Η Ευρώπη επανεξετάζει τη θέση της στον κόσμο. Έπειτα από δεκαετίες στενής συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, σχεδόν τρεις στους τέσσερις πολίτες της ΕΕ λένε τώρα πως η Ένωση θα πρέπει «να πάρει το δικό της δρόμο». Μια ξεκάθαρη πλειονότητα Ευρωπαίων δεν βλέπει πλέον τις ΗΠΑ ως αξιόπιστο εταίρο. Ενάμισι χρόνο από την έναρξη της προεδρίας Τραμπ, το μερίδιο των ερωτηθέντων σε δημοσκόπηση που αναγνωρίζει τις ΗΠΑ ως τον πιο πολύτιμο σύμμαχο της Ευρώπης έχει μειωθεί κατά 20 ποσοστιαίες μονάδες. Και καθώς η Κίνα αποτυγχάνει να κερδίσει έδαφος ως εναλλακτικός εταίρος, οι Ευρωπαίοι αναπροσαρμόζουν τις συμμαχίες στο εσωτερικό της Δύσης. Μια νέα μελέτη του Ιδρύματος Μπέρτελσμαν (Bertelsmann Stiftung) απεικονίζει αυτή την αλλαγή.
Λίγο πριν από τη φετινή Ημέρα της Ευρώπης στις 9 Μαΐου, οι Ευρωπαίοι οδεύουν προς μια στρατηγική επανεκκίνηση. Νέα μελέτη του Ιδρύματος Μπέρτελσμαν, βασισμένη σε έρευνες που πραγματοποιήθηκαν από το Σεπτέμβριο 2024 έως το Μάρτιο 2026, δείχνει μια ήπειρο πρόθυμη να σταθεί στα δικά της πόδια. Το 73% των πολιτών της ΕΕ λέει τώρα ότι η Ένωση θα πρέπει να πάρει το δικό της δρόμο έπειτα από δεκαετίες στενής ευθυγράμμισης με τις Ηνωμένες Πολιτείες· το ποσοστό αυτό ήταν 63% το 2024. Η αλλαγή παρατηρείται σε όλες τις δημογραφικές ομάδες, ενώ καταγράφεται ιδιαίτερα ισχυρή αύξηση μεταξύ των γηραιότερων Ευρωπαίων. Η προεδρία Τραμπ έχει αφήσει βαθιές ουλές στη διατλαντική σχέση. Η εμπιστοσύνη προς τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι χαμηλή, με το 58% των Ευρωπαίων να λέει ότι δεν θεωρεί την Ουάσινγκτον αξιόπιστο εταίρο. Ενώ οι ΗΠΑ παραμένουν συγκριτικά πιο σημαντικός σύμμαχος της ΕΕ (31%), το ποσοστό αυτό έχει μειωθεί από το 2024 κατά 20 ποσοστιαίες μονάδες. Ένας πολωτικός αμερικανός πρόεδρος και η αύξηση των γεωπολιτικών εντάσεων έχουν ωθήσει την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη να ζητάει να αποκτήσει η Ευρώπη μεγαλύτερη αυτάρκεια.
Εντούτοις η αναζήτηση ανεξαρτησίας της Ευρώπης δεν μεταφράζεται σε στροφή προς το Πεκίνο. Η Κίνα αντιμετωπίζεται με επίμονο σκεπτικισμό. Μεγάλες πλειοψηφίες υποστηρίζουν τον περιορισμό των εξαρτήσεων, ακόμα και με οικονομικό κόστος. Αντίθετα, οι προτιμήσεις αλλάζουν μέσα στο πλαίσιο του υφιστάμενου συστήματος συμμαχιών. Το Ηνωμένο Βασίλειο και ο Καναδάς κερδίζουν έδαφος ως στρατηγικοί εταίροι, πράγμα που δείχνει ότι οι Ευρωπαίοι αλλάζουν μάλλον τις ισορροπίες εντός του διατλαντικού πλαισίου και δεν το εγκαταλείπουν. Η υποστήριξη προς το ΝΑΤΟ παραμένει σταθερή, με ξεκάθαρες πλειοψηφίες να το θεωρούν ακρογωνιαίο λίθο της ασφάλειας (63%).
Ο Φλοριάν Κόμερ, ειδικός στα ευρωπαϊκά ζητήματα στρατηγικής στο Ίδρυμα Μπέρτελσμαν, λέει: «Το μήνυμα πριν από τη φετινή Ημέρα της Ευρώπης είναι αδιαμφισβήτητο: οι Ευρωπαίοι θέλουν να αποκτήσουν περισσότερη ανεξαρτησία έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών. Η εμπιστοσύνη έχει διαβρωθεί, η θέση της Αμερικής ως κεντρικού εταίρου της Ευρώπης έχει καταπέσει. Η σύμπραξη μπορεί να επισκευασθεί, όμως τα δεδομένα μας σηματοδοτούν ένα βαθύτερο, δομικό ρήγμα στις διατλαντικές σχέσεις. Οι Ευρωπαίοι πολίτες ζητούν μεγαλύτερη ανεξαρτησία, κυρίως στην εξωτερική πολιτική και την πολιτική της ασφάλειας. Οι διαμορφωτές της πολιτικής χρειάζεται να μεταφράσουν το αίτημα αυτό σε λεπτομερείς πολιτικές και σε πραγματική επένδυση στις δυνατότητες της ίδιας της Ευρώπης». Ο Μπράντον Μπορν, ειδικός στις διατλαντικές σχέσεις στο Ίδρυμα Μπερτελσμαν, προσθέτει: «Στο πλαίσιο αυτό, η οικοδόμηση μιας ισχυρότερης και με μεγαλύτερη αυτάρκεια Ευρώπης πηγαίνει χέρι-χέρι με την επέκταση των συμπράξεών της ώστε να εξασφαλίσει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και στρατηγική σταθερότητα».
