Το τελευταίο διάστημα, οι υποθέσεις παράνομης και ανεξέλεγκτης διάθεσης αποβλήτων επανέρχονται όλο και συχνότερα στην επικαιρότητα. Χαρακτηριστική είναι η πρόσφατη περίπτωση στον Κηφισό, όπου βυτιοφόρο εντοπίστηκε να απορρίπτει βιομηχανικά υγρά απόβλητα σε δίκτυο ομβρίων.
Το περιστατικό επαναφέρει ένα απλό αλλά κρίσιμο ερώτημα: πού καταλήγουν τελικά τα απόβλητα που παράγουμε; Δεν είναι ασφαλώς κάθε απόβλητο κατάλληλο για βιολογική επεξεργασία. Υπάρχει όμως ένα τεράστιο ρεύμα οργανικών αποβλήτων από κτηνοτροφικές μονάδες, τυροκομεία, βιομηχανίες τροφίμων, ελαιοτριβεία και αγροτικές δραστηριότητες, για το οποίο οι αδειοδοτημένες μονάδες βιοαερίου αποτελούν έναν από τους βασικούς — και σε αρκετές περιπτώσεις ουσιαστικά μοναδικούς — οργανωμένους τελικούς αποδέκτες.
Σήμερα οι ελληνικές μονάδες βιοαερίου διαχειρίζονται περίπου 4 εκατ. κυβικά μέτρα οργανικών αποβλήτων κάθε χρόνο. Απόβλητα που, μέσω της αναερόβιας χώνευσης, μετατρέπονται σε βιοαέριο, ηλεκτρική ενέργεια και χωνεμένο υλικό που μπορεί να επιστρέψει στην αγροτική παραγωγή ως εδαφοβελτιωτικό. Με απλά λόγια: αυτό που διαφορετικά αποτελεί περιβαλλοντικό πρόβλημα, γίνεται ενέργεια και χρήσιμος πόρος.
Κι όμως, αντί αυτή η δυνατότητα να ενισχύεται, σήμερα απειλείται.
Η περιβαλλοντική υπηρεσία που παρέχουν οι μονάδες ουσιαστικά δεν αποτιμάται οικονομικά. Την ίδια στιγμή, ο κλάδος επωμίζεται το κόστος μεταφοράς, επεξεργασίας και διαχείρισης εκατομμυρίων κυβικών μέτρων οργανικών αποβλήτων και βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα συνεχώς επιδεινούμενο οικονομικό περιβάλλον.
Το βιοαέριο, όμως, δεν λειτουργεί όπως οι περισσότερες ΑΠΕ. Μια μονάδα αναερόβιας χώνευσης δεν μπορεί απλώς να «κλείσει» για λίγες ώρες όταν το δίκτυο δεν χρειάζεται ηλεκτρική ενέργεια. Η βιολογική διαδικασία συνεχίζεται, τα απόβλητα εξακολουθούν να παραλαμβάνονται και το βιοαέριο εξακολουθεί να παράγεται.
Από το 2025, οι μονάδες αντιμετωπίζουν επαναλαμβανόμενες περικοπές παραγωγής και μηδενικές ή αρνητικές τιμές στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Το αποτέλεσμα είναι παράδοξο: σε ορισμένες περιπτώσεις, βιοαέριο που έχει ήδη παραχθεί από απόβλητα καταλήγει να καίγεται αντί να μετατρέπεται σε χρήσιμη ενέργεια.
Τα οικονομικά στοιχεία είναι πλέον ανησυχητικά. Μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου, οι απώλειες από μηδενικές και αρνητικές τιμές είχαν ήδη ξεπεράσει το 8% των εσόδων, ενώ σε ετήσια βάση μπορεί να προσεγγίσουν το 12%. Παράλληλα, ο υφιστάμενος τρόπος υπολογισμού της αποζημίωσης μειώνει περαιτέρω την τελική τιμή που λαμβάνουν οι παραγωγοί. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του κλάδου, η στρέβλωση αυτή κοστίζει περίπου 20.000 έως 40.000 ευρώ ανά εγκατεστημένο MW ετησίως. Και όλα αυτά σε μια περίοδο σημαντικής αύξησης του κόστους καυσίμων, μεταφορών, μισθοδοσίας, ηλεκτρικής ενέργειας, ανταλλακτικών και πρώτων υλών.
Η Λέσβος αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του δυναμικού που παραμένει αναξιοποίητο. Πρόσφατη επιστημονική μελέτη (Botzori et al., “Valorization of agro-industrial waste through anaerobic digestion to enhance energy balance in Lesvos Island”, Global NEST Journal, 2026) υπολόγισε ότι μόνο από απόβλητα ελαιοτριβείων, τυρόγαλο και κτηνοτροφική κοπριά το νησί διαθέτει θεωρητικό ενεργειακό δυναμικό περίπου 295 GWh ετησίως.
Ενέργεια που υπάρχει ήδη — μέσα στα απόβλητα — και παραμένει ανεκμετάλλευτη.
Η ανάγκη για οργανωμένη διαχείριση γίνεται ακόμη πιο επιτακτική όταν πρόκειται για ζωικά υποπροϊόντα. Οι πρόσφατες υγειονομικές προκλήσεις στην κτηνοτροφία υπενθυμίζουν πόσο κρίσιμη είναι μια ελεγχόμενη και πλήρως ιχνηλάσιμη αλυσίδα διαχείρισής τους, υπό αυστηρούς κτηνιατρικούς και περιβαλλοντικούς κανόνες. Η Πολιτεία δεν μπορεί από τη μία να μιλά για κυκλική οικονομία, ενεργειακή αυτονομία και ορθή διαχείριση αποβλήτων και από την άλλη να αφήνει τον κλάδο που υπηρετεί ακριβώς αυτούς τους στόχους να ασφυκτιά.
Χρειάζονται συγκεκριμένες αποφάσεις: ειδική αντιμετώπιση του βιοαερίου στις αρνητικές τιμές, αποζημίωση για τις υποχρεωτικές περικοπές, διόρθωση των στρεβλώσεων στην αποζημίωση, αναγνώριση της περιβαλλοντικής υπηρεσίας διαχείρισης αποβλήτων και επιτάχυνση του λειτουργικού πλαισίου για το βιομεθάνιο.
Και πάνω απ’ όλα, απαιτείται πραγματική ιχνηλασιμότητα: ποιος παράγει τα απόβλητα, ποιος τα μεταφέρει και πού ακριβώς καταλήγουν.
Γιατί αν οι μονάδες βιοαερίου πάψουν να είναι οικονομικά βιώσιμες, η χώρα δεν θα χάσει μόνο πράσινη ηλεκτρική ενέργεια. Θα χάσει ένα κρίσιμο κομμάτι της περιβαλλοντικής της υποδομής. Τα εκατομμύρια κυβικά μέτρα οργανικών αποβλήτων θα συνεχίσουν να παράγονται. Το ερώτημα είναι: πού θα καταλήγουν;
