Στα τέλη του 2025 υπήρχαν στον κόσμο 117,8 εκατ. αναγκαστικά εκτοπισμένοι λόγω πολέμου και άλλων μορφών βίας, ένας αριθμός που παρουσιάζει μείωση για πρώτη φορά εδώ και μία δεκαετία, ανακοίνωσε σήμερα η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR). «Στα τέλη 2025 ο αριθμός των ανθρώπων που αναγκάστηκαν να φύγουν για να γλιτώσουν από τις διώξεις, τις συγκρούσεις, τη βία, τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή επεισόδια που διατάραξαν σοβαρά τη δημόσια τάξη (…) μειώθηκε στα 117,8 εκατομμύρια», ανακοίνωσε η UNHCR. Σύμφωνα με την υπηρεσία του ΟΗΕ, αυτή είναι η πρώτη μείωση εδώ και μια δεκαετία, με 5,4 εκατομμύρια λιγότερους εκτοπισμένους σε σύγκριση με το τέλος του 2024. Από αυτούς το 58% ήταν εσωτερικά εκτοπισμένοι.
«Αυτή η εξέλιξη εξηγείται από τη μεγάλη αύξηση των επιστροφών προσφύγων και εσωτερικά εκτοπισμένων σε χώρες όπου εκτυλίσσονται κάποιες από τις μεγαλύτερες κρίσεις εκτοπισμού παγκοσμίως, κυρίως στο Αφγανιστάν, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, το Σουδάν και τη Συρία», πρόσθεσε η UNHCR. «Πολλές από αυτές τις επιστροφές δεν έγιναν σε συνθήκες ασφάλειας και σταθερότητας, αλλά υπό διάφορες μορφές πίεσης και προς χώρες όπου επιμένει η ανασφάλεια, όπου οι υποδομές έχουν υποστεί ζημιές και όπου η πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και οικονομικές ευκαιρίες παραμένει πολύ περιορισμένη», προειδοποίησε ο Ύπατος Αρμοστής για τους Πρόσφυγες Μπαρχάμ Σαλίχ.
Σουδάν και Ουκρανία
Σε ό,τι αφορά τους αιτούντες άσυλο, ο αριθμός νέων ατομικών αιτήσεων ξεπέρασε τον αριθμό των αποφάσεων που εκδόθηκαν, με αποτέλεσμα αύξηση κατά 645.300 στον αριθμό των μεταναστών που αναμένουν απόφαση, ανεβάζοντας το παγκόσμιο σύνολο σε σχεδόν 9 εκατομμύρια. «Οι αιτούντες άσυλο πρέπει να έχουν πρόσβαση σε δίκαιες και αποτελεσματικές διαδικασίες που θα επιτρέπουν να εξεταστεί το αίτημά τους για παροχή προστασίας. Οι άνθρωποι που φεύγουν για να γλιτώσουν από συγκρούσεις, διώξεις και βία θα πρέπει να διαθέτουν αποτελεσματικές οδούς για να αναζητούν καταφύγιο», τόνισε ο Σαλίμ. Η UNHCR εκτιμά σε 4,5 εκατομμύρια τον αριθμό των απάτριδων σε όλο τον κόσμο στα τέλη του 2025, αύξηση 3% σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, μόνο το 2025 σχεδόν 5,4 εκατ. άνθρωποι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα τους και να αναζητήσουν αλλού καταφύγιο, συχνότερα σε γειτονικά κράτη. Οι περισσότεροι από αυτούς προέρχονται από οκτώ χώρες: το Σουδάν (952.700), την Ουκρανία (788.100), τη Βενεζουέλα (455.300), το Νότιο Σουδάν (232.800), την Μπουρκίνα Φάσο (221.300), το Αφγανιστάν (191.400), το Μαλί (177.200) και τη Μιανμάρ (165.4000).
Εξάλλου το 2025 περισσότεροι από 14,7 εκατομμύρια άνθρωποι -- ο δεύτερος μεγαλύτερος αριθμός από το 1965-- επέστρεψαν στις χώρες τους, με το 92% αυτών να επιστρέφουν σε έξι χώρες: τη ΛΔ Κονγκό (3,6 εκατ.), το Σουδάν (3,6 εκατ.), τη Συρία (3,3 εκατ.), το Αφγανιστάν (2 εκατ.), την Ουκρανία (718.000) και τη Μιανμάρ (415.200).
Οι επιπτώσεις των κρίσεων
Στις αρχές του 2026 πολλές κρίσεις επηρέασαν τις παγκόσμιες τάσεις αναγκαστικού εκτοπισμού, όπως αυτή στον Λίβανο με 1 εκατομμύριο εσωτερικά εκτοπισμένους ή στο Ιράν (3,2 εκατ.). Αυτές οι συγκρούσεις προκάλεσαν επίσης αύξηση των επιστροφών προσφύγων και μεταναστών στις χώρες καταγωγής τους, παρά τις δύσκολες συνθήκες που εξακολουθούν να επικρατούν εκεί. Έτσι στα μέσα Μαΐου περίπου 549.800 Σύροι και 678.50 Αφγανοί επέστρεψαν στις χώρες τους, κυρίως λόγω της επιδείνωσης της κατάστασης ασφαλείας στα κράτη όπου είχαν αναζητήσει καταφύγιο, κυρίως τον Λίβανο και το Ιράν.
Ο Σαλίχ δήλωσε ότι στόχος του είναι να μειώσει κατά περισσότερο από το ήμισυ τον αριθμό των προσφύγων στη διάρκεια της επόμενης δεκαετίας. Σύμφωνα με τον ίδιο, η ιδέα είναι να δημιουργηθούν περισσότερες ευκαιρίες για εθελοντική επιστροφή, για μετεγκατάσταση και ανθρωπιστικές βίζες, περνώντας από την παραδοσιακή ανθρωπιστική υποστήριξη σε άλλες προσεγγίσεις που θα ευνοούν την οικονομική ανεξαρτησία των προσφύγων. «Πρέπει να κάνουμε τα κράτη μέλη, τα διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη και τις χώρες υποδοχής να καταλάβουν ότι πέρα από την άμεση βοήθεια, υπάρχει ένας δρόμος προς μια πιο βιώσιμη κατάσταση», εξήγησε ο Σαλίχ.
Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, ο αριθμός των βίαια εκτοπισμένων παγκοσμίως παρέμεινε σε γενικές γραμμές σταθερός στα τέλη Απριλίου 2026 σε σύγκριση με το τέλος του 2025, σε περίπου 117 έως 118 εκατομμύρια.
