Η Eurostat δημοσίευσε την έκδοση «Η στέγαση στην Ευρώπη» για το 2022, παρουσιάζοντας ενδιαφέροντα ευρήματα για την στέγαση των ευρωπαίων πολιτών.
Η έκδοση αποτελείται από τρείς ενότητες: «Πως ζούμε», «Κόστος στέγασης» και «Κατασκευή».
Σύμφωνα με την έκδοση, το 72,8% των Ελλήνων ζει σε ιδιόκτητες κατοικίες, κατατάσσοντας τη χώρα στην 16ή θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς το ποσοστό κατοίκων με ιδιόκτητες κατοικίες. Την πρώτη θέση της σχετικής κατάταξης καταλαμβάνει η Ρουμανία με το 94,8% των πολιτών της να μένουν σε ιδιόκτητες κατοικίες. Ουραγός αυτής της κατάταξης είναι η Γερμανία, με το 53,3% του πληθυσμού της να ζει σε μισθωμένες κατοικίες, ενώ ακολουθούν η Αυστρία και η Δανία, οι κάτοικοι των οποίων που ζουν σε μισθωμένα ακίνητα να ανέρχονται σε ποσοστό 48,6% και 40% αντίστοιχα. Στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το ποσοστό των πολιτών με ιδιόκτητες κατοικίες ανέρχεται στο 69,1%.
Λίγο περισσότερο από το ήμισυ του πληθυσμού της ΕΕ ζει σε σπίτι
Η διαβίωση σε σπίτι ή διαμέρισμα διαφέρει μεταξύ των κρατών μελών και επίσης ποικίλλει ανάλογα με τον βαθμό αστικοποίησης.
Στην ΕΕ το 2022, το 52% του πληθυσμού ζούσε σε σπίτι, ενώ το 47,5% ζούσε σε διαμέρισμα (0,5% ζούσε σε άλλα καταλύματα, όπως πλωτές κατοικίες και φορτηγά). Τα σπίτια είναι πιο κοινά στα δύο τρίτα των κρατών μελών. Η Ιρλανδία (89%) κατέγραψε το υψηλότερο ποσοστό του πληθυσμού που ζει σε σπίτι, ακολουθούμενη από την Ολλανδία (79%), την Κροατία και το Βέλγιο (και οι δύο 77%). Τα υψηλότερα ποσοστά για διαμερίσματα παρατηρήθηκαν στην Ισπανία (66%), τη Λετονία (65%, στοιχεία 2021), τη Γερμανία (63%) και την Εσθονία (61%). Όσον αφορά την Ελλάδα, φαίνεται ότι η πλειονότητα των πολιτών ζει σε διαμερίσματα με ποσοστό 58,2%.
Μέγεθος κατοικίας
Το μέγεθος της κατοικίας μπορεί να μετρηθεί ως ο μέσος αριθμός δωματίων ανά άτομο: υπήρχαν κατά μέσο όρο 1,6 δωμάτια ανά άτομο στην ΕΕ το 2022. Μεταξύ των κρατών μελών, ο μεγαλύτερος αριθμός καταγράφηκε στη Μάλτα (2,3 δωμάτια ανά άτομο) και ακολουθεί το Λουξεμβούργο (2,2 δωμάτια), το Βέλγιο, η Ιρλανδία και η Ολλανδία (και τα 2,1 δωμάτια). Στο άλλο άκρο της κλίμακας ήταν η Πολωνία, η Ρουμανία και η Σλοβακία (και τα 1,1 δωμάτια), καθώς και η Λετονία (στοιχεία 2021) και η Κροατία (και οι δύο με 1,2 δωμάτια κατά μέσο όρο ανά άτομο). Στη χώρα μας αντιστοιχούν 1,3 δωμάτια ανά άτομο.
Μέσο μέγεθος νοικοκυριού
Για το 2022, κατά μέσο όρο τα νοικοκυριά στην ΕΕ στεγάζονταν από 2,3 άτομα. Μεταξύ των κρατών μελών, ο αριθμός αυτός κυμαινόταν από 3,1 άτομα στη Σλοβακία, 2,9 στην Πολωνία και 2,7 στην Κροατία έως 2,0 άτομα στη Δανία, τη Γερμανία, τη Λιθουανία και τη Σουηδία και 1,9 άτομα στη Φινλανδία. Η Ελλάδα κατατάσσεται στη πρώτη πεντάδα, όπου κάθε νοικοκυριό στεγάζει κατά μέσο όρο 2,6 άτομα.
Δεν είναι μόνο ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν σε μια κατοικία που επηρεάζει την ποιότητα ζωής, αλλά και η ποιότητα της στέγασης, όπως η ικανότητα να διατηρείται ζεστό το σπίτι, η έλλειψη εσωτερικής τουαλέτας, ντους και μπανιέρας, και στέγη με διαρροή, υγρούς τοίχους, δάπεδα ή θεμέλια ή σήψη σε κουφώματα ή δάπεδο.
Στην ΕΕ το 2022, το 9,3% του πληθυσμού δεν είχε τη δυνατότητα να διατηρήσει το σπίτι επαρκώς ζεστό. Τα υψηλότερα ποσοστά παρατηρήθηκαν στη Βουλγαρία (22,5%), στην Κύπρο (19,2%) και στην Ελλάδα (18,7%) και τα χαμηλότερα στη Φινλανδία (1,4%), στο Λουξεμβούργο (2,1%) και στη Σλοβενία (2,6%).
Κατά μέσο όρο στην ΕΕ το 2022, το 1,5% του πληθυσμού δεν είχε ούτε εσωτερική τουαλέτα, ούτε ντους, ούτε μπάνιο στο νοικοκυριό του. Αυτό ήταν πιο συχνό στη Ρουμανία (21,2% του πληθυσμού), ακολουθούμενη από τη Βουλγαρία και τη Λετονία (και οι δύο 7,0%) καθώς και τη Λιθουανία (6,4%).
Όσον αφορά στέγη με διαρροή, υγρούς τοίχους, δάπεδα ή θεμέλια ή σήψη σε κουφώματα ή δάπεδα, το 14,8% του πληθυσμού της ΕΕ είχε τέτοιο πρόβλημα το 2022. Τα υψηλότερα ποσοστά παρατηρήθηκαν στην Κύπρο (39,1%), στην Πορτογαλία (25,2%) και Σλοβενία (20,8%).
Περιβαλλοντικές επιπτώσεις της στέγασης
Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από τα νοικοκυριά για θέρμανση και ψύξη κυμαίνονταν από 26 kg κατά κεφαλήν στη Σουηδία έως 1636 kg στο Λουξεμβούργο
Ένα μέρος των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου προέρχεται από τα νοικοκυριά κατά την καύση ορυκτών καυσίμων για τη θέρμανση των σπιτιών τους, το μαγείρεμα και τον κλιματισμό. Οι εκπομπές αεριών ανέρχονται στα 733 κιλά κατά κεφαλήν στην ΕΕ το 2021, από 914 κιλά το 2010. Το 2021, οι μεγαλύτερες τιμές παρατηρήθηκαν στο Λουξεμβούργο (1 636 κιλά ανά κάτοικο), την Ιρλανδία (1 347) και το Βέλγιο (1 400). Από την άλλη πλευρά, η χαμηλότερη τιμή βρέθηκε στη Σουηδία (26), ακολουθούμενη από την Πορτογαλία (150) και τη Μάλτα (168). Η Ελλάδα υπολογίζεται ότι εκπέμπει ετησίως 561 kg κατά κεφαλήν αέρια του θερμοκηπίου.
Κόστος στέγασης
Εξετάζοντας την τάση των τιμών των κατοικιών μεταξύ 2010 και 2022, υπάρχει μια σταθερή ανοδική τάση από το 2013 με ιδιαίτερα μεγάλες αυξήσεις μεταξύ 2015 και 2022. Συνολικά, σημειώθηκε αύξηση 47% μεταξύ 2010 και 2022. Υπήρξαν αυξήσεις σε 24 κράτη μέλη και μειώνεται σε 2 κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου (δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία για την Ελλάδα) . Οι μεγαλύτερες αυξήσεις παρατηρήθηκαν στην Εσθονία (+192%), στην Ουγγαρία (+172%) και στο Λουξεμβούργο (+135%), ενώ μειώσεις καταγράφηκαν στην Ιταλία (-9%) και στην Κύπρο (-5%).
Υπήρξε μια σταθερή αύξηση των ενοικίων στην ΕΕ μεταξύ 2010 και 2022 – συνολικά 18% σε όλη την περίοδο. Αύξηση σημειώθηκε σε όλα τα κράτη μέλη εκτός από την Ελλάδα (-25%). Οι μεγαλύτερες αυξήσεις καταγράφηκαν στην Εσθονία (+210%), στη Λιθουανία (+144%) και στην Ιρλανδία (+84%). Στην Κύπρο η αύξηση ήταν μόλις +0,2%.
Μεταξύ 2010 και 2022 στην ΕΕ, ο πληθωρισμός ήταν 28%. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο ετήσιος πληθωρισμός ήταν σαφώς υψηλότερος το 2022 με 9,2%. Υπήρξε πληθωρισμός σε όλα τα κράτη μέλη κατά την περίοδο 2010-2022, με υψηλότερες τιμές στην Εσθονία (56%), την Ουγγαρία (53%), τη Λιθουανία (49%) και τη Ρουμανία (47%). Οι χαμηλότερες αυξήσεις τιμών παρατηρήθηκαν στην Ελλάδα (12%), την Κύπρο και την Ιρλανδία (αμφότερες 16%).
Το κόστος στέγασης σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ΕΕ διαφέρει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών. Το υψηλότερο κόστος στέγασης το 2022 σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ΕΕ βρέθηκε στην Ιρλανδία (112% πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ), στο Λουξεμβούργο (87% πάνω) και στη Δανία (82% πάνω). Τα χαμηλότερα, από την άλλη πλευρά, παρατηρήθηκαν στη Βουλγαρία (63% κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ) και στην Πολωνία (60% κάτω).
Εξετάζοντας την εξέλιξη μεταξύ 2010 και 2022, τα επίπεδα των τιμών των κατοικιών σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ΕΕ αυξήθηκαν σε 17 κράτη μέλη και μειώθηκαν σε 10. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις παρατηρήθηκαν στην Ιρλανδία (από 17% πάνω σε 112% πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ) και τη Σλοβακία (από 44% κάτω σε 3% κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ) και τις μεγαλύτερες μειώσεις στην Ελλάδα (από 8% κάτω σε 30% κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ) και την Κύπρο (από 8% κάτω σε 23% κάτω).
Είναι προσιτή η στέγαση;
Με τις τιμές των κατοικιών και τα ενοίκια να αυξάνονται, το κόστος της στέγασης μπορεί να είναι επιβάρυνση. Αυτό μπορεί να μετρηθεί με το ποσοστό υπερφόρτωσης του κόστους στέγασης, το οποίο δείχνει το ποσοστό του πληθυσμού που ζει σε ένα νοικοκυριό όπου το συνολικό κόστος στέγασης αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος. Στην ΕΕ το 2022, το 10,6% του πληθυσμού στις πόλεις ζούσε σε ένα τέτοιο νοικοκυριό, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τις αγροτικές περιοχές ήταν 6,6%. Τα υψηλότερα ποσοστά υπερφόρτωσης κόστους στέγασης στις πόλεις παρατηρήθηκαν στην Ελλάδα (27,3%) και τη Δανία (22,5%) και τα χαμηλότερα στη Σλοβακία (2,3%) και στην Κροατία (2,6%). Στις αγροτικές περιοχές ήταν υψηλότερα στην Ελλάδα (24,2%) και στη Βουλγαρία (18,1%) και χαμηλότερα στη Μάλτα (0,2%) και στην Κύπρο (0,5%).
Η υπερφόρτωση του κόστους στέγασης ήταν υψηλότερη στις πόλεις από ό,τι στις αγροτικές περιοχές σε 20 κράτη μέλη και χαμηλότερη σε 7. Οι ακραίες σε αυτή τη διαφορά ήταν η Δανία (13,5 ποσοστιαίες μονάδες, με 22,5% στις πόλεις και 9,0% στις αγροτικές περιοχές) και η Βουλγαρία (-5,4 ποσοστιαίες μονάδες, με 12,7% και 18,1%).
Σχεδόν το 20% του διαθέσιμου εισοδήματος αφιερώνεται στη στέγαση
Ένας άλλος τρόπος για να δούμε αν η στέγαση είναι προσιτή είναι με το μερίδιο του κόστους στέγασης στο συνολικό διαθέσιμο εισόδημα. Κατά μέσο όρο στην ΕΕ το 2022, το 19,6% του διαθέσιμου εισοδήματος αφιερώθηκε στο κόστος στέγασης. Αυτό διέφερε μεταξύ των κρατών μελών, με τα υψηλότερα μερίδια στην Ελλάδα (34,2%), τη Δανία (25,4%) και τη Γερμανία (24,5%).
Εξετάζοντας όσους έχουν διαθέσιμο εισόδημα κάτω του 60% του εθνικού μέσου εισοδήματος, άτομα που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ότι κινδυνεύουν από φτώχεια, το μερίδιο της στέγασης στο διαθέσιμο εισόδημα ήταν 37,9% κατά μέσο όρο στην ΕΕ. Από την άλλη πλευρά, για όσους έχουν διαθέσιμο εισόδημα άνω του 60% του διαμέσου εισοδήματος, το μερίδιο ανήλθε σε 16,0%.
