Σε φάση σταδιακής επανεκκίνησης εισέρχεται η ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο, καθώς πλοία που παρέμεναν αγκυροβολημένα τις προηγούμενες εβδομάδες σηκώνουν άγκυρες, επιχειρώντας να εκμεταλλευτούν το περιορισμένο «παράθυρο» της 10ήμερης εκεχειρίας και την απόφαση της Τεχεράνης και των ΗΠΑ να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ. Όλα βέβαια θα εξαρτηθούν και από τις νέες διαπραγματεύσεις που θα ακολουθήσουν μεταξύ των δύο πλευρών.
Όπως επισημαίνει ο επικεφαλής της Diaplous, Άγγελος Λαζαρίδης αρκετά πλοία έχουν ήδη καταφέρει έως τώρα να διέλθουν από τον κρίσιμο αυτό θαλάσσιο διάδρομο χωρίς καμία παρέμβαση, ούτε από ιρανικής ούτε από αμερικανικής πλευράς, μετά τις σχετικές ανακοινώσεις των δύο χωρών.
Ωστόσο, πίσω από την εικόνα της «ελεύθερης ναυσιπλοΐας» διαμορφώνεται ένα αυστηρά ελεγχόμενο πλαίσιο. Σύμφωνα με τον ίδιο, η Τεχεράνη έχει θέσει δύο σαφείς προϋποθέσεις: την τήρηση της εκεχειρίας στον νότιο Λίβανο και την υποχρεωτική διέλευση όλων των πλοίων μέσω συγκεκριμένου διαδρόμου που έχει υποδείξει.
Μάλιστα, σύμφωνα με πληροφορίες, υψηλόβαθμος Ιρανός αξιωματούχος φέρεται να δηλώνει ότι επιτρέπεται η διέλευση όλων των εμπορικών πλοίων, ακόμη και αμερικανικών, με εξαίρεση τα πολεμικά -- μια διαφοροποίηση που υπογραμμίζει τον πολιτικό χαρακτήρα των όρων πρόσβασης.
Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί τη μετάβαση σε ένα νέο μοντέλο «ελεγχόμενης διέλευσης», το οποίο, αν και επιτρέπει τη μερική αποσυμφόρηση της κυκλοφορίας, ενσωματώνει αυξημένους κινδύνους.
Όπως προειδοποιεί ο κ. Λαζαρίδης, η συγκέντρωση της ναυσιπλοΐας σε έναν στενό και πλήρως επιτηρούμενο διάδρομο, σε συνδυασμό με την άτακτη επανεκκίνηση των διελεύσεων, αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα ναυτικού ατυχήματος, εφόσον δεν υπάρξει αυξημένη προσοχή από τα πληρώματα.
Σε αυτό το ιδιαίτερα ρευστό περιβάλλον, οι επιπτώσεις για τη ναυτιλία και την εφοδιαστική αλυσίδα παραμένουν έντονες. Όπως εκτιμά ο ίδιος, ακόμη και στο ευνοϊκότερο σενάριο, η πλήρης ομαλοποίηση της αγοράς ενδέχεται να απαιτήσει αρκετούς μήνες.
Την ίδια στιγμή, το ανθρώπινο κόστος της κρίσης είναι ήδη βαρύ, με περίπου 20.000 ναυτικούς να έχουν επηρεαστεί σε ψυχολογικό επίπεδο, ενώ τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου έχουν εκτιναχθεί και σε ορισμένες περιπτώσεις, πάνω από 1.000% σε σχέση με την προ κρίσης περίοδο.
Πάντως παρά τη θετική ανάγνωση των εξελίξεων, αναλυτές επισημαίνουν ότι το άνοιγμα των Στενών παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένο με την εύθραυστη εκεχειρία και τους όρους που θέτει η ιρανική πλευρά, διατηρώντας υψηλό τον βαθμό αβεβαιότητας για τη διάρκεια και τη σταθερότητα της ναυσιπλοΐας στην περιοχή.
Νέα εποχή ελέγχου και αμφισβήτηση της ελευθερίας ναυσιπλοΐας
Αναφερόμενος στο θέμα της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ επισημαίνει ότι πλέον φαίνεται να εισέρχεται σε μια νέα εποχή αυξημένου ελέγχου και ρίσκου για τα πλοία και έχει καθώς λόγω των στρατιωτικών εντάσεων έχει υποστεί σοβαρή απορρύθμιση.
“ Όταν ένα κράτος ή ένας ένοπλος παράγοντας μπορεί να επηρεάζει ποιος περνά, πότε περνά και με ποιο κόστος περνά, τότε η ελευθερία ναυσιπλοΐας παύει να είναι αυτονόητη και γίνεται αντικείμενο διαπραγμάτευσης ισχύος” σημειώνει χαρακτηριστικά ο κ. Λαζαρίδης
Ο ίδιος προειδοποιεί εξάλλου ότι η συζήτηση για τέλη και τις άδειες διέλευσης συνιστά σοβαρή απόκλιση από την αρχή της ελεύθερης transit passage που διέπει το διεθνές πέρασμα, δημιουργώντας ένα επικίνδυνο προηγούμενο, όπου η πρόσβαση σε διεθνείς θαλάσσιες οδούς θα εξαρτάται από μονομερείς πολιτικές ή στρατιωτικές απαιτήσεις.
Τονίζει ότι για το διεθνές δίκαιο της θάλασσας αυτό θα ήταν αρνητική εξέλιξη όχι μόνο για την περιοχή του Ορμούζ, αλλά συνολικά για τη σταθερότητα του παγκόσμιου ναυτιλιακού συστήματος.
Για το θέμα που αφορά την εκτόξευση των ασφαλίστρων πολεμικού κινδύνου και του κόστους καυσίμων τονίζει ότι είναι σε δυσανάλογο επίπεδο για τις μικρότερες και μεσαίες ναυτιλιακές εταιρείες, οι οποίες δυσκολεύονται να απορροφήσουν το αυξημένο ρίσκο, σε αντίθεση με τους μεγαλύτερους ομίλους που διαθέτουν μεγαλύτερη ευελιξία και πρόσβαση σε χρηματοδότηση.
Σε αυτή την περίπτωση σημειώνει ότι ο κίνδυνος μετακύλισης του αυξημένου κόστους στους ναύλους και, τελικά, στους καταναλωτές είναι πλέον υπαρκτός και σε αρκετές αγορές έχει ήδη αρχίσει να αποτυπώνεται, αν και όχι με απόλυτα ομοιόμορφο τρόπο.
Υπογραμμίζει ότι η διαδικασία αυτή δεν είναι γραμμική, καθώς θα εξαρτάται από μια σειρά παραγόντων, όπως η διάρκεια της κρίσης, η διαπραγματευτική ισχύς μεταξύ πλοιοκτητών και ναυλωτών, η διαθεσιμότητα πλοίων, αλλά και η φύση του μεταφερόμενου φορτίου.
Αναδιάταξη αγορών και μόνιμη ενσωμάτωση του γεωπολιτικού ρίσκου
Από την άλλη η κρίση στα Στενά του Ορμούζ έχει ήδη αρχίσει να αναδιαμορφώνει σε ουσιαστικό βαθμό τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές και τις θαλάσσιες διαδρομές, με την αγορά να προσαρμόζεται όχι μόνο τακτικά αλλά και στρατηγικά.
Ο κ. Λαζαρίδης, τονίζει ότι οι εταιρείες επιχειρούν να μειώσουν την έκθεσή τους σε σημεία υψηλού κινδύνου, υιοθετώντας παρακάμψεις, μετατοπίζοντας κόμβους ανεφοδιασμού και αξιοποιώντας εναλλακτικούς εξαγωγικούς διαδρόμους, ενώ η επιλογή του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας παγιώνεται ολοένα και περισσότερο ως λειτουργική λύση και όχι απλώς ως προσωρινή αντίδραση.
Στο επίπεδο αυτό, σύμφωνα με τον ίδιο η αγορά εμφανίζει ένα υβριδικό πρότυπο προσαρμογής. Από τη μία πλευρά, ένα μέρος των αλλαγών έχει σαφώς συγκυριακό χαρακτήρα και ενδέχεται να περιοριστεί σε περίπτωση ουσιαστικής αποκλιμάκωσης. Από την άλλη, όμως, σημαντικές επιλογές αποκτούν χαρακτηριστικά μονιμότητας, καθώς μεγάλοι διαχειριστές στόλου, operators, liners και traders επενδύουν ήδη σε νέα επιχειρησιακά μοντέλα, με διαφορετικές στάσεις ανεφοδιασμού, αναθεωρημένες δρομολογιακές αλυσίδες και μεγαλύτερα χρονικά περιθώρια ασφαλείας.
Όπως συμπληρώνει, ακόμη και αν μέρος των διαδρομών επανέλθει, η αγορά δύσκολα θα επιστρέψει πλήρως στην προηγούμενη κανονικότητα, καθώς η διαφοροποίηση και η γεωγραφική ευελιξία ενσωματώνονται πλέον στον πυρήνα της στρατηγικής.
Σε ψυχολογικό στρες τα πληρώματα
Σχετικά με την ψυχολογική κατάσταση των πληρωμάτων ο επικεφαλής της Diaplous κάνει λόγο για ιδιαίτερα ανησυχητικές καταστάσεις καθώς όπως αναφέρει ο παρατεταμένος εγκλωβισμός των ναυτικών σε ζώνες υψηλού κινδύνου, η αβεβαιότητα για την ασφαλή διέλευση και η συνεχής επιχειρησιακή επιφυλακή δημιουργούν έντονο ψυχολογικό και σωματικό φορτίο.
Όπως εξηγεί , η πίεση αυτή εκδηλώνεται με άγχος, αϋπνία, κόπωση και πτώση της συγκέντρωσης, αυξάνοντας τον κίνδυνο ανθρώπινου λάθους, ενώ ταυτόχρονα η σωματική καταπόνηση εντείνεται λόγω μειωμένης ανάπαυσης και περιορισμένης πρόσβασης σε ιατρική υποστήριξη.
Σε επίπεδο θεσμικής προστασίας, ο κ. Λαζαρίδης τονίζει ότι, αν και υπάρχει διεθνές πλαίσιο, αυτό δεν επαρκεί από μόνο του για τη διαχείριση μιας τόσο σύνθετης και ταχέως εξελισσόμενης κρίσης.
Συμβάσεις όπως η MLC 2006 προβλέπουν βασικά δικαιώματα και υποχρεώσεις, ωστόσο όταν η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας εξαρτάται από γεωπολιτικές και στρατιωτικές ισορροπίες, η εφαρμογή τους καθίσταται περιορισμένη.
Στην πράξη, η ουσιαστική προστασία των πληρωμάτων μεταφέρεται στις ίδιες τις εταιρείες, στους διαχειριστές στόλου, στην ασφαλιστική κάλυψη και στη συνεργασία με τα ναυτικά σωματεία.
Όσον αφορά την επόμενη ημέρα, ο επικεφαλής της Diaplous εκτιμά ότι η ομαλοποίηση της ναυτιλιακής αγοράς θα είναι σταδιακή και όχι άμεση. Ακόμη και σε περίπτωση πολιτικής αποκλιμάκωσης, η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης απαιτεί χρόνο, καθώς προηγείται η φυσική επαναφορά της ναυσιπλοΐας και ακολουθεί η εξομάλυνση σε επίπεδο ασφάλισης, ναύλων και εμπορικών ροών.
Σε ένα ευνοϊκό σενάριο, η διαδικασία αυτή σύμφωνα με τον ίδιο ενδέχεται να διαρκέσει αρκετούς μήνες, ενώ σε περίπτωση που υπάρξει παρατεταμένη αστάθεια μπορεί να επεκταθεί σημαντικά, ακόμη και πέραν του 2026 για ορισμένους τομείς.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, αναφέρει ο κ. Λαζαρίδης η κρίση λειτουργεί ήδη ως επιταχυντής μιας βαθύτερης μεταβολής στη ναυτιλία. “ Οι εταιρείες ενσωματώνουν όλο και περισσότερο στον σχεδιασμό τους παραμέτρους όπως η ανθεκτικότητα των διαδρομών, η γεωπολιτική έκθεση, η συμμόρφωση με κυρώσεις και η ασφάλεια των πληρωμάτων, επενδύοντας σε εργαλεία έγκαιρης πληροφόρησης, σε σενάρια διαχείρισης κινδύνου και σε δυνατότητες ταχείας αναδιάταξης στόλου” λέει.
Η ναυτιλία εισέρχεται πλέον σε μια νέα εποχή, όπου το γεωπολιτικό ρίσκο δεν αποτελεί εξαίρεση αλλά μόνιμη μεταβλητή κόστους και στρατηγικού σχεδιασμού. Τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου, οι αποκλίσεις στις διαδρομές, η προστασία των πληρωμάτων και η ανθεκτικότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας αναδεικνύονται τελικά σε κεντρικούς άξονες της ναυτιλιακής λειτουργίας, διαμορφώνοντας ένα νέο επιχειρησιακό περιβάλλον με αυξημένες απαιτήσεις προσαρμοστικότητας και διαρκούς ετοιμότητας.
