Σημαντικές μεταρρυθμίσεις στον θεσμό της Τοπικής Αυτοδιοίκησης δρομολογούνται με το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Εσωτερικών, το οποίο παρουσίασε ο αρμόδιος υπουργός, Θεόδωρος Λιβάνιος, στο Υπουργικό Συμβούλιο. Βασικός στόχος είναι η εκ βάθρων αναμόρφωση του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, προκειμένου να ανταποκρίνεται στις σύγχρονες απαιτήσεις και να αντικαταστήσει ένα περίπλοκο, πολυδιάσπαρτο και πεπαλαιωμένο νομοθετικό πλαίσιο.
Κεντρική τομή του σχεδίου αποτελεί η διεξαγωγή των αυτοδιοικητικών εκλογών σε έναν και μόνο γύρο, με παράλληλη εισαγωγή του συστήματος της συμπληρωματικής ψήφου. Όπως επισημαίνει το υπουργείο, αυτή η αλλαγή θα συμβάλλει στην ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών στην εκλογική διαδικασία, θα ενθαρρύνει την ανάπτυξη ουσιαστικού προεκλογικού διαλόγου και θα θέσει τέλος στα πολιτικά "παζάρια" που παρατηρούνταν μεταξύ πρώτου και δεύτερου γύρου.
Σημαντική καινοτομία αποτελεί η καθιέρωση της ηλεκτρονικής ψήφου. Για πρώτη φορά, οι πολίτες θα έχουν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν στην εκλογική διαδικασία εξ αποστάσεως, μέσω υπολογιστή, tablet ή κινητού, ψηφίζοντας για δημάρχους, περιφερειάρχες, καθώς και για δημοτικούς και περιφερειακούς συμβούλους. Η ηλεκτρονική ψηφοφορία θα λειτουργήσει συμπληρωματικά προς τη φυσική παρουσία στα εκλογικά κέντρα, διευρύνοντας την προσβασιμότητα και ενισχύοντας τη συμμετοχικότητα.
Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης τη δυνατότητα των ψηφοφόρων να δηλώνουν, εκτός από την κύρια επιλογή τους, και έναν δεύτερο, εναλλακτικό συνδυασμό προτίμησης, με τις σχετικές λεπτομέρειες να αναμένεται να παρουσιαστούν προσεχώς από το υπουργείο.
Παράλληλα, αναθεωρείται το σύστημα διοίκησης των δήμων και των νομικών τους προσώπων. Εισάγεται νέος τρόπος ελέγχου της νομιμότητας των πράξεων των ΟΤΑ, μέσω της θεσμοθέτησης Γενικού Επόπτη Νομιμότητας και επτά Αυτοτελών Υπηρεσιών Εποπτείας. Ο έλεγχος θα ενισχυθεί περαιτέρω με τη χρήση ενός αντικειμενικού πληροφοριακού συστήματος, που θα λειτουργεί ως κεντρικός μηχανισμός παρακολούθησης της νομιμότητας.
Ο υπουργός Εσωτερικών προτείνει επίσης την πλήρη αναμόρφωση του πειθαρχικού δικαίου των αιρετών. Προβλέπεται η σύσταση ενιαίου Κεντρικού Πειθαρχικού Συμβουλίου, το οποίο θα αντικαταστήσει τα επτά υφιστάμενα όργανα, με στόχο την ενοποίηση και επιτάχυνση των διαδικασιών.
Έμφαση δίνεται επίσης στην ισότιμη πρόσβαση όλων των πολιτών στις υπηρεσίες της Αυτοδιοίκησης, ανεξαρτήτως του τόπου κατοικίας. Το σχέδιο περιλαμβάνει ειδικές ρυθμίσεις για την ενίσχυση δήμων με γεωγραφικές ιδιαιτερότητες, όπως οι ορεινοί και νησιωτικοί δήμοι.
Σε ό,τι αφορά την οικονομική διαχείριση των ΟΤΑ, το υπουργείο προωθεί την εφαρμογή ενός εκσυγχρονισμένου νομοθετικού πλαισίου που αντικαθιστά πλήθος διάσπαρτων διατάξεων. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην ψηφιοποίηση των οικονομικών συναλλαγών, με τη δημιουργία ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος κεντρικών ηλεκτρονικών πληρωμών. Το σύστημα αυτό θα επιτρέψει στους δήμους να διαχειρίζονται τα έσοδά τους πιο αποτελεσματικά και διαφανώς, αυτοματοποιώντας τη διαδικασία ενημέρωσης και είσπραξης οφειλών.
Το σχέδιο περιλαμβάνει επίσης εξορθολογισμό των δημοτικών τελών, με στόχο ένα πιο δίκαιο και αποδοτικό σύστημα τοπικής φορολόγησης. Ενσωματώνεται ακόμη στρατηγική για τη βελτίωση της διαχείρισης των κοινόχρηστων χώρων, στηριγμένη σε νέες χορηγήσεις που θα ξεκινήσουν από το 2026, και οι οποίες θα συνδέονται με τους δημοσιονομικούς στόχους του κράτους και την πορεία των εσόδων.
Το νομοσχέδιο του Υπουργείου Εσωτερικών αποτελεί μια φιλόδοξη παρέμβαση, που φιλοδοξεί να επαναπροσδιορίσει τη λειτουργία και τον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στη σύγχρονη Ελλάδα.
