Της Δήμητρας Μανιφάβα
Τέσσερις ιδιαιτερότητες χαρακτηρίζουν την υπόθεση του καρτέλ των κατασκευαστικών εταιρειών, την πλέον εμβληματική υπόθεση στα χρονικά των παραβιάσεων του ανταγωνισμού στην Ελλάδα. Το πρώτο στοιχείο που κάνει ξεχωριστή αυτή την υπόθεση είναι ο αριθμός των εμπλεκομένων, συνολικά 45 τεχνικές εταιρείες, μία τράπεζα και δύο σύνδεσμοι εργοληπτικών εταιρειών. Ειδικότερα, σύμφωνα με την εισήγηση της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΕΑ), η ολομέλεια της οποίας πρόκειται να συνεδριάσει επί του θέματος στις 21 Ιουλίου 2016, στην υπόθεση εμπλέκονται καταρχάς εταιρείες των ομίλων Ελλάκτωρ, J&P Άβαξ, ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, ΑΕΓΕΚ, Τεχνική Ολυμπιακή και Intracom (μέσω της Intrakat). Οι εν λόγω εταιρείες συμμετείχαν με διαφορετικό χρόνο έναρξης έκαστη σε σύμπραξη -καρτέλ- για τη χειραγώγηση διαγωνισμών δημοσίων έργων για το διάστημα από το 1989 έως και το 2016. Σε αυτούς συγκαταλέγονται μεταξύ άλλων οι διαγωνισμοί για τους μεγάλους οδικούς άξονες, το Μετρό, τον Προαστιακό, σιδηροδρομικές γραμμές και σταθμούς, καθώς και για έργα ΣΔΙΤ (συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα).
Συμμετοχή κατά περιόδους στις συνεννοήσεις ή για συγκεκριμένους διαγωνισμούς είχαν ακόμη οι ακόλουθες εταιρείες FCC, Vinci, Hochtief, Siemens,Βιοτέρ, Εκτέρ, Θέμελη, Θεμελιοδομή, Χριστόφορος Δ. Κωνσταντινίδης, Alstom Transport, Iacovou Brothers, Archirodon Construction, Salini, Seli, Δομική Κρήτης, Ερέτβο, Αλέξανδρος Τεχνική, Nemesis, Van Oord, Tadei, Impresa, Rizzani και Μaire Tecnimont. Στις συνεννοήσεις εμπλέκεται και η Αγροτική Τράπεζα για θέματα ΣΔΙΤ.
Στο καρτέλ συμμετείχαν και 15 ακόμη εταιρείες, των οποίων όμως οι παραβάσεις έχουν παραγραφεί και η δεν μπορεί να τους επιβάλλει πρόστιμο. Ωστόσο, εάν υποπέσουν ξανά σε ανάλογη παράβαση θα έχουν τις αυστηρές κυρώσεις που προβλέπονται για τις υπότροπες εταιρείες. Πρόκειται για τις εταιρείες Μηχανική, ΑΤΤΙ-ΚΑΤ, Έμπεδος, ΕΛΤΕΡ, ΑΛΤΕ, Προοδευτική, Τεχνοδομή, Νίκος Καματάκης, Θεσσαλική, Ευρωπαϊκή Τεχνική, Πάρνων, Εργάς, Γενέρ, Ελτέκ και Somague Engenharia. Τα ίδια ισχύουν και για τον Πανελλήνιο Σύνδεσμο Τεχνικών Εταιρειών (ΣΑΤΕ) και τον Σύνδεσμο Τεχνικών Εταιρειών Ανωτέρων Τάξεων (ΣΤΕΑΤ).
Η δεύτερη και μία από τις σημαντικότερες ιδιαιτερότητες της υπόθεσης είναι ότι για πρώτη φορά εφαρμόσθηκε μέχρι τέλους το πρόγραμμα επιείκειας. Εν προκειμένω μία από τις βασικές εμπλεκόμενες, η Τεχνική Ολυμπιακή (συμφερόντων Κ. Στέγγου) επέλεξε να παράσχει κρίσιμες πληροφορίες και αποδεικτικό υλικό στην ΕΑ με αντάλλαγμα την απαλλαγή της από την πληρωμή προστίμου. Η προηγούμενη απόπειρα εφαρμογής του προγράμματος επιείκειας ήταν το 2006 όταν η Μεβγάλ επιχείρησε να υπαχθεί σε αυτό προκειμένου να δώσει πληροφορίες για το “καρτέλ του γάλακτος”. Όπως αποκαλύφθηκε στη συνέχεια ο τότε γενικός διευθυντής της ΕΑ κ. Π. Αδαμόπουλος ζήτησε ανταλλάγματα και η υπόθεση είχε τη γνωστή κατάληξη.
Το τρίτο στοιχείο που κάνει ξεχωριστή την υπόθεση είναι η διάρκεια των παραβάσεων. Η έρευνα της ΕΑ αφορά την περίοδο από το 1989 έως και το 2016, 27 χρόνια δηλαδή. Έρευνα που να αφορά σε τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα δεν έχει γίνει ποτέ άλλοτε από την ΕΑ.
Τέλος, ίσως για πρώτη φορά υπάρχει τόσο πολύ υλικό προς αξιοποίηση από τις αρμόδιες εισαγγελικές αρχές προκειμένου αυτές να ασκήσουν διώξεις, πέραν των όποιων κυρώσεων επιβάλλει η ΕΑ. Το υλικό μπορεί να αξιοποιήσει και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF), καθώς οι διαγωνισμοί για τους οποίους οι κατασκευαστικές εταιρείες έκαναν προσυνεννοήσεις αφορούν σε μεγάλο βαθμό έργα συγχρηματοδοτούμενα από κοινοτικά κονδύλια. Εάν διαπιστωθεί ότι από τις πρακτικές αυτές υπήρξε βλάβη του Δημοσίου, για παράδειγμα λόγω υπερτιμολόγησης, τότε δεν αποκλείεται οι Βρυξέλλες να ζητήσουν την επιστροφή χρημάτων.
Για την ιστορία, να πούμε ότι οι πρακτικές που σύμφωνα με την εισήγηση της ΕΑ εφήρμοζαν οι εμπλεκόμενες κατασκευαστικές εταιρείες είναι οι ακόλουθες:
α) Προσδιορισμός, εκ των προτέρων, του αναδόχου ανά διαγωνισμό
β) Καθορισμός του ύψους των προσφερόμενων εκπτώσεων.
γ) Μη υποβολή οικονομικών προσφορών σε διαγωνισμούς, έναντι οικονομικών ανταλλαγμάτων
δ) Από κοινού εκτέλεση των έργων, παρά τη συμμετοχή τους σε φαινομενικά ανταγωνιστικά σχήματα, μέσω επαφών σε χρόνο πριν από την υποβολή οικονομικών προσφορών
ε) Παραίτηση από τη διεκδίκηση διαγωνισμών με αντάλλαγμα την από κοινού συμμετοχή στην εκτέλεση των έργων.
Οι συνεννοήσεις αυτές γίνονταν είτε μέσω τακτικών συναντήσεων είτε ακόμη και μέσα από τη σύναψη ιδιωτικών συμφωνητικών τα οποία εντοπίστηκαν κατά την έρευνα της ΕΑ.
