησης, αυτό θα σταλεί στον ανώτατο ηγέτη για την οριστική έγκριση. Η αμερικανική πλευρά αντιλαμβάνεται ότι ο αγιατολάχ Μοζτάμπα Χαμενεΐ έχει εγκρίνει το ευρύτερο σχέδιο της συμφωνίας, σύμφωνα με τον αμερικανό αξιωματούχο. Αν η πρώτη φάση της συμφωνίας προχωρήσει, το ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης θα μπορέσει να τεθεί σε διαπραγμάτευση για μία περίοδο 60 ημερών, έχουν δηλώσει οι Μπαγαΐ και Μουσαμπαντί.
ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ
ΟΡΜΟΥΖ ΚΑΙ ΝΑΥΤΙΚΟΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ: Η Τεχεράνη και η Ουάσινγκτον αντιμετωπίζουν τον έλεγχο επί των Στενών του Ορμούζ και τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών αντίστοιχα ως βασικούς μοχλούς πίεσης.
ΒΑΛΛΙΣΤΙΚΟΙ ΠΥΡΑΥΛΟΙ: Βασικό αίτημα των ΗΠΑ πριν από τον πόλεμο ήταν η μείωση του βεληνεκούς των ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων ώστε να μη φθάνουν στο Ισραήλ. Η Τεχεράνη έχει αρνηθεί να συζητήσει το θέμα των πυρηνικών της πυραύλων με το επιχείρημα ότι το δικαίωμά της να εξοπλισθεί με συμβατικά όπλα δεν μπορεί να βρίσκεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Σύμφωνα με στρατιωτικούς αναλυτές, έπειτα από τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις, τόσο του περασμένου Ιουνίου, όσο και στο πλαίσιο του πρόσφατου πολέμου, το Ιράν έχει διατηρήσει μέχρι και το 70% του οπλοστασίου του.
ΚΥΡΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΓΩΜΕΝΑ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Η οικονομία του Ιράν πλήττεται σκληρά από τις διεθνείς κυρώσεις. Η δεινή οικονομική κατάσταση της χώρας πυροδότησε την εξέγερση του περασμένου Ιανουαρίου που πνίγηκε στο αίμα από το ιρανικό καθεστώς. Η Τεχεράνη έχει απόλυτη ανάγκη για την άρση των κυρώσεων και την αποδέσμευση των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται σε τράπεζες του εξωτερικού. Ζητά επίσης από την Ουάσινγκτον πολεμικές αποζημιώσεις.
ΠΥΡΗΝΙΚΑ: Οι Ηνωμένες Πολιτείες του Τραμπ πιστεύουν ότι το Ιράν επιδιώκει να αποκτήσει πυρηνική βόμβα. Η Τεχεράνη το αρνείται διαχρονικά λέγοντας ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς. Κομβικό σημείο είναι η διαδικασία εμπλουτισμού του ουρανίου και το απόθεμα του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, όχι σε ικανό βαθμό για την κατασκευή πυρηνικού όπλου, αλλά σε υπερβολικό βαθμό εμπλουτισμού στο πλαίσιο της μη στρατιωτικής χρήσης της πυρηνικής ενέργειας. Μία πυρηνική συμφωνία μπορεί να είναι εφικτή και να περιλαμβάνει ένα μακροχρόνιο μορατόριουμ για τον εμπλουτισμό του ουρανίου και την εξαγωγή ή καταστροφή του ιρανικού αποθέματος. Το πυρηνικό ζήτημα είναι εξαιρετικά πολύπλοκο. Ενδεχομένως το Ιράν να συμφωνήσει τελικά στην μετατροπή μέρους του σε υψηλό βαθμό εμπλουτισμένου ουρανίου του σε μία φιλική χώρα σε εμπλουτισμένο στο 5% ουράνιο και την επιστροφή του, σύμφωνα με ιρανικές πηγές.
Ωστόσο, σειρά άλλων θεμάτων θα πρέπει να αντιμετωπισθούν επίσης: για πόσο χρονικό διάστημα μπορεί να διακοπεί το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, οι πυρηνικές εγκαταστάσεις θα αποξηλωθούν κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου, τι θα συμβεί με τα αποθέματα του ουρανίου που είναι εμπλουτισμένο στο 20% και στο 5%, καθώς και το μέλλον των προηγμένων συσκευών φυγοκέντρισης του Ιράν και των προγραμμάτων έρευνας και ανάπτυξης, μεταξύ άλλων.
Το καλύτερο που έχει η κυβέρνηση Τραμπ να ελπίζει είναι μία πυρηνική συμφωνία με την Τεχεράνη παρόμοια με την διεθνή συμφωνία του 2015. Για εκείνη την συμφωνία όμως χρειάσθηκε πολυετής διαπραγμάτευση ανάμεσα σε πραγματικές, έμπειρες τεχνικές και πολιτικές διαπραγματευτικές ομάδες διπλωματών και εμπειρογνωμόνων. Την συμφωνία εκείνη τορπίλισε κατά την πρώτη του προεδρική θητεία ο Ντόναλντ Τραμπ. Η πολύ καθυστερημένη επιστροφή της Ουάσινγκτον σε μία διεθνή συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης θα έχει στοιχίσει έναν αποτυχημένο πόλεμο που κόστισε στην Ουάσινγκτον δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια, κλόνισε την παγκόσμια οικονομία, δημιούργησε τις προϋποθέσεις για ριζικό μετασχηματισμό του μεσανατολικού τοπίου και απειλεί να εκθρονίσει οριστικά τις Ηνωμένες Πολιτείες από την Μέση Ανατολή.
