Την Παρασκευή 28 Οκτωβρίου αναμένεται να ολοκληρωθεί η εσωκομματική διαδικασία ανάδειξης του νέου ηγέτη του Συντηρητικού Κόμματος και νέου Πρωθυπουργού της Βρετανίας σύμφωνα ο σερ Γκρέιαμ Μπρέιντι, επικεφαλής του αρμόδιου κομματικού οργάνου, της Επιτροπής 1922.
Σε σύντομες δηλώσεις του ο σερ Γκρέιαμ διαβεβαίωσε ότι ο νέος ηγέτης θα έχει αναδειχθεί πριν από τις 31 Οκτωβρίου, όταν και αναμένεται να παρουσιαστεί το κρίσιμο υπό τις συνθήκες μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό πλάνο της βρετανικής κυβέρνησης.
Κρίση στις αγορές, δύσπιστοι επενδυτές, εκτόξευση του κόστους δανεισμού: το πέρασμα της Λιζ Τρας από την Ντάουνινγκ Στριτ μπορεί να ήταν σύντομο, όμως αφήνει πίσω του βαθιές ουλές στη βρετανική οικονομία, σύμφωνα με πολλούς παρατηρητές.
Οι αγορές έδειχναν σημάδια ανακούφισης, μετά την παραίτηση της πρωθυπουργού: η ισοτιμία της στερλίνας έναντι του δολαρίου ενισχύθηκε, τα επιτόκια μειώνονται.
«Το μεγάλο πολιτικό στοίχημα της Λιζ Τρας της γύρισε μπούμερανγκ, όμως εν παρόδω προκάλεσε σημαντικές ζημιές στην οικονομία», σχολίασε η Σουζάνα Στρίτερ, αναλύτρια της Hargreaves Lansdown.
«Η πολιτική των τελευταίων εβδομάδων υπονόμευσε την εμπιστοσύνη των ανθρώπων, των επιχειρήσεων, των αγορών και των διεθνών επενδυτών στη Βρετανία», είπε ο Τόνι Ντάνκερ, ο γενικός διευθυντής της CBI, της μεγαλύτερης ομοσπονδίας εργοδοτών της χώρας.
Γύρω στις 18.00 (ώρα Ελλάδας) η απόδοση του 10ετούς ομολόγου κυμαινόταν στο 3,82% και του 30ετούς στο 3,86%. Οι αποδόσεις των ομολόγων παραμένουν πάντως πολύ πάνω από το επίπεδο όπου βρίσκονταν στα τέλη του 2021, κάτι που δείχνει ότι το αντιστάθμισμα που ζητούν οι επενδυτές για να χρηματοδοτήσουν το βρετανικό χρέος δεν έχει εξαφανιστεί.
Την ίδια ώρα, η ισοτιμία της λίρας έναντι του δολαρίου ήταν στο 1,1323 δολάριο.
Δύο εβδομάδες αφότου ανέλαβε τα καθήκοντά της, η Τρας και ο ακόμη πιο εφήμερος από την ίδια υπουργός Οικονομικών Κουάζι Κουάρτενγκ προκάλεσαν τρικυμία στις αγορές, όταν παρουσίασαν τον κακώς αποκαλούμενο «μίνι προϋπολογισμό» που προέβλεπε δραστικές περικοπές φόρων και ταυτόχρονη κάλυψη του υψηλού ενεργειακού κόστους, χωρίς να εξηγεί πού θα βρεθούν οι απαιτούμενοι πόροι. Καθώς η χρηματοδότησή του θα έπρεπε να γίνει μέσω της αγοράς χρέους από τις αγορές και επειδή ερχόταν σε αντίθεση με τις προσπάθειες της Τράπεζας της Αγγλίας να ρίξει τον πληθωρισμό που φτάνει το 10%, προκάλεσε απότομη απώλεια της εμπιστοσύνης των επενδυτών και αναβρασμό στις αγορές. Η απόδοση των 30ετών ομολόγων εκτοξεύτηκε σε πάνω από 5% (υψηλό 20ετίας) και η Τράπεζα της Αγγλίας αναγκάστηκε να παρέμβει. Η λίρα έπεσε στο χαμηλότερο επίπεδο όλων των εποχών. Αναμίχθηκε και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, καλώντας την βρετανική κυβέρνηση να κάνει διορθώσεις και να «συγχρονιστεί» με τις νομισματικές αρχές.
Όλα αυτά είχαν άμεσες συνέπειες στην πραγματική οικονομία: εκτοξεύτηκαν τα επιτόκια των στεγαστικών και επιχειρηματικών δανείων, σε μια περίοδο που η οικονομία βρίσκεται ήδη στο χείλος της ύφεσης.
Εν μέσω της κρίσης του κόστους διαβίωσης, με εκατομμύρια Βρετανούς να περιορίζουν ήδη την ποσότητα του φαγητού τους ή τη θέρμανση στα σπίτια τους, το οικονομικό πρόγραμμα της Τρας, μιας πολιτικού που ξεκίνησε την καριέρα της από την πετρελαϊκή εταιρεία Shell, ευνοούσε τους εύπορους, αφού εκείνοι θα επωφελούνταν περισσότερο από τις φοροελαφρύνσεις που σχεδίαζε. Η Τρας υποχώρησε τελικά στις πιέσεις και έδιωξε από την κυβέρνησή της τον Κουαρτένγκ. Τον αντικατέστησε με τον Τζέρεμι Χαντ, ο οποίος ακύρωσε σχεδόν όλον τον «μίνι προϋπολογισμό». Αφήνει δε να εννοηθεί ότι θα πρέπει να ληφθούν «πολύ σκληρές αποφάσεις», ενδεχομένως περικοπές στις δαπάνες και επιστροφή στη λιτότητα.
Μην μπορώντας να ανατρέψει το χάος, η Λιζ Τρας πέταξε λευκή πετσέτα: ανακοίνωσε την παραίτησή της.
Ο Paul Dales, επικεφαλής οικονομολόγος του Ηνωμένου Βασιλείου στην Capital Economics, είπε ότι ο νέος πρωθυπουργός θα πρέπει να κάνει περισσότερα για να ανακτήσει την εμπιστοσύνη των χρηματοπιστωτικών αγορών.
«Μέσα σε λίγες μόνο εβδομάδες η δημοσιονομική πολιτική μετατράπηκε από εξαιρετικά χαλαρή, σε λιγότερο χαλαρή σε εντελώς στενή», ανέφερε.
«Συνολικά, η παραίτηση της είναι ένα βήμα που έπρεπε να συμβεί για να προχωρήσει η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου περαιτέρω στην πορεία προς την αποκατάσταση της αξιοπιστίας στα μάτια των χρηματοπιστωτικών αγορών. Αλλά πρέπει να γίνουν περισσότερα και ο νέος πρωθυπουργός και ο καγκελάριος τους έχουν ένα μεγάλο καθήκον να πλοηγηθούν στην οικονομία μέσα από την κρίση κόστους ζωής, την κρίση κόστους δανεισμού και το κόστος της κρίσης αξιοπιστίας».
Η δεξαμενή σκέψης Pantheon Macroeconomics ανέφερε σε έκθεση για το Ηνωμένο Βασίλειο ότι «μια παρατεταμένη ύφεση βρίσκεται μπροστά, τώρα που οι ξένοι επενδυτές έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στους πολιτικούς, αναγκάζοντας την Επιτροπή Νομισματικής Πολιτικής να αυξήσει γρήγορα το τραπεζικό επιτόκιο και την κυβέρνηση να αυστηροποιήσει τα δημοσιονομικά πολιτική».
Η οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου εξασθενούσε ήδη πριν από τον «καταστροφικό» μίνι προϋπολογισμό. Κοιτάζοντας το μέλλον, το έθνος αντιμετωπίζει πιθανή υποχώρηση στις καταναλωτικές δαπάνες, συμπίεση των διαθέσιμων εισοδημάτων των νοικοκυριών, χαμηλότερη απασχόληση και υψηλότερα επιτόκια που «εξουδετερώνουν» την ανάκαμψη στις επιχειρηματικές επενδύσεις, πρόσθεσε η Pantheon.
Το χρονικό της παραίτησης
Η πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου Λιζ Τρας παραιτήθηκε την Πέμπτη μετά από μια αποτυχημένη φορολογική περικοπή που συγκλόνισε τις χρηματοπιστωτικές αγορές και η οποία οδήγησε σε εξέγερση μέσα στο δικό της Συντηρητικό Κόμμα.
Η Τρας ήταν στην εξουσία για μόλις 44 ημέρες, καθιστώντας την πρωθυπουργό με τη μικρότερη θητεία στη βρετανική ιστορία. Για 10 ημέρες πρωθυπουργίας της, το κυβερνητικό έργο σταμάτησε μετά τον θάνατο της βασίλισσας Ελισάβετ Β'.
Είπε σε μια δήλωση έξω από το 10 της Ντάουνινγκ Στριτ, «Δημιουργήσαμε ένα όραμα για μια οικονομία χαμηλών φόρων και υψηλής ανάπτυξης που θα εκμεταλλευόταν τις ελευθερίες του Brexit».
«Αναγνωρίζω, ωστόσο, δεδομένης της κατάστασης, δεν μπορώ να δώσω την εντολή με την οποία εκλέχθηκα από το Συντηρητικό Κόμμα. Ως εκ τούτου, μίλησα με την Αυτού Μεγαλειότητα τον Βασιλιά για να ανακοινώσω ότι παραιτούμαι από αρχηγός του Συντηρητικού Κόμματος».
Το κόμμα πρόκειται τώρα να ολοκληρώσει τις εκλογές για την ηγεσία μέσα στην επόμενη εβδομάδα, πολύ γρηγορότερα από τη δίμηνη περίοδο του καλοκαιριού. Ο Γκράχαμ Μπρέιντι, ο συντηρητικός πολιτικός που είναι υπεύθυνος για τις ψηφοφορίες και τους ανασχηματισμούς ηγεσίας, είπε στους δημοσιογράφους ότι τώρα εξετάζει πώς η ψηφοφορία θα μπορούσε να περιλαμβάνει τους Συντηρητικούς βουλευτές και τα ευρύτερα μέλη του κόμματος.
Η παραίτηση της Τρας ήρθε μετά τη συνάντηση με τον Μπρέιντι, ο οποίος προεδρεύει της Επιτροπής του 1922 - της ομάδας των Συντηρητικών βουλευτών χωρίς υπουργικές θέσεις που μπορούν να υποβάλουν επιστολές δυσπιστίας στον πρωθυπουργό. Λίγο πριν από τη συνάντηση, ένας εκπρόσωπος της Ντάουνινγκ Στριτ είπε στους δημοσιογράφους ότι η Τρας ήθελε να παραμείνει στη θέση της.
Κατά τη διάρκεια της συνάντησης, ο αριθμός των Συντηρητικών βουλευτών που ζήτησαν δημόσια να παραιτηθεί η Τρας έφτασε τους 17. Ο αριθμός που είχαν γράψει επιστολές στον Μπρέιντι εκφράζοντας δυσπιστία στον πρωθυπουργό αναφέρθηκε ότι ήταν πάνω από 100 μέχρι την Πέμπτη.
Τα κόμματα της αντιπολίτευσης το Εργατικό, το Εθνικό Κόμμα της Σκωτίας και οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες ζήτησαν τη διεξαγωγή άμεσων γενικών εκλογών το απόγευμα της Πέμπτης. «Το Συντηρητικό Κόμμα έδειξε ότι δεν έχει πλέον εντολή να κυβερνήσει», δήλωσε ο ηγέτης των εργατικών.
Οι διάδοχοι
Η Τρας κέρδισε τον Ρίσι Σουνάκ για την του Συντηρητικού Κόμματος μετά την παραίτηση του Μπόρις Τζόνσον στις 7 Ιουλίου. Ο Σουνάκ είναι τώρα ένα από τα φαβορί για να διαδεχθεί την Τρας, μαζί με τον Χαντ, έναν άλλο υποψήφιο για την ηγεσία, την Πένυ Μορντάντ, τον υπουργό Άμυνας Μπεν Γουάλας και τον πρώην πρωθυπουργό Μπόρις Τζόνσον.
Οι διεκδικητές της ηγεσίας του Συντηρητικού κόμματος και, κατά συνέπεια, και του πρωθυπουργικού θώκου, θα χρειαστεί να λάβουν τη στήριξη τουλάχιστον 100 Συντηρητικών βουλευτών ώστε να θέσουν υποψηφιότητα, ανακοίνωσε απόψε ο Γκράχαμ Μπρέιντι, ο επικεφαλής της λεγόμενης «Επιτροπής 1922» που επιβλέπει τη διαδικασία.
Το υψηλό όριο σημαίνει ότι το πολύ τρεις υποψήφιοι θα καταφέρουν να διεκδικήσουν τα αξιώματα, αφού οι Συντηρητικοί βουλευτές είναι μόνο 357.
Με βάση τους νέους κανονισμούς που ανακοίνωσε ο Μπρέιντι, οι υποψηφιότητες θα πρέπει να κατατεθούν μέχρι τις 14.00 της Δευτέρας, τοπική ώρα (16.00 ώρα Ελλάδας).
Εάν μόνο ένας συγκεντρώσει τον απαιτούμενο αριθμό βουλευτών, τότε θα ανακηρυχθεί αυτομάτως νικητής την Δευτέρα. Εάν οι επίδοξοι πρωθυπουργοί είναι δύο, τα μέλη του κόμματος θα αναδείξουν τον νικητή σε διαδικτυακή ψηφοφορία.
Στην περίπτωση και τρίτου υποψηφίου, θα προηγηθεί ψηφοφορία των βουλευτών με την οποία θα περάσουν στον επόμενο γύρο (στη διαδικτυακή ψηφοφορία των μελών του κόμματος) μόνο οι δύο πρώτοι. Ο νικητής θα ανακοινωθεί την Παρασκευή, 28 Οκτωβρίου.
Ρίσι Σούνακ: Επιλαχών στη μάχη με την Τρας για την ηγεσία του κόμματος το καλοκαίρι, ο Σούνακ έδωσε τα διαπιστευτήριά του στην οικονομία προβλέποντας ορθά το χάος στις αγορές που θα προκαλούσε η εφαρμογή των σχεδίων της Τρας. Εξακολουθεί να είναι πολιτικά "λεκιασμένος" στα μάτια πολλών για τον ρόλο του στην πτώση του τέως πρωθυπουργού Μπόρις Τζόνσον, ενώ ερωτήματα πλανώνται για τον τεράστιο προσωπικό του πλούτο, σε μια στιγμή κατά την οποία η Βρετανία βρίσκεται σε συνθήκες διψήφιου ποσοστού πληθωρισμού.
Πένι Μορντοντ: Μένοντας έξω από τον τελευταίο γύρο ψηφοφορίας μεταξύ των βουλευτών για τον νέο ηγέτη το καλοκαίρι, η σημερινή επικεφαλής της κυβερνώσας πλειοψηφίας στην Βουλή των Κοινοτήτων είναι δημοφιλής στα μέλη της βάσης των Τόρις. Έχει υπηρετήσει στο παρελθόν στα υπουργεία Εμπορίου και Άμυνας. Μια επιδέξια εμφάνισή της στη Βουλή των Κοινοτήτων την Τρίτη θύμισε σε πολλούς Τόρις την πολιτική θελκτικότητά της. Έχει όμως ακόμη δρόμο εάν επιθυμεί να πείσει το κόμμα ότι είναι αξιόπιστη στο πεδίο της οικονομίας.
Μπόρις Τζόνσον: Επιστροφή για τον πρώην ηγέτη; Θα έπρεπε να επιστρέψει κανείς στη δεκαετία του 1970 και στον Χάρολντ Γουίλσον των Εργατικών για να βρει τον τελευταίο πρωθυπουργό που επέστρεψε για δεύτερη φορά στο Νούμερο 10 της Ντάουνινγκ Στριτ, ωστόσο ο Τζόνσον πάντα αψηφούσε τους νόμους της πολιτικής βαρύτητας. Παραιτήθηκε μόλις πριν λίγους μήνες, ωστόσο εξακολουθεί να απολαμβάνει την υποστήριξη ορισμένων βουλευτών και μελών του κόμματος που πιστεύουν ότι δεν έπρεπε να είχε εκδιωχθεί. Έρευνα για τη συμπεριφορά του κατά την άσκηση των καθηκόντων του, ωστόσο, η οποία πρόκειται να ξεκινήσει σύντομα, μπορεί να κρατήσει πολλούς μακριά του.
Μπεν Γουάλας: Ο υπουργός Άμυνας θεωρείται ένα "ισχυρό χέρι" που μπορεί να προσελκύσει το κοινό του κόμματος που πιστεύει σε υψηλά επίπεδα δαπανών για τις ένοπλες δυνάμεις. Ωστόσο, έχει συχνά αποκλείσει τον εαυτό του από τις κούρσες διαδοχής και έχει δηλώσει ότι θέλει να διατηρήσει την τρέχουσα δουλειά του.
Σουέλα Μπρέιβερμαν: Απολυμένη την Τετάρτη λόγω ανάρμοστης υπουργικής συμπεριφοράς, η Μπρέιβερμαν μπορεί να μην είναι έτοιμη να εγκαταλείψει τα όνειρά της να ηγηθεί της χώρας και θα έκανε σίγουρα πολιτική έκκληση στη δεξιά πτέρυγα του κόμματος. Απολύθηκε επειδή έστειλε έγγραφα από το προσωπικό της email και όχι από το υπουργικό της, μια κατηγορία την οποία η ίδια προσπαθεί να υποβαθμίσει. Είναι πιο πιθανό να κατέβει στη "μάχη" ώστε στη συνέχεια να εξασφαλίσει μια ανώτερη θέση στην επόμενη κυβέρνηση.
Κέμι Μπέιντενοκ: Ακόμη μια υποψήφια για την ηγεσία των Τόρις το καλοκαίρι και νυν υπουργός Εμπορίου, η Μπέιντενοκ θα μπορούσε να κάνει ακόμη μία προσπάθεια. Είναι δημοφιλής στη βάση του κόμματος και, εάν η κούρσα φτάσει στα μέλη και δεν περιοριστεί στους βουλευτές, μπορεί να έχει κάποιες ελπίδες.
Γκραντ Σαπς: Μία μόλις ημέρα στη θέση του Υπουργού Εσωτερικών, αφότου προσλήφθηκε για να αντικαταστήσει την Μπρέιβερμαν την Τετάρτη, ο Σαπς δεν έκρυψε ποτέ την περιφρόνησή του για την Τρας. Αρχικά υποστηρικτής του Σούνακ, οι σύμμαχοι του στο κόμμα τονίζουν τις ισχυρές επικοινωνιακές του δεξιότητες.
