Η στήριξη των περιοχών που βρίσκονται σε καθεστώς μετάβασης αποτελεί μία από τις πιο σύνθετες αναπτυξιακές προκλήσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στην Ελλάδα, ο βασικός πυλώνας αυτής της προσπάθειας είναι η Ειδική Υπηρεσία Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΕΥΔΑΜ), η οποία υλοποιεί, μεταξύ άλλων, το συγχρηματοδοτούμενο Πρόγραμμα ΔΑΜ 2021-2027.
Ο συνολικός προϋπολογισμός ανέρχεται σε 1,6 δισ. ευρώ και αφορά τις περιοχές μετάβασης: τη Δυτική Μακεδονία, την ευρύτερη περιοχή της Μεγαλόπολη, καθώς και νησιωτικές περιοχές του Βορείου και Νοτίου Αιγαίου και της Κρήτης.
Το 2025 ως χρονιά καμπής
Το 2025 αποτέλεσε έτος ουσιαστικής ενεργοποίησης του Προγράμματος. Οι βασικοί δείκτες καταγράφουν σαφή επιτάχυνση σε σχέση με το 2024:
- Εξειδίκευση: από 64% (1,037 δισ. ευρώ) στο 90% (1,458 δισ. ευρώ), αύξηση 41%.
- Προσκλήσεις: από 53% (861 εκατ. ευρώ) στο 83% (1,355 δισ. ευρώ), αύξηση 57%.
- Εντάξεις: από 25% (411 εκατ. ευρώ) στο 53% (852 εκατ. ευρώ), αύξηση 110%.
Το 2026 ξεκινά με ακόμη υψηλότερους δείκτες: εξειδίκευση στο 117%, προσκλήσεις στο 92% και εντάξεις στο 64%, στοιχείο που δείχνει ότι η υλοποίηση έχει περάσει σε ώριμη φάση.
Ο διοικητής της ΕΥΔΑΜ, Πελοπίδας Καλλίρης, τόνισε ότι η επόμενη χρονιά θα δώσει έμφαση στη διαμόρφωση ενός νέου οικονομικού οικοσυστήματος στις περιοχές ΔΑΜ, με κεντρικό στόχο την προσέλκυση επενδύσεων και τη δημιουργία σταθερών θέσεων εργασίας.
Στήριξη επιχειρηματικότητας: Ισχυρή ανταπόκριση
Στο πεδίο των κρατικών ενισχύσεων, έξι προσκλήσεις για όλα τα μεγέθη επιχειρήσεων σε Δυτική Μακεδονία και Μεγαλόπολη, συνολικού προϋπολογισμού 330 εκατ. ευρώ, προσέλκυσαν 976 αιτήσεις. Από αυτές, 852 πράξεις έχουν ενταχθεί ή βρίσκονται σε διαδικασία ένταξης.
Η Δημόσια Δαπάνη διαμορφώνεται σε 401,2 εκατ. ευρώ, ενώ ο συνολικός προϋπολογισμός των έργων φτάνει τα 629 εκατ. ευρώ, γεγονός που αποτυπώνει ισχυρή μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων.
Ειδικά για τον Δήμο Μεγαλόπολης, έξι στοχευμένες προσκλήσεις, προϋπολογισμού 86 εκατ. ευρώ, συγκέντρωσαν 123 αιτήσεις και οδήγησαν σε 80 εγκρίσεις. Η Δημόσια Δαπάνη ανέρχεται σε 188 εκατ. ευρώ και ο συνολικός προϋπολογισμός των εγκεκριμένων έργων σε 332 εκατ. ευρώ.
Ενέργεια και «πράσινη» μετάβαση
Στον τομέα της ενέργειας, τέσσερις προσκλήσεις προϋπολογισμού 140 εκατ. ευρώ συγκέντρωσαν 33 αιτήσεις, συνολικού ύψους 264 εκατ. ευρώ. Δύο έργα έχουν ήδη ενταχθεί, ενώ η αξιολόγηση συνεχίζεται.
Παράλληλα, οι δύο δράσεις de minimis «Επιχειρώ Πράσινα» για νησιά με πληθυσμό κάτω των 3.100 κατοίκων, προϋπολογισμού 50 εκατ. ευρώ, κατέγραψαν 734 αιτήσεις, με συνολικό επενδυτικό σχέδιο 90,6 εκατ. ευρώ.
Με βάση την πορεία αξιολόγησης, το αναμενόμενο αποτύπωμα υπολογίζεται σε περίπου 6.250 νέες θέσεις εργασίας στις περιοχές μετάβασης.
Ρευστότητα: Σε πλήρη λειτουργία το Ταμείο Δανείων
Ιδιαίτερη σημασία έχει το Ταμείο Δανείων του Ταμείου Χαρτοφυλακίου ΔΑΜ, που απευθύνεται σε μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις με δάνεια από 5.000 έως 500.000 ευρώ.
Το σχήμα προβλέπει:
- 50% άτοκη συγχρηματοδότηση,
- επιδότηση επιτοκίου 3% για τρία έτη στο υπόλοιπο 50%,
- διάρκεια αποπληρωμής από 1 έως 10 έτη.
Τα μέχρι σήμερα αποτελέσματα είναι μετρήσιμα:
- 320 εγκρίσεις,
- 297 συμβάσεις,
- 287 τελικές εκταμιεύσεις.
Σε όρους ποσών:
- 53,7 εκατ. ευρώ σε εγκρίσεις,
- 49,2 εκατ. ευρώ σε συμβάσεις,
- 41 εκατ. ευρώ σε τελικές εκταμιεύσεις.
Το στοίχημα του 2026
Το 2025 απέδειξε ότι το Πρόγραμμα ΔΑΜ 2021-2027 κινείται με ταχύτητα και απτά αποτελέσματα. Το 2026 θα κριθεί σε τρία επίπεδα: στην ολοκλήρωση ώριμων έργων, στην περαιτέρω επιτάχυνση των επενδύσεων και στη διατήρηση σταθερής ροής ρευστότητας προς τις επιχειρήσεις.
Εφόσον οι ρυθμοί υλοποίησης παραμείνουν υψηλοί, η ΕΥΔΑΜ μπορεί να εξελιχθεί σε σημείο αναφοράς για το πώς μια δύσκολη ενεργειακή και παραγωγική μετάβαση μπορεί να μετατραπεί σε αναπτυξιακή ευκαιρία, με νέες και καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας στις περιοχές που το έχουν περισσότερο ανάγκη.
