Το λεύκωμα «Ίχνη Ανθρώπων» δεν αποτελεί απλώς μια έκδοση φωτογραφιών. Είναι η συνέχεια της δημιουργικής διαδρομής του Γιάννη Ψιλάκη, ενός βραβευμένου φωτογράφου και εξερευνητή, που αφιέρωσε τη ζωή του ταξιδεύοντας σε μερικές από τις πιο απομακρυσμένες γωνιές του κόσμου.
Η δεύτερη δίγλωσση μονογραφία του, που κυκλοφορεί από το Μουσείο Μπενάκη, συγκεντρώνει μοναδικό, μέχρι σήμερα αδημοσίευτο φωτογραφικό υλικό από τα ταξίδια του σε δεκάδες χώρες και κοινότητες του πλανήτη. Ένα πολύτιμο αρχείο, που αποτυπώνει πρόσωπα, τόπους, παραδόσεις και τρόπους ζωής, αρκετοί από τους οποίους σήμερα έχουν αλλάξει ή κινδυνεύουν να χαθούν.
Από τα νησιά της Ινδονησίας και τα ορεινά του Πακιστάν μέχρι την Παπούα Νέα Γουινέα, την Ινδία, την Αιθιοπία, τη Χιλή και τη Βολιβία, ο Γιάννης Ψιλάκης δεν αναζητούσε εικόνες εντυπωσιασμού. Αναζητούσε πρόσωπα, ιστορίες και τρόπους ζωής.
Δεν αρκέστηκε να φωτογραφίζει ανθρώπους. Δημιουργούσε πρώτα μια σχέση μαζί τους. Καθόταν δίπλα τους, άκουγε τις ιστορίες τους, μοιραζόταν την καθημερινότητά τους, έμενε στα σπίτια τους, δοκίμαζε το φαγητό τους και κέρδιζε την εμπιστοσύνη τους. Γι' αυτό και οι εικόνες του αποπνέουν αλήθεια και αυθεντικότητα.
Όσοι είχαν την τύχη να γνωρίσουν τον Γιάννη Ψιλάκη δύσκολα ξεχνούν το βλέμμα του. Το ίδιο βλέμμα συναντά κανείς και στις φωτογραφίες του. Ήταν το βλέμμα ενός ανθρώπου που ενδιαφερόταν πραγματικά για εκείνον που είχε απέναντί του. Ίσως γι' αυτό οι άνθρωποι τον άφηναν να μπει στον κόσμο τους. Και ίσως γι' αυτό οι εικόνες του παραμένουν τόσο αληθινές.
Το λεύκωμα «Ίχνη Ανθρώπων», που κυκλοφορεί από το Μουσείο Μπενάκη, αποτελεί πλέον τη φυσική συνέχεια αυτής της διαδρομής. Διασώζει μια ολόκληρη φιλοσοφία ζωής και τη μεταφέρει στις επόμενες γενιές.
Πίσω από αυτή την έκδοση βρίσκονται δύο γυναίκες που κράτησαν ζωντανό το όραμά του, την μητέρα του, Τίτη Ψιλάκη και την αδελφή του, Νίνα Ψιλάκη. Με αγάπη, επιμονή και βαθύ σεβασμό φρόντισαν να συγκεντρώσουν, να επιμεληθούν και να εκδώσουν το έργο του, χαρίζοντας στις εικόνες του μια νέα ζωή. Έτσι, το έργο του δεν έμεινε κλεισμένο σε αρχεία και συρτάρια, αλλά συνεχίζει να ταξιδεύει, όπως ακριβώς ταξίδευε και ο ίδιος.
Η επιμελήτρια της έκδοσης Ελένη Αθανασίου, στον πρόλογο του λευκώματος, περιγράφει με τρόπο εύστοχο τη μοναδική του σχέση με τη φωτογραφία και τους ανθρώπους. Όπως γράφει, «δεν ήταν τουρίστας. Δεν ήταν εθνογράφος. Ήταν ταξιδευτής της ζωής», ενώ σε ένα ακόμη χαρακτηριστικό απόσπασμα σημειώνει πως «άκουγε με τα μάτια και φωτογράφιζε με την καρδιά». Δύο φράσεις που ίσως αποτυπώνουν καλύτερα από οτιδήποτε άλλο τη φιλοσοφία ζωής του Γιάννη Ψιλάκη.
Το λεύκωμα παρουσιάστηκε σε μια ιδιαίτερα ζεστή και συγκινητική εκδήλωση, στο κατάμεστο αμφιθέατρο του Μουσείου Μπενάκη τέλος Ιουνίου, παρουσία συγγενών, φίλων, συμμαθητών, ανθρώπων που τον γνώρισαν από κοντά, αλλά και πολλών φίλων της οικογένειας που θέλησαν να τιμήσουν τη μνήμη και το έργο του.
Για την έκδοση μίλησαν ο επιστημονικός διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη Γιώργης Μαγγίνης, ο ποιητής Βαγγέλης Χρόνης, ο δημοσιογράφος Αλέξης Παπαχελάς και η ιστορικός τέχνης και επιμελήτρια του λευκώματος Ελένη Αθανασίου, αναδεικνύοντας όχι μόνο την αξία του φωτογραφικού του έργου, αλλά και την προσωπικότητα ενός ανθρώπου που άφησε έντονο αποτύπωμα σε όσους τον γνώρισαν. Ιδιαίτερα συγκινητικός ήταν και ο χαιρετισμός της αδελφής του, Νίνας Ψιλάκη, η οποία μίλησε με τρυφερότητα για τον αγαπημένο της αδελφό, δίνοντας μια πιο προσωπική διάσταση στην εκδήλωση.
Στις τελευταίες σελίδες του προλόγου διαβάζουμε: «Το έργο του όμως δεν τελειώνει εδώ. Αντιθέτως, τώρα ξεκινά το μεγάλο ταξίδι μέσα σε χέρια που θα ξεφυλλίσουν αυτές τις σελίδες». Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη αξία του λευκώματος. Ότι το έργο του Γιάννη Ψιλάκη συνεχίζει να συναντά ανθρώπους. Όχι πια στις πιο απομακρυσμένες γωνιές του κόσμου, αλλά μέσα από τις σελίδες αυτού του λευκώματος, υπενθυμίζοντάς μας ότι πίσω από κάθε μεγάλη φωτογραφία προηγείται πάντα μια μεγάλη ανθρώπινη ιστορία.
Ίσως τελικά αυτό να είναι και το βαθύτερο νόημα του τίτλου «Ίχνη Ανθρώπων». Στο τέλος, εκείνο που μένει δεν είναι οι τόποι που επισκεφθήκαμε, ούτε τα χιλιόμετρα που διανύσαμε. Είναι τα ίχνη που αφήσαμε στις ζωές των ανθρώπων.
Το λεύκωμα, που κυκλοφορεί από το Μουσείο Μπενάκη και διατίθεται από τα πωλητήριά του, αποτελεί μια πολύτιμη παρακαταθήκη. Όχι μόνο γιατί διασώζει το έργο ενός σπουδαίου φωτογράφου, αλλά γιατί διατηρεί ζωντανή μια σπάνια ματιά απέναντι στον άνθρωπο και τον κόσμο.
