Αύξηση των εσόδων από ΦΠΑ και φόρους εισοδήματος φυσικών προσώπων και επιχειρήσεων μπορεί να φέρει η επάνοδος της ελληνικής οικονομίας στην ανάπτυξη τη διετία 2015-2016, όπως προβλέπει η μελέτη του Αθανάσιου Τσαγκαλάκη της Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης και Μελετών της Τράπεζας της Ελλάδος.
Σε μελέτη ο κ. Ταγκαλάκης αναλύει τα πιθανά φορολογικά οφέλη από την επιτάχυνση της οικονομικής ανάπτυξης, σύμφωνα πάντα με την άποψή του, λαμβάνοντας υπ' όψιν την παράμετρο μη μεταβολής των ισχυόντων φορολογικών συντελεστών.
Το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι η φορολογική αποδοτικότητα του ΦΠΑ αναμένεται να βελτιωθεί καθώς η οικονομία επανέρχεται σε αναπτυξιακή τροχιά, γεγονός που θα συμβάλει σε μεγαλύτερα έσοδα από ΦΠΑ. Στην περίπτωση του ΦΕΝΠ, ο βασικός παράγοντας που προβλέπεται να οδηγήσει σε αύξηση των φορολογικών εσόδων είναι το αυξανόμενο μερίδιο των κερδών στην ακαθάριστη προστιθέμενη αξία. Σε αντιδιαστολή, η προοδευτικότητα του φορολογικού συστήματος είναι εκείνη που προβλέπεται να οδηγήσει σε αύξηση των εσόδων από τον ΦΕΦΠ, παρά τη σχετική υποχώρηση του μεριδίου της εργασίας στο συνολικό εισόδημα. Στην αύξηση των εσόδων θα συμβάλει και η διεύρυνση της φορολογικής βάσης μέσω της καταπολέμησης της φοροδιαφυγής.
Εκτιμάται ότι, αν επιβεβαιωθούν οι προβλέψεις για ανάπτυξη 2,9% το 2015 και 3,7% το 2016, τότε τα έσοδα από ΦΠΑ θα μπορούσαν να αυξηθούν από 700 έως και 900 εκατ. ευρώ σε σχέση με το 2013. Για το φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων προβλέπεται αντίστοιχα αύξηση εσόδων κατά 666,2 έως 697,2 εκατ. ευρώ και για το φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων, η αύξηση των εσόδων εκτιμάται μεταξύ 314,3 έως 506,9 εκατ. ευρώ.
Η διαφαινόμενη οικονομική ανάκαμψη το 2014 και η επιτάχυνση της ανάπτυξης το 2015-2016 είναι δυνατόν να συμβάλουν σε αύξηση της φορολογικής αποδοτικότητας του ΦΠΑ.
Το ανωτέρω μεταφράζεται σε επιπλέον φορολογικά έσοδα, τα οποία μπορούν να ανέλθουν έως και 1,3 δισεκ. ευρώ την περίοδο 2014-2016, δηλαδή περίπου 500 εκατ. ευρώ πάνω από τις εκτιμήσεις του σεναρίου βάσης. Επιπλέον, αξιοποιώντας τις προβλέψεις των διεθνών οργανισμών για την εξέλιξη του ονομαστικού ΑΕΠ, υπολογίζεται ότι η έμμεση (implied) ελαστικότητα των εσόδων από ΦΠΑ ως προς το ονομαστικό ΑΕΠ θα διαμορφωθεί κατά μέσο όρο σε 1,2-1,3 την περίοδο 2014- 2016 (έναντι 0,8 όπως προκύπτει από τις υποθέσεις του σεναρίου βάσης).
Δηλαδή, με αμετάβλητους συντελεστές, ο λόγος των εσόδων ΦΠΑ ως προς το ΑΕΠ προβλέπεται να αυξηθεί τη διετία 2015-2016 σε σχέση με τα επίπεδα του 2013.
Πρόσθετα οφέλη, σύμφωνα με τη μελέτη, μπορούν να προκύψουν από μια πιθανή μεταστροφή των καταναλωτικών προτύπων στα προ κρίσης επίπεδα, καθώς και από τη βελτίωση της φορολογικής διοίκησης και την πιο αποτελεσματική μάχη κατά της φοροδιαφυγής. Θα πρέπει ωστόσο να διατυπωθεί με σαφήνεια το γεγονός ότι η χαμηλή φορολογική αποδοτικότητα του ΦΠΑ στην Ελλάδα σε σχέση με τα άλλα μέλη του ΟΟΣΑ (38% το 2011 στην Ελλάδα, έναντι 67% στις χώρες του ΟΟΣΑ εξαιρουμένης της Ελλάδος) οφείλεται και στο σημαντικό αριθμό εξαιρέσεων από το βασικό συντελεστή (π.χ. εκτεταμένη χρήση χαμηλών συντελεστών ΦΠΑ).
Συνεπώς, προαπαιτούμενο για τη βελτίωση της φορολογικής αποδοτικότητας, σύμφωνα με τη μελέτη, είναι και η υιοθέτηση ενός ορθολογικότερου πλαισίου ΦΠΑ.
Τέλος, σημειώνεται ότι παρά την αύξηση των συντελεστών ΦΠΑ η φορολογική αποδοτικότητά του, τα τελευταία χρόνια έχει υποχωρήσει σημαντικά. Από περίπου 50% το 2007, η φορολογική αποδοτικότητα του ΦΠΑ υποχώρησε στο 41% τη διετία 2009-2010 και περαιτέρω σε 38% την περίοδο 2011-2013.
