Σημαντική ανάκαμψη καταγράφει η εμπορική ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ τις τελευταίες εβδομάδες, με τις ημερήσιες ροές πετρελαίου να ξεπερνούν πλέον τα 10 εκατ. βαρέλια, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο που μίλησε στο Bloomberg.
Η εξέλιξη αποδίδεται τόσο στη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην περιοχή όσο και στην προσωρινή συμφωνία κατάπαυσης του πυρός που υπέγραψε ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ με το Ιράν, επιτρέποντας τη σταδιακή αποκατάσταση της κυκλοφορίας μετά τη σοβαρή αναστάτωση που προκάλεσε η πρόσφατη σύγκρουση.
Κατά την αμερικανική εκτίμηση, η αύξηση της ναυτιλιακής δραστηριότητας αιφνιδίασε την Τεχεράνη, καθώς ανέδειξε τα περιορισμένα περιθώρια που διαθέτει για να διακόψει αποτελεσματικά τη διέλευση των δεξαμενόπλοιων. Σύμφωνα με τον ίδιο αξιωματούχο, οι επιθέσεις που σημειώθηκαν τις τελευταίες ημέρες γύρω από τα Στενά συνδέονται με την προσπάθεια του Ιράν να επανακτήσει την επιρροή του σε έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη.
Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, η Τεχεράνη αξιοποίησε τον έλεγχο των Στενών ως διαπραγματευτικό εργαλείο, περιορίζοντας τη ναυσιπλοΐα και προκαλώντας ανησυχία στις αγορές ενέργειας. Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου και η μείωση των διαθέσιμων αποθεμάτων συνέβαλαν, σύμφωνα με την αμερικανική πλευρά, στην επιλογή της Ουάσιγκτον να προχωρήσει σε εκεχειρία και διαπραγματεύσεις, καθώς το οικονομικό κόστος της σύγκρουσης αυξανόταν.
Παρά τη συμφωνία, το Ιράν εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι διατηρεί δικαιώματα ελέγχου της θαλάσσιας διέλευσης, αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο επιβολής τελών στα διερχόμενα πλοία.
Η Ουάσιγκτον, πάντως, είχε ήδη ενισχύσει τη στρατιωτική της παρουσία πριν από την εκεχειρία. Μέσω της US Central Command αναπτύχθηκαν πρόσθετες αεροπορικές και ναυτικές δυνάμεις, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη των ναυτιλιακών εταιρειών ώστε να χρησιμοποιούν τον νότιο διάδρομο των Στενών, κοντά στις ακτές του Ομάν, ο οποίος θεωρείται ασφαλέστερος. Τα στοιχεία αυτά συμβαδίζουν με δεδομένα παρακολούθησης της ναυτιλιακής κίνησης που έχει δημοσιεύσει το Bloomberg.
Η ελευθερία της ναυσιπλοΐας αποτελεί πλέον βασικό αντικείμενο των έμμεσων συνομιλιών ΗΠΑ–Ιράν που διεξάγονται στο Κατάρ, με τη συμμετοχή των Αμερικανών διαπραγματευτών Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ. Πέρα από το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, στο τραπέζι βρίσκεται και το καθεστώς λειτουργίας των Στενών του Ορμούζ.
Σύμφωνα με τον Αμερικανό αξιωματούχο, η Ουάσιγκτον πιέζει για μια μόνιμη συμφωνία που θα διασφαλίζει την απρόσκοπτη διέλευση των εμπορικών πλοίων. Το ισχύον μνημόνιο προβλέπει ότι για διάστημα 60 ημερών δεν θα επιβάλλονται διόδια, ενώ το καθεστώς που θα ισχύσει στη συνέχεια παραμένει υπό διαπραγμάτευση. Ο Ντόναλντ Τραμπ και ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχουν ξεκαθαρίσει ότι οποιαδήποτε μορφή διοδίων ή τελών ναυσιπλοΐας δεν θα γίνει αποδεκτή σε μια οριστική συμφωνία, θέση που μέχρι στιγμής δεν έχει αποδεχθεί δημόσια η ιρανική πλευρά.
Το εύθραυστο της εκεχειρίας αποτυπώθηκε και στην πρόσφατη επίθεση ιρανικού μη επανδρωμένου αεροσκάφους εναντίον πλοίου μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων υπό σημαία Σιγκαπούρης, περιστατικό που προκάλεσε ανταποδοτικά πλήγματα. Ωστόσο, η απόφαση του Αμερικανού προέδρου να μην κλιμακώσει περαιτέρω τη στρατιωτική απάντηση δείχνει, σύμφωνα με αναλυτές, ότι προτεραιότητά του παραμένει η αποφυγή νέου οικονομικού σοκ στις διεθνείς αγορές.
Οι αμερικανικές υπηρεσίες εκτιμούν ότι η Τεχεράνη επιχείρησε να επαναφέρει την πίεση στα Στενά όταν αντιλήφθηκε πως η ναυτιλιακή κίνηση είχε ήδη αποκατασταθεί σε μεγάλο βαθμό. Η περιορισμένη δυνατότητα του Ιράν να παρακολουθεί αποτελεσματικά τον νότιο διάδρομο είχε ως αποτέλεσμα να διαπιστώσει με καθυστέρηση την πραγματική έκταση των πετρελαϊκών ροών.
Πριν από τη σύγκρουση, μέσω των Στενών του Ορμούζ διακινούνταν περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου και καυσίμων ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί σχεδόν στο ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Σήμερα, περισσότερα από 10 εκατ. βαρέλια διέρχονται καθημερινά από το Ορμούζ, ενώ ακόμη περίπου 5 εκατ. μεταφέρονται μέσω εναλλακτικών διαδρομών, γεγονός που φέρνει τις συνολικές ροές κοντά στα προπολεμικά επίπεδα.
Παρά τη σταδιακή εξομάλυνση, το ζήτημα του ελέγχου των Στενών παραμένει ανοιχτό. Ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν, Μοχάμαντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, υποστήριξε ότι η κυριαρχία στην περιοχή ανήκει στο Ιράν και στο Ομάν. Αν και η Μουσκάτ έχει αποκλείσει επισήμως την επιβολή διοδίων, σύμφωνα με το Bloomberg έχει ενημερώσει Ευρωπαίους αξιωματούχους ότι δεν αποκλείεται να εξεταστούν ορισμένες χρεώσεις. Η προοπτική αυτή προκαλεί έντονες αντιδράσεις από τη ναυτιλιακή και πετρελαϊκή βιομηχανία, καθώς θεωρείται ότι θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο για τη διεθνή ναυσιπλοΐα και θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για αντίστοιχες πρακτικές και σε άλλες στρατηγικές θαλάσσιες οδούς.
