Η επιστροφή της γεωπολιτικής και της γεωοικονομίας στο επίκεντρο των εξελίξεων αποτέλεσε τον βασικό άξονα της ομιλίας του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκου Πιερρακάκη, κατά τη διάρκεια δείπνου στην Αθηναϊκή Λέσχη, που διοργανώθηκε από το Πανεπιστήμιο Πειραιά και το Πάντειο Πανεπιστήμιο στο πλαίσιο του «3rd Maritime Security Conference».
Ο υπουργός ξεκίνησε επισημαίνοντας ότι η θεματολογία του συνεδρίου απέκτησε απρόσμενη επικαιρότητα λόγω των διεθνών εξελίξεων των τελευταίων μηνών, τονίζοντας ότι ακόμη και οι ίδιοι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής δεν θα μπορούσαν να προβλέψουν την ένταση και τη συχνότητα των κρίσεων. Όπως ανέφερε, οι συνεδριάσεις των Ευρωπαίων υπουργών Οικονομικών πλέον συνοδεύονται σχεδόν κάθε μήνα από μια νέα κρίση, με κοινό παρονομαστή την έντονη επιστροφή της γεωπολιτικής.
Κάνοντας αναφορά στη γενιά του, σημείωσε ότι στο παρελθόν η έμφαση δινόταν περισσότερο στην παγκοσμιοποίηση και την τεχνολογία, υποτιμώντας τον ρόλο της γεωγραφίας και της ισχύος. «Κάναμε λάθος», παραδέχθηκε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι σήμερα παρατηρείται μετατόπιση ισχύος από τη Δύση προς την Ανατολή, διάχυση επιρροής πέρα από τα κράτη προς τον ιδιωτικό τομέα και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις, καθώς και επιτάχυνση της τεχνολογικής εξέλιξης με ρυθμούς που πλέον μετρώνται σε μήνες.
Ο κ. Πιερρακάκης υπογράμμισε ότι οι κυβερνήσεις καλούνται πλέον να λειτουργούν με «διπλό νοητικό χάρτη»: αφενός να υλοποιούν τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις που εκκρεμούν εδώ και χρόνια και αφετέρου να ανταποκρίνονται σε απρόβλεπτες κρίσεις, τα λεγόμενα «άγνωστα άγνωστα». Όπως σημείωσε, η ταυτόχρονη διαχείριση αυτών των δύο προκλήσεων αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες δυσκολίες για τους σύγχρονους policymakers.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην τρέχουσα ενεργειακή κρίση και ειδικότερα στα Στενά του Ορμούζ, τα οποία χαρακτήρισε «σημείο ασφυξίας» για την παγκόσμια οικονομία. Επικαλούμενος στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, προειδοποίησε ότι, εάν παραμείνουν κλειστά, η κρίση αυτή ενδέχεται να εξελιχθεί στη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση στην ιστορία, ξεπερνώντας ακόμη και τις πετρελαϊκές κρίσεις του 1973 και του 1979, αλλά και τις επιπτώσεις από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Οι επιπτώσεις, όπως εξήγησε, δεν περιορίζονται μόνο στην ενέργεια, αλλά επεκτείνονται σε κρίσιμα προϊόντα όπως λιπάσματα και πετροχημικά, με σοβαρές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία.
Παράλληλα, σημείωσε ότι η Ευρώπη διαθέτει πλέον την εμπειρία της κρίσης του 2022 και εργαλεία για στοχευμένες και προσωρινές παρεμβάσεις, υπογραμμίζοντας τη σημασία της ισορροπίας μεταξύ δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής. Ωστόσο, τόνισε ότι η έκταση των επιπτώσεων καθιστά αναγκαία τη διεθνή συνεργασία για την αποτροπή περαιτέρω κλιμάκωσης.
Αναφερόμενος στην τεχνολογία και ειδικά στην τεχνητή νοημοσύνη, ο υπουργός υπογράμμισε ότι καμία χώρα δεν μπορεί από μόνη της να ρυθμίσει αποτελεσματικά το πεδίο, γεγονός που καθιστά επιτακτική τη διεθνή συνεννόηση. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, έθεσε την ανάγκη διαμόρφωσης μιας συνεκτικής τεχνολογικής και βιομηχανικής στρατηγικής, επισημαίνοντας ότι η κυριαρχία στον σύγχρονο κόσμο δεν ταυτίζεται με την απόλυτη αυτονομία, αλλά με την αποφυγή ασύμμετρων εξαρτήσεων.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε τη χαμένη ευκαιρία της Ευρώπης στον τομέα του 5G, όπου –παρά την ύπαρξη ισχυρών ευρωπαϊκών παικτών– δεν αναπτύχθηκε ενιαία στρατηγική, οδηγώντας σε κατακερματισμό της αγοράς. Αντιπαραβάλλοντας, παρουσίασε την ελληνική προσέγγιση με το ταμείο «Φαιστός», που αξιοποίησε μέρος των εσόδων από τις δημοπρασίες για την ενίσχυση εφαρμογών και καινοτομίας.
Στρέφοντας το βλέμμα στην ελληνική οικονομία, ο κ. Πιερρακάκης σημείωσε τη σημαντική πρόοδο των τελευταίων ετών, αναφέροντας ότι η χώρα καταγράφει πρωτογενές πλεόνασμα 4,9% του ΑΕΠ, ταχεία αποκλιμάκωση του χρέους και ρυθμούς ανάπτυξης υψηλότερους του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Όπως είπε, η πορεία αυτή θα φάνταζε απίθανη πριν από μία δεκαετία, ωστόσο σήμερα αποτελεί πραγματικότητα, αναδεικνύοντας τη δυναμική των μεταρρυθμίσεων.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στον ψηφιακό μετασχηματισμό της χώρας, σημειώνοντας ότι η Ελλάδα έχει ήδη ξεπεράσει τις 2.200 ψηφιακές υπηρεσίες, ενώ προχωρούν κρίσιμα έργα όπως ο ηλεκτρονικός φάκελος ασθενούς και η ολοκλήρωση του Κτηματολογίου. Παράλληλα, αναφέρθηκε στην ενεργειακή μετάβαση και στον ρόλο της χώρας ως περιφερειακού κόμβου, επισημαίνοντας την αναβάθμιση της ΔΕΗ και την ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Κλείνοντας, ο υπουργός στάθηκε στη σημασία της αλλαγής νοοτροπίας, υπογραμμίζοντας ότι η δημοσιονομική πειθαρχία αποτελεί πλέον σταθερό χαρακτηριστικό της ελληνικής οικονομίας. Η εκλογή Έλληνα υπουργού Οικονομικών στην προεδρία του Eurogroup, όπως είπε, αντανακλά αυτή τη μεταστροφή.
Το βασικό μήνυμα της παρέμβασής του ήταν η ανάγκη για ισορροπία ανάμεσα στην υλοποίηση των «προφανών» μεταρρυθμίσεων και στην ικανότητα διαχείρισης του απρόβλεπτου. Όπως κατέληξε, η πρόκληση για την Ευρώπη και τις κυβερνήσεις είναι να συνδυάσουν στρατηγικό σχεδιασμό με ευελιξία, σε έναν κόσμο που αλλάζει με ταχύτητα και ένταση χωρίς ιστορικό προηγούμενο.
