Ο κλάδος της ενέργειας αποτελεί πεδίον δόξης λαμπρόν για φιλόδοξους κυβερνητικούς προγραμματισμούς, άνθηση επενδυτικών χαρτοφυλακίων και νησιά που θέλουν να «πρασινίσουν» από καθαρή ενέργεια.
Γράφει ο Πέτρος Αντωνάκης
Ποιος θα το φανταζόταν πως εν έτει 2023, η ελληνική κυβέρνηση θα έδινε το «παρών» σε Σύνοδο Κορυφής, με τις αξιώσεις να παίξει ρόλο ενεργειακού παράγοντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αποτελώντας μία πύλη εισόδου «πράσινης» ενέργειας για την ήπειρο από τη Βόρεια Αφρική και όχι μόνο… Πριν από μερικά χρόνια, η αντιστροφή της διαδρομής της ενέργειας από το Νότο προς το Βορρά της Ευρώπης θα φάνταζε μόνο ως ανέκδοτο.
Ένας πόλεμος μετά όμως και τα πράγματα άλλαξαν δραστικά, με τις ροές του φυσικού αερίου προς την Ε.Ε. να γίνονται «χρήσιμο» πιόνι στην πολιτική σκακιέρα, έστω κι αν η Ε.Ε., καθυστερημένα είναι η αλήθεια, κατέληξε στον διορθωτικό μηχανισμό για να αντιμετωπίσει την κρίση.
Κάπου εδώ εμφανίζεται η χώρα μας, με τη φιλοδοξία να αποτελέσει πηγή ενέργειας για την Ευρώπη, ρίχνοντας στο τραπέζι ένα σεβαστό πακέτο από διεθνείς ηλεκτρικές διασυνδέσεις ως γερά διαπραγματευτικά χαρτιά. Και εκτός από αυτές, υπάρχουν και διακρίσεις όπως η πρώτη θέση που κατέκτησε η Ελλάδα το 2022 μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών σε ό,τι αφορά τη συμμετοχή των φωτοβολταϊκών στο ενεργειακό μίγμα, τη δεύτερη θέση στον πλανήτη σε ό,τι αφορά την προσέλκυση επενδύσεων σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και την όγδοη σε ό,τι αφορά τη συνολική συμμετοχή των ΑΠΕ στο ηλεκτρικό ενεργειακό μίγμα, που μπορούν να υποστηρίξουν το γεγονός πως η χώρα έχει πάρει στα σοβαρά την υπόθεση «ενέργεια».
Στη Σύνοδο Κορυφής του Μαρτίου, η ελληνική πλευρά κατέθεσε non paper, όπου επισημαίνεται η ανάγκη επιτάχυνσης των επενδύσεων στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας Βορρά-Νότου και Δυτικών Βαλκανίων.
Πρόκειται για ένα σχέδιο τεσσάρων πυλώνων που τονίζει πως πρώτον πρέπει να δημιουργηθούν διάδρομοι πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας Βορρά-Νότου σε μία «ανταλλαγή» ηλιακής ενέργειας (φωτοβολταϊκά) και αιολικού δυναμικού, δεύτερον να δοθεί έμφαση στις ηλεκτρικές διασυνδέσεις των Δυτ. Βαλκανίων, και να καταστεί δυνατή η μεταφορά ηλεκτρικού ρεύματος από ΑΠΕ στην Ελλάδα, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία προς την υπόλοιπη Ευρώπη. Τρίτον, να δοθεί βάρος στη θέσπιση ταχύτερων διαδικασιών αδειοδότησης έργων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και τέταρτον, να ενοποιηθεί η χρηματοδότηση και υποδομών, από διάφορα διάσπαρτα προγράμματα και πηγές για τη χρηματοδότηση υποδομών.
H Μεσόγειος… διασυνδέεται
Η πύλη Ελλάδα - Αίγυπτος, και κατ’ επέκταση η διασύνδεση Ελλάδας-Αυστρίας-Γερμανίας, είναι άλλη μία ιδέα που οι κραταιές χώρες της κεντρικής Ευρώπης έχουν σταθμίσει και αξιοποιήσει και μένει να προχωρήσει η υλοποίηση μίας διασύνδεσης που έχει μεταφορική ικανότητα 3 GW, η οποία μπορεί στο μέλλον μέχρι και να τριπλασιαστεί. Η μεταφορά «καθαρής» και φθηνής ενέργειας στον ευρωπαϊκό βορρά μπορεί να αξιοποιηθεί και από τη διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ. Επίσης, εντός του 2023, αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί η κατασκευή της δεύτερης γραμμής ηλεκτρικής διασύνδεσης ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία. H Mytilineos θα υλοποιήσει την κατασκευή του τμήματος της νέας διασυνδετικής γραμμής (Ν. Σάντα - Maritsa), που βρίσκεται στην ελληνική επικράτεια με συνολικό μήκος 30 χιλιομέτρων. Η νέα γραμμή μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας 151 χλμ. θα ξεκινάει από το Κέντρο Υπερυψηλής Τάσης (ΚΥΤ) Νέας Σάντας μέχρι τον Υποσταθμό της Μαρίτσα στη Βουλγαρία. Με το έργο αυτό αυξάνεται η μεταφορικότητα εξαγωγών ρεύματος στη Βουλγαρία στα 1.400 MW και των εισαγωγών στην Ελλάδα σε 1.700 MW.
To πλέον κρίσιμο έργο που θα αναδείξει την Ελλάδα σε νευραλγικό κόμβο «πράσινης» ενέργειας στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου είναι η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας - Αιγύπτου, μέσω ενός υποθαλάσσιου καλωδίου μήκους περίπου 950 χλμ., χωρητικότητας 3.000 MW και προϋπολογισμού 4 δισ. ευρώ. Θα έχει δυνατότητα αμφίδρομης μεταφοράς 3.000 MW πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας, τα οποία θα παράγονται από 9,5 GW Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), που θα κατασκευάσει και λειτουργήσει ο Όμιλος Κοπελούζου στην Αίγυπτο. Τα έργα ΑΠΕ που θα προσφέρουν την πράσινη ενέργεια θα είναι σε ποσοστό 65% αιολικά και κατά 35% φωτοβολταϊκά και αυτή η ενέργεια θα έχει τη δυνατότητα να αντικαταστήσει 4,5 bcm φυσικού αερίου ετησίως και θα μειώνει τις εκπομπές CO2 κατά 10 εκατ. τόνους ετησίως, ένα μεγάλο βήμα στην προσπάθεια της Ευρώπης για μετάβαση στην πράσινη ενέργεια και στην επίτευξη μηδενικών εκπομπών CO2 έως το 2050.
Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας - Αιγύπτου GREGY προχωρά γρήγορα με τον Όμιλο Κοπελούζου -το έργο αναπτύσσει η θυγατρική του εταιρεία ELICA SA- να βρίσκεται σε συνεχείς επαφές με τις αιγυπτιακές αρχές και αναμένεται να εξασφαλιστούν οι όροι για την κοινοτική χρηματοδότηση του έργου. To δεύτερο καλώδιο που θέλει να αξιοποιήσει την Ανατολική Μεσόγειο και να βοηθήσει στην απεξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό αέριο είναι το καλώδιο Ελλάδας (Κρήτης)-Κύπρου-Ισραήλ, του Eurasian Interconnector, κόστους 2,5 δισ. ευρώ και μήκους 1.200 χλμ. Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα ενεργειακά project, η μεγαλύτερη και βαθύτερη υποθαλάσσια διασύνδεση ηλεκτρικής ενέργειας στον κόσμο, που αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία από τους κατασκευαστές το πρώτο εξάμηνο του 2028. Όσον αφορά τα «εγχώρια» καλώδια, σημειώνεται πως πριν από λίγες ημέρες το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης-Αττικής, την πόντιση και εγκατάσταση του συνόλου των υποβρυχίων καλωδίων υπερυψηλής τάσης 500 kV τεχνολογίας συνεχούς ρεύματος, ολοκλήρωσε με επιτυχία τις προηγούμενες ημέρες η θυγατρική εταιρεία του ΑΔΜΗΕ Αριάδνη Interconnection. Πόντισε συνολικά περίπου 1.350 χλμ. ηλεκτρικών καλωδίων και καλωδίων οπτικών ινών μεταξύ της Κορακιάς Ηρακλείου και της Πάχης Μεγάρων. Η ηλεκτρική διασύνδεση της Κρήτης με την Αττική είναι η μεγαλύτερη ενεργειακή επένδυση, ύψους 1 δισ. ευρώ που πραγματοποιείται αυτή τη στιγμή στη χώρα, με την οποία ο ΑΔΜΗΕ θα ενσωματώσει πλήρως την Κρήτη στο ηπειρωτικό σύστημα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, έως το τέλος του 2024.
Ο μονόδρομος και τα ρεκόρ των ΑΠΕ
Σε παρέμβαση για την ενέργεια που είχε κάνει ο Κυριάκος Μητσοτάκης στη Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες στα τέλη Μαρτίου, είχε τονίσει ότι τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή για πιο μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και για τη μεταρρύθμιση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και ότι προκειμένου να αξιοποιηθούν τα πλεονεκτήματα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, είναι κρίσιμα τα δίκτυα -«η ραχοκοκαλιά της ενεργειακής μετάβασης», όπως τα χαρακτήρισε- και η επένδυση σε αυτά.
Με βάση τις προβλέψεις του νέου Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα, στόχος είναι μέχρι το 2030 το 80% της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα να προέρχεται από ΑΠΕ. Ήδη η Ελλάδα έχει φθάσει στο 42%, ενώ μέχρι το 2026 αναμένεται πως θα έχει αγγίξει το 66%. Όπως ανέφερε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Κώστας Σκρέκας, το 2019 η χώρα κατέγραψε 11 TWh από ΑΠΕ, ενώ το 2022 έφτασε στις 20 TWh. Σε ένα χρόνο εγκαταστάθηκαν διπλάσιες ΑΠΕ από το σύνολο της τετραετίας 2015-2018, ενώ το 2022 έχουμε φθάσει στα 300 εκατομμύρια ευρώ σε επενδύσεις στα δίκτυα μέσω του ΔΕΔΔΗΕ, ενώ το 2023 θα ξεπεράσουμε τα 350 εκατομμύρια. Σύμφωνα με τον Μάνο Μανουσάκη, διευθύνοντα σύμβουλο του ΑΔΜΗΕ, το παραγωγικό δυναμικό των ΑΠΕ έσπασε το φράγμα των 10 GW στις αρχές του 2023 και οι νέες μονάδες ΑΠΕ που προστέθηκαν πέρυσι ήταν κοντά στο 1,3 GW. Πλέον αυτών, οι δύο διαχειριστές μεταφοράς και διανομής (ΑΔΜΗΕ και ΔΕΔΔΗΕ) έχουν εκδώσει προσφορές σύνδεσης για μονάδες συνολικής ισχύος 13,5 γιγαβάτ (από τα οποία τα 5,7 γιγαβάτ εκδόθηκαν από το διαχειριστή πέρυσι).
Το 2022 η συμμετοχή των ΑΠΕ στο ενεργειακό μίγμα αυξήθηκε κατά 6 ποσοστιαίες μονάδες (39% από 33 το 2021), ενώ πέρυσι σημειώθηκε και το ρεκόρ κάλυψης του συνόλου της ζήτησης ρεύματος από ΑΠΕ επί 5 συνεχόμενες ώρες. Η πρωτιά της Ελλάδας ανάμεσα στα 27 κράτη-μέλη της Ε.Ε. στην παραγωγή ενέργειας από φωτοβολταϊκά το 2022 καταγράφηκε από την πλατφόρμα Energy Monitor, που ενημερώνεται αυτόματα από το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς (ENTSO-E). Το μερίδιο της ηλιακής ενέργειας στην ηλεκτροπαραγωγή της χώρας μας φτάνει πέρυσι το 13,5%, ενώ το ποσοστό διείσδυσης της αιολικής ενέργειας στην Ελλάδα ήταν στο 21,9%, κατατάσσοντας τη χώρα μας στην έβδομη θέση πανευρωπαϊκά.
Συνολικά, η χώρα μας βρίσκεται στην 11η θέση, όσον αφορά συνολικά τη διείσδυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) στο ηλεκτρικό μείγμα, φτάνοντας το 43,2%, μαζί με τα υδροηλεκτρικά (7,8%). Η ηλιακή ενέργεια αποτελεί βασικό σύμμαχο στην προσπάθεια απεξάρτησης της ηπείρου από το ρωσικό φυσικό αέριο. Περίπου 41,4 GW ηλιακής ενέργειας εγκαταστάθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2022, αρκετά για να τροφοδοτήσουν περισσότερα από 12 εκατομμύρια επιπλέον νοικοκυριά με ηλιακή ενέργεια – και να μειώσουν τη ζήτηση φυσικού αερίου κατά περισσότερα από 100 δεξαμενόπλοια LNG.
Επίσης, ιδιαιτέρως αισιόδοξες είναι οι προβλέψεις της νέας έκθεσης της SolarPower Europe, για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων στην Ε.Ε. των 27 την ερχόμενη τετραετία (2023-2026), με την Ελλάδα να βρίσκεται σήμερα στην 9η θέση στη λίστα των χωρών, βάσει της εγκαταστημένης ηλιακής ισχύος το 2022 με 1,4 GW (και το 2021 με 0,9 GW).
Και μην ξεχνάμε πως καταφθάνει το πρόγραμμα «Φωτοβολταϊκά στις στέγες» που θα ανοίξει για 250.000 δυνητικούς δικαιούχους, επιδοτώντας την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων έως 10kW.
Το πρόγραμμα είναι ύψους 150 εκατ. ευρώ και αφορά νοικοκυριά και αγρότες, καθώς οι επιχειρήσεις θα ενταχθούν σε άλλο πρόγραμμα. Τα νοικοκυριά θα επιδοτούνται με το 60-65% της δαπάνης για τα πάνελς και με το 100% της δαπάνης για τις μπαταρίες.
Deal και «πράσινο» Αιγαίο
Να ισχυροποιήσει τη θέση της στην κρίσιμη ενεργειακά Νοτιοανατολική Ευρώπη θέλει η ΔΕΗ με το πρόσφατο deal και να την καταστήσει το μεγαλύτερο παίκτη στην ευρύτερη περιοχή. Η δεσμευτική συμφωνία μεταξύ ΔΕΗ και Enel αφορούσε την εξαγορά του συνόλου των συμμετοχών που κατέχονται από την Enel και τις θυγατρικές αυτής στη Ρουμανία έναντι συνολικού αντιτίμου ύψους 1.260 εκατομμυρίων ευρώ περίπου από τη ΔΕΗ. Η ΔΕΗ αναφέρει ότι η εν λόγω εξαγορά αποτελεί ορόσημο για τη στρατηγική ανάπτυξής της, με την απόκτηση ενός σημαντικού χαρτοφυλακίου ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (τόσο έργων σε λειτουργία όσο και έργων σε διαδικασία ωρίμανσης), και δραστηριοτήτων διανομής και εμπορίας που κατέχουν ηγετική θέση στην αγορά. Με αυτή τη συμφωνία, η ΔΕΗ αγοράζει πάνω από 130.000 km δικτύου διανομής και προσθέτει 3,2 εκατ. νέους πελάτες στο πελατολόγιό της.
Από τις σημαντικότερες συμφωνίες της περασμένης χρονιάς ήταν η μακροχρόνια σύμβαση αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (Power Purchase Agreement) συνολικής εγκατεστημένης ισχύος 9 MW ανά έτος και διάρκειας 12 ετών, που υπέγραψαν ο όμιλος παραγωγής και προμήθειας ενέργειας Ήρων, μέλος του ομίλου ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ και η εταιρεία Green, μέλος του περιβαλλοντικού και ενεργειακού ομίλου V Group, που δραστηριοποιείται στον τομέα των ΑΠΕ. Όπως τονίζεται στη σχετική ανακοίνωση, οι δύο εταιρείες δημιουργούν ένα ουσιαστικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τους καταναλωτές ενέργειας (ιδιώτες, εμπορικές επιχειρήσεις, βιομηχανίες), καθώς η προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας θα πραγματοποιείται πλέον σε μακροχρόνια σταθερή τιμή, αισθητά χαμηλότερη σε σχέση με το τρέχον ενεργειακό κόστος που διαμορφώνεται στην αγορά.
Αυτή την ηλιακή ενέργεια θέλουν να εκμεταλλευτούν στο έπακρον τα ελληνικά νησιά και να μεταμορφωθούν σε πρότυπα πράσινης ενέργειας, δείχνοντας το δρόμο για την απανθρακοποίηση.
Ο Άγιος Ευστράτιος, το μικρό νησάκι των 250 μόνιμων κατοίκων στο Βόρειο Αιγαίο, θα αποτελέσει σύντομα το πρώτο «πράσινο» νησί της χώρας και θα καταστεί αυτάρκες ενεργειακά. Έχει ήδη εγκριθεί η ενιαία άδεια εγκατάστασης Υβριδικού Σταθμού για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, από αιολικό και από φωτοβολταϊκό σταθμό, καθώς και σταθμού για την παραγωγή θερμικής ενέργειας και δικτύου διανομής και προμήθειας ενέργειας. Κάτι ανάλογο έχει δρομολογηθεί για τις νήσους Ερεικούσσα και Οθωνοί.
Στην Ερεικούσσα θα δημιουργηθεί ένας υβριδικός σταθμός που θα αποτελείται από ένα φωτοβολταϊκό σταθμό ισχύος 700 kWp και ένα σύστημα αποθήκευσης ενέργειας 2MW, ο οποίος θα καλύψει το 81% των αναγκών ηλεκτρικής ενέργειας του νησιού, ενώ στην περίπτωση των Οθωνών, ο υπό εξέταση υβριδικός σταθμός αποτελείται από ένα σύστημα αποθήκευσης ενέργειας ισχύος 1,75 MWh και έναν φωτοβολταϊκό σταθμό ισχύος 550 kWp και εκτιμάται ότι μπορεί συνήθως να καλύψει το 83% των αναγκών ηλεκτρικής ενέργειας του νησιού.
Επίσης, σε ορίζοντα τριετίας, αναμένεται να ολοκληρωθεί το υβριδικό έργο για την Αστυπάλαια.
Αυτό θα αποτελείται από Φωτοβολταϊκό Σταθμό ισχύος τουλάχιστον 3 MW, σύστημα αποθήκευσης συσσωρευτών τεχνολογίας ιόντων λιθίου καθαρής χωρητικότητας τουλάχιστον 7,2 MWh, υπολογιζόμενης στην έξοδο του σταθμού, καθώς και από τους αντίστοιχους μετατροπείς.
