Ο Κωνσταντίνος Μ. Φρουζής, αντιπρόεδρος και γενικός διευθυντής της Novartis Hellas και πρόεδρος του Συνδέσμου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ ), ανακηρύχθηκε από την ΕΕΔΕ Manager of the Year 2012 σε επίσημη τελετή που πραγματοποιήθηκε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Στην τελετή απονομής του βραβείου απηύθυνε χαιρετισμό ο υπουργός Ανάπτυξης, Ανταγωνιστικότητας, Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων Κωστής Χατζηδάκης, τη δε 11η απονομή τού καταξιωμένου πλέον στην ελληνική αγορά βραβείου παρακολούθησαν περισσότεροι από 300 επιχειρηματίες και στελέχη.
Ο Κων. Φρουζής από το 1985 κατέχει σημαντικές διοικητικές θέσεις σε τέσσερις επιχειρηματικούς τομείς: Πετρέλαια, Λιανικό Εμπόριο, Καταναλωτικά Προϊόντα και Τηλεπικοινωνίες. Συγκεκριμένα, έχει διατελέσει αναπληρωτής γενικός διευθυντής Εμπορικών Θεμάτων στον ΟΤΕ για 4 χρόνια, εμπορικός διευθυντής της Panafon/Vodafon AE και της Business Exchange για 4 χρόνια, διευθυντής Εμπορικής Πολιτικής, Ανάπτυξης και Τεχνικών Υπηρεσιών στον Όμιλο Promodes/Carrefour για 5 χρόνια, γενικός εμπορικός διευθυντής στη L’ Oreal για 8 χρόνια στην Ελλάδα και τη Γαλλία, και οικονομικός μηχανικός στην ELF/TOTA L για 1 χρόνο στη Γαλλία, αμέσως μετά την ολοκλήρωση των εταπτυχιακών του σπουδών. Είναι Χημικός Μηχανικός και Χημικός, κάτοχος τριών μεταπτυχιακών τίτλων σπουδών στη Μηχανική και στο Management. Στη συνομιλία που ακολουθεί, ο Manager of the Year φέρνει στο προσκήνιο σημαντικές πτυχές του χώρου του φαρμάκου, καθώς και του Συνδέσμου τον οποίο εκπροσωπεί με ιδιαίτερη επιτυχία.
Κύριε Φρουζή, είστε ο μάνατζερ της χρονιάς για την ΕΕΔΕ και θα ήθελα να ρωτήσω, ξεκινώντας τη συζήτηση αυτή, ποια συναισθήματα σας προκαλεί αυτή η τιμητική διάκριση;
Ασφαλώς και είναι τεράστια η τιμή και τη μοιράζομαι με τους εννέα άλλους managers-προσωπικότητες που ήσαν συνυποψήφιοι. Αυτό δε το βραβείο ανήκει και σε όλους τους συναδέλφους μου στη Νοvartis, καθώς και στο Σύνδεσμο Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ ), που μαζί ακολουθούμε μία όχι εύκολη πορεία για την ανεμπόδιστη πρόσβαση των ασθενών στα φάρμακα αλλά και τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεών μας. Στην εταιρία μας, τη Novartis, δίνουμε μεγάλη σημασία στην ομαδική δουλειά γι’ αυτό και πλαισιώνομαι από εξαίρετους συνεργάτες, τους καλύτερους στον τομέα τους. Χωρίς αυτούς δεν θα ήμουν σήμερα εδώ και σίγουρα η Εταιρία μας δεν θα ήταν ηγέτιδα στον κλάδο. Εξάλλου, πιστεύω ότι μόνο αν όλοι δουλέψουμε ενωμένοι και ομαδικά, όπως ξέρουμε να το κάνουμε όταν βρισκόμαστε εκτός Ελλάδος, θα μπορέσουμε να αντιστρέψουμε την υφεσιακή πορεία της χώρας μας, μιας χώρας χωρίς ευδιάκριτο όραμα και σταδιακά να μπούμε σε φάση ανάπτυξης. Όλοι εμείς που κατέχουμε θέσεις ευθύνης και αποφάσεων έχουμε χρέος να παραδώσουμε μια καλύτερη χώρα, μια Ελλάδα όπου η αλληλεγγύη θα παίζει πρωτεύοντα ρόλο στο κοινωνικό γίγνεσθαι.
Πιστεύετε ότι κάτι τέτοιο είναι εφικτό υπό τις σημερινές συνθήκες αβεβαιότητας και ισχυρών μακροοικονομικών αναταράξεων; Ως κορυφαίος μάνατζερ που είστε, πώς βλέπετε την κατάσταση;
Πρέπει να υπογραμμίσω ότι είναι πολύ θετικό το γεγονός της οριστικής παραμονής μας στην ευρωζώνη. H εξέλιξη αυτή έβαλε στην άκρη αρκετές και ζωηρές αβεβαιότητες, που σίγουρα είχαν πέρα για πέρα αρνητική επίδραση στην επιχειρηματική δραστηριότητα και δημιουργούσαν ανασφάλεια στους πολίτες. Όμως, παραμένει πάντα ενεργό το θέμα της αξιοπιστίας της χώρας. Ακόμα υπάρχουν απόνερα συμπεριφορών σε κάποιους που δεν πείθουν ότι θέλουμε να προχωρήσουμε αποφασιστικά σε έξοδο από τη σημερινή κατάσταση. Πρέπει λοιπόν να γίνουν βήματα αποφασιστικά προς την κατεύθυνση αυτή. Η αξιοπιστία είναι ένας πολύ καθοριστικός παράγοντας στο χώρο μας ώστε οι επιχειρήσεις να αποφασίσουν να επανεπενδύσουν στη χώρα μας.
Για έναν παγκοσμιοποιημένο όμιλο, κύριε Φρουζή, όπως είναι η Novartis, ποιο ποσοστό αντιπροσωπεύει η Ελλάδα στους κόλπους του;
Όντως είμαστε μία μικρή χώρα. Αντιπροσωπεύουμε ένα πολύ μικρό ποσοστό στις πωλήσεις του ομίλου. Όμως, η Novartis είναι φαρμακευτική εταιρία ηγέτης στην Ελλάδα και αυτό είναι σημαντικό. Διότι αντιλαμβάνεστε ότι οι ευθύνες μας είναι μεγάλες, όπως και η ευαισθησία μας απέναντι στους ασθενείς-πολίτες, στους οποίους πρέπει να παρέχουμε τα μέσα προστασίας της υγείας τους. Γι’ αυτό επιδιώκουμε να έχουμε γόνιμο διάλογο με την Πολιτεία και τους άλλους εταίρους του φαρμάκου και της Υγείας, στηρίζοντας μέτρα που πλήττουν την κερδοφορία μας. Αυτό σημαίνει ότι κάνουμε μία σοβαρή προσπάθεια, σαν Φαρμακοβιομηχανία, για να σταθεί η οικονομία και τα Ταμεία της χώρας στα πόδια τους. Πιστεύουμε ότι σε αυτή τη δύσκολη συγκυρία για τον τόπο, το ζήτημα της υπεύθυνης στάσης και της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης είναι κλειδί για την έξοδό μας από την κρίση.
Ποια είναι τα επίπεδα αυτονομίας που διαθέτετε έναντι του ομίλου Novartis;
Υπάρχουν αρκετά περιθώρια αυτονομίας, γιατί η Novartis στην Ελλάδα διαθέτει υψηλού επιπέδου προσωπικό, στελέχη αξιοσέβαστα σε πανευρωπαϊκό επίπεδο - από τα υψηλότερα στους κόλπους του ομίλου. Αυτό είναι σημαντικό πλεονέκτημα για εμάς και σαφώς ενισχύει τη θέση και το κύρος μας. Εξάλλου, το ελληνικό στελεχιακό δυναμικό της Βιομηχανίας μας εκτιμάται ιδιαιτέρως στα ηγετικά κλιμάκια της Ευρώπης.
Υποθέτω, κύριε Φρουζή, ότι το υψηλό επίπεδο του ανθρώπινου δυναμικού εξαρτάται και από την πολυπλοκότητα της φαρμακευτικής έρευνας, ανάπτυξης και προώθησης. Πόσος καιρός απαιτείται σε έρευνα, ανάπτυξη και δοκιμές για να μπορέσει ένα φάρμακο να μπει στην αγορά, έχοντας βέβαια και τις απαραίτητες εγκρίσεις;
Είναι γνωστό ότι το κόστος εισόδου ενός φαρμάκου στην αγορά είναι ιδιαίτερα υψηλό. Είναι δε το αποτέλεσμα συγκεκριμένων ερευνητικών και πειραματικών διαδικασιών, όχι πάντα αντιληπτών από το ευρύ κοινό. Στον κλάδο μας παίζουν καθοριστικό ρόλο η Έρευνα και η Ανάπτυξη και η καινοτομία που απορρέει από αυτές.
Γι’ αυτό ένα 20% των εσόδων της φαρμακοβιομηχανίας επανεπενδύεται ετησίως στην αναζήτηση νέων φαρμάκων. Από τα τελευταία, για να μπει ένα στην αγορά μπορεί να απαιτηθούν μέχρι και 15 χρόνια ερευνητικών και πειραματικών διαδικασιών. Σε γενικές γραμμές, με βάση γνώσεις και κεκτημένες εμπειρίες, μπορώ να πω ότι η δαπάνη για να καταλήξει επισήμως ένα φάρμακο στην αγορά φθάνει έως και το 1,2 δισ. δολάρια. Πρόκειται δηλαδή για μία επένδυση πολύ σημαντική. Επίσης, θα πρέπει να έχουμε κατά νου ότι δεν πετυχαίνουν όλα τα φάρμακα. Το γεγονός αυτό και μόνον λέει πολλά για τα κόστη και τους κινδύνους που επωμίζονται οι φαρμακοβιομηχανίες, ώστε να καταφέρουν να καινοτομήσουν.
Οι ερευνητικές τους δραστηριότητες, κύριε Φρουζή, δεν επηρεάζονται και από την επιμήκυνση του προσδόκιμου ζωής; Η εξέλιξη αυτή δεν φέρνει στην επιφάνεια και νέες ασθένειες, που δεν υπήρχαν όταν ο άνθρωπος ζούσε λιγότερα χρόνια;
Το θέμα που θίγετε είναι ένα από τα πολύ σοβαρά και έχει βεβαίως ποικίλες προεκτάσεις, σε όλα τα επίπεδα - γι’ αυτό και είναι αυξημένη η σοβαρότητά του. Όντως, το προσδόκιμο ζωής αυξήθηκε κατά δέκα έτη τα τελευταία τριάντα χρόνια. Πλην όμως, η αύξηση αυτή δεν είναι ίδια για όλες τις χώρες. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, το προσδόκιμο ζωής για τις γυναίκες είναι πάνω από 86 έτη, αλλά το αντίστοιχο στη Ρωσία είναι κάτω από 70! Υπάρχουν σημαντικές διαφορές μέσα στην ίδια την Ευρώπη γι’ αυτό και η βιομηχανία μας επικεντρώνει τις προσπάθειές της στο να βρίσκει φαρμακευτικές θεραπείες για αναπάντητες ασθένειες και να διευκολύνει την πρόσβαση των ασθενών στα φάρμακα. Σαφώς, λοιπόν, η επιμήκυνση του προσδόκιμου ζωής είναι μία πρόκληση για τη φαρμακοβιομηχανία μας και εντείνει τον κοινωνικό μας ρόλο.
Από την άποψη αυτή, πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος της βιοτεχνολογίας, που ήδη θεωρείται και ως ο κατ’ εξοχήν κλάδος της ανάπτυξης;
Η βιοτεχνολογία είναι μία σημαντική πηγή προόδου για τον άνθρωπο και οδηγεί σε αποτελεσματικές λύσεις ως προς την αντιμετώπιση συγκεκριμένων ασθενειών. Ένα σημαντικό πλεονέκτημα της βιοτεχνολογίας είναι ότι προσφέρει πολλές λύσεις στη διαγνωστική διαδικασία, με αποτέλεσμα να φέρνει την επανάσταση στη θεραπεία πολλών ασθενειών. Ο όρος βιοτεχνολογία πρωτοεμφανίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα και σημαδεύτηκε από την ανακάλυψη του διπλού υλικού του DNA και την αποκωδικοποίηση του ανθρώπινου γονιδιώματος. Το βιοτεχνολογικό φάρμακο είναι μία πρωτεΐνη ή ένα πρωτεϊνικό μόριο που έχει κατασκευασθεί για ασφαλή και αποτελεσματική θεραπεία ανθρώπινων νοσημάτων. Τα βιοτεχνολογικά φάρμακα είναι πολύ διαφορετικά από τα συμβατικά φάρμακα μικρών μορίων, καθώς οι πρωτεΐνες μπορεί να είναι μέχρι και χίλιες φορές μεγαλύτερες από ένα παραδοσιακό μικρό μόριο. Επιπλέον, κατασκευάζονται από ζωντανά κύτταρα, αντίθετα με τα συμβατικά φάρμακα που κατασκευάζονται από ανόργανα χημικά στοιχεία.Το γεγονός αυτό κάνει την παραγωγή βιοτεχνολογικών φαρμάκων μία ιδιαιτέρως δύσκολη, χρονοβόρα και ακριβή διαδικασία.
Όλες αυτές οι πολύ σημαντικές εξελίξεις, που παρατείνουν τη ζωή και βελτιώνουν την ποιότητά της, πόσο γνωστές είναι στο ευρύ κοινό; Από τη στιγμή που απαγορεύεται η διαφήμιση των φαρμάκων, πού στηρίζεται η στρατηγική μάρκετινγκ μιας φαρμακευτικής εταιρίας;
Στην πράξη, κύριε Παπανδρόπουλε, η πρόληψη των παθήσεων έχει πρωτεύουσα σημασία για κάθε άνθρωπο, οικογένεια, κοινωνία. Η έγκυρη ενημέρωση του κοινού συμβάλλει ουσιαστικά στην πρόληψη και έγκαιρη διάγνωση σοβαρών παθήσεων για τους πολίτες, καθώς και σε μειωμένο κόστος υγείας για τα δημόσια ταμεία. Οι πολίτες πρέπει να ξέρουν τι έχουν και άρα τι πρέπει εγκαίρως να αντιμετωπίσουν. Ο ρόλος μας λοιπόν είναι αποφασιστικός στο επίπεδο αυτό. Είναι χρέος μας να ενημερώσουμε τους πολίτες στα θέματα της υγείας τους και ένας από τους διαύλους σε αυτήν την προσπάθειά μας είναι οι γιατροί. Πρέπει και αυτοί να έχουν διαρκή ενημέρωση των φαρμακευτικών εξελίξεων, ώστε να προσφέρουν με τη σειρά τους σύγχρονες λύσεις. Στον τομέα αυτό η εταιρία μας δείχνει υψηλό αίσθημα ευθύνης και προσήλωση και αυτό είναι σημαντικό συγκριτικό της πλεονέκτημα. To φαρμακευτικό ερευνητικό πρόγραμμά μας είναι από τα ισχυρά μας όπλα. Συνολικά, τα ερευνητικά μας προγράμματα εστιάζονται σε στρατηγικώς επιλεγμένους θεραπευτικούς τομείς και σε ένα μεγάλο φάσμα ανεκπλήρωτων μέχρι σήμερα θεραπευτικών αναγκών. Η φαρμακευτική έρευνα περιλαμβάνει τον εντυπωσιακό αριθμό των 140 προγραμμάτων, τα οποία βρίσκονται σε διάφορα στάδια κλινικής ανάπτυξης. Από αυτά, τα 84 βρίσκονται σε τελικές μελέτες Φάσης IΙ -b και III , ή σε στάδιο έγκρισης από τις αρχές. Αξίζει να σημειωθεί ότι 52 προγράμματα αφορούν πρωτότυπα χημικά μόρια, ενώ 88 αφορούν έρευνα νέων ενδείξεων ή μορφών. Τέλος, σημειώστε ότι τα προγράμματα αυτά διεξάγονται από 8.500 επιστήμονες σε όλες τις γωνιές του πλανήτη και αυτό τα λέει όλα.
Ποια είναι η άποψή σας, κύριε Φρουζή, για τη διαδικασία της αυτοφαρμακευτικής περίθαλψης - την αποκαλούμενη από τους Αγγλοσάξονες automedication;
Σίγουρα υπάρχουν νέοι τρόποι στη φαρμακευτική περίθαλψη. Ωστόσο, εμείς δεν πιστεύουμε ότι ο ασθενής μπορεί να κάνει τα πάντα. Ο ασθενής μπορεί -και πρέπει- να είναι καλά ενήμερος για την ασθένειά του, αλλά ο γιατρός πρέπει να είναι πλάι του για να τον συμβουλεύει διαρκώς.
Με δεδομένη την πολυπλοκότητα των φαρμάκων και της ταχύτητας της ανανεώσεώς τους, πόσο επηρεάζεται η γνώση των γιατρών για τις φαρμακευτικές εξελίξεις;
Ο γιατρός έχει τη δυσκολότερη δουλειά για να μπορεί να παρακολουθεί τις εξελίξεις στο χώρο του. Συνεπώς, ένας γιατρός πρέπει να αφοσιώνεται στη δια βίου μάθηση και αυτό κάνει πολύ δύσκολο και επίπονο το επάγγελμά του. Το λέω αυτό γιατί οι καινοτομίες και οι πρόοδοι στον φαρμακευτικό κλάδο είναι ταχείες και απαιτούν από τους γιατρούς και την επιστημονική κοινότητα συνεχή εγρήγορση ως προς την ενημέρωσή τους.
Η διάδοση των πωλήσεων φαρμάκων μέσω Διαδικτύου δεν κρύβει αρκετούς κινδύνους;
Ασφαλώς και υπάρχουν σοβαροί κίνδυνοι. Γι’ αυτό επιμένουμε στην επώνυμη ζήτηση φαρμάκων. Θεωρούμε ότι είναι ζωτικό για τον πολίτηασθενή να γνωρίζει ποιο φάρμακο αγοράζει και από ποιον. Αυτός είναι και ο λόγος που επιμένουμε στη μόνιμη και υπεύθυνη γνώμη γιατρών. Σημειώνω επίσης ότι η Ελλάδα είναι η χώρα με τα λιγότερα πλαστά φάρμακα. Έχουμε προστατεύσει τον Έλληνα πολίτη-ασθενή με ένα ειδικό, μοναδικό barcoding system και αυτό εδώ και πολλά χρόνια. Επιμένουμε λοιπόν να αποφεύγουν οι ασθενείς τις αγορές ανώνυμων φαρμάκων, γιατί αυτό μόνον αρνητικές συνέπειες μπορεί να έχει για την υγεία τους.
Είστε πρόεδρος του ΣυνδέσμουΦαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος. Ποια προβλήματα αντιμετωπίζει σήμερα ο κλάδος σας, με δεδομένη την απαραίτητη κοινωνική ευθύνη που πρέπει να επιδεικνύουν οι εταιρείες-μέλη του ΣΦΕΕ;
Οι επιχειρηματίες μας επιδεικνύουν υψηλό αίσθημα εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, το οποίο όμως δεν φαίνεται να εκτιμάται όπως θα έπρεπε από την Πολιτεία. Το ελληνικό Δημόσιο μάς οφείλει κοντά στα 2 δισεκατομμύρια ευρώ. Την τελευταία φορά που πληρωθήκαμε με ουσιαστικά μετρητά ήταν το 2006… Μετά μας δόθηκαν ομόλογα που «κουρεύτηκαν» και από τότε τα χρέη ξανασυσσωρεύονται. Αν άλλες εμπορικές επιχειρήσεις είχαν έξι και επτά χρόνια να πληρωθούν, θα είχαν κατεβάσει τα ρολά, θα είχαν σταματήσει τις παραδόσεις. Εμείς όμως συναισθανόμενοι την κρίσιμη κατάσταση της χώρας συνεχίζαμε, γιατί δεν μπορούσαμε να αφήσουμε τους ασθενείς απροστάτευτους. Θεωρώ ότι αυτό είναι ύπατη απόδειξη εταιρικής υπευθυνότητας, σοβαρής στάσης απέναντι στους Έλληνες πολίτες. Το ερώτημα είναι αν η Πολιτεία το καταλαβαίνει, το αξιολογεί, το ανταμείβει.
