Στις 24 Φεβρουαρίου, λίγο πριν ξημερώσει στη Μόσχα, ο Βλαντιμίρ Πούτιν έκανε την τελευταία σειρά από τηλεοπτικές ομιλίες. Οι προηγούμενες εμφανίσεις του περιείχαν όλο και πιο δυσοίωνες φράσεις για την Ουκρανία. Τώρα, ήταν το αποκορύφωμα: η δήλωση αυτού που ο Ρώσος πρόεδρος ονόμασε κατ΄ευφημισμόν «ειδική στρατιωτική επιχείρηση». Ο στόχος, είπε ο Πούτιν, ήταν η «αποστρατικοποίηση και αποναζιστικοποίηση» της Ουκρανίας.
Λίγα λεπτά αργότερα, εκτοξεύτηκαν πύραυλοι προς το Κίεβο, το Χάρκοβο και πολλές άλλες πόλεις της Ουκρανίας. Για τους Ουκρανούς που ξύπνησαν με τον ήχο των κρούσεων -και στη συνέχεια για εκατομμύρια σε όλο τον κόσμο που ξύπνησαν με την είδηση της απόφασης του Πούτιν- η πρώτη αντίδραση ήταν σοκ. Ακόμη και εκείνοι οι Ουκρανοί στην κυβέρνηση που είχαν περάσει τις τελευταίες εβδομάδες κάνοντας πρόβες τι να κάνουν σε περίπτωση ρωσικής επίθεσης έμειναν έκπληκτοι όταν η εισβολή έγινε πραγματικότητα.
«Είχα 10 λεπτά πανικού όταν έτρεχα στο σπίτι και δεν είχα ιδέα τι να κάνω. Στη συνέχεια συγκέντρωσα τον εαυτό μου και πήγα στη δουλειά», είπε η Natalia Balasynovych, δήμαρχος του Vasylkiv, μιας πόλης έξω από το Κίεβο που φιλοξενεί μια αεροπορική βάση που χτυπήθηκε τις πρώτες ώρες του πολέμου.
Δεν πέρασε πολύς καιρός, αυτοσχέδια σημεία ελέγχου δημιουργήθηκαν σε όλη τη χώρα, εθελοντές συνέρρεαν για να εγγραφούν σε μονάδες εδαφικής άμυνας και ακόμη και ορισμένοι συνταξιούχοι άρχισαν να δουλεύουν φτιάχνοντας μολότοφ. Την ίδια στιγμή, εκατομμύρια άνθρωποι, κυρίως γυναίκες και παιδιά, κατέφυγαν στα δυτικά της Ουκρανίας ή διέσχισαν τα σύνορα σε γειτονικές χώρες.
Τις πρώτες μέρες του πολέμου υπήρχε η αίσθηση ότι κάτι τρομερό και βαρυσήμαντο είχε συμβεί που θα άλλαζε αμετάκλητα το περίγραμμα των παγκόσμιων υποθέσεων, αλλά και σύγχυση σχετικά με το πώς ακριβώς θα μπορούσε να φαίνεται και τι σήμαινε για το μέλλον της Ουκρανίας, της Ρωσίας, Ευρώπη και του κόσμου ολόκληρου. Καθώς η εισβολή του Πούτιν κλείνει σήμερα Πέμπτη (24/3) έναν μήνα, ορισμένες από αυτές τις ερωτήσεις έχουν απαντηθεί, αλλά πολλά ακόμη κρέμονται από μια κλωστή.
Μεταξύ της διεθνούς κοινότητας υπάρχουν συνεχείς συζητήσεις σχετικά με το πόσο σταθερή γραμμή πρέπει να ακολουθηθεί με τη Ρωσία και πού είναι το χάσμα μεταξύ της ηθικής υποχρέωσης υποστήριξης της Ουκρανίας και της πιθανής πρόκλησης της Μόσχας σε περαιτέρω κλιμάκωση, όπως για πρώτη φορά από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 ο Πούτιν επικαλείται τη δυνατότητα χρήσης πυρηνικών όπλων.
Το αρχικό ρωσικό σχέδιο επέμβασης στην Ουκρανία έλεγε ότι θα ήταν ελαφρώς μια πιο αιματηρή εκδοχή της προσάρτησης της Κριμαίας το 2014, με θύλακες αντίστασης να κατατροπώνονται και στη συνέχεια ένα ρωσικό καθεστώς "μαριονέτα" να παίρνει τον έλεγχο. Το σχέδιο, το οποίο θα μπορούσε να έχει βασιστεί μόνο σε σοκαριστικά λανθασμένες πληροφορίες σχετικά με τη διάθεση στην Ουκρανία και την κατάσταση του στρατού της, αποδείχθηκε γρήγορα απελπιστικό. Μια ταχεία προέλαση στο Κίεβο υποχώρησε και εξελίχθηκε σε ζοφερές μάχες στα δυτικά προάστια. Οι προσπάθειες κατάληψης του Χάρκοβο και άλλων πόλεων στα ανατολικά απωθήθηκαν, με μεγάλες ρωσικές απώλειες. Ακόμη και στις λίγες πόλεις όπου οι Ρώσοι έχουν θέσει τον έλεγχο αναίμακτα, στο νότιο τμήμα της χώρας, οι δυνάμεις τους αντιμετωπίζουν εξαγριωμένα πλήθη και είχαν λίγες επιτυχίες στο να συμμετάσχουν στους τοπικούς πολιτικούς.
«Επί χρόνια έλεγαν ψέματα στον εαυτό τους ότι οι άνθρωποι στην Ουκρανία υποτίθεται ότι περίμεναν να έρθει η Ρωσία», είπε ο Ουκρανός πρόεδρος, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, σε μια από τις συχνές ομιλίες του σε βίντεο. «Δεν βρήκαν συνεργάτες που θα παρέδιδαν την πόλη και την εξουσία στους εισβολείς».
Η έλλειψη επιτυχίας οδήγησε σε μια πιο ζοφερή φάση του πολέμου. Η ιδέα ότι η τακτική που χρησιμοποίησε η Ρωσία στη Συρία θα ήταν ηθικά και πολιτικά δυσάρεστη για τη ρωσική ηγεσία, δεδομένων των οικογενειακών δεσμών μεταξύ εκατομμυρίων Ρώσων και Ουκρανών, γρήγορα αποδείχθηκε αφελής. Η Ρωσία έδειξε πρόθυμη να υποβάλει τη Μαριούπολη, το Χάρκοβο και άλλες ρωσόφωνες πόλεις σε αδίστακτους βομβαρδισμούς πυροβολικού και αέρος. Για την Ουκρανία, εν μέσω της αιματοχυσίας, υπάρχει η αίσθηση ότι γεννιέται μια νέα αίσθηση εθνικής ταυτότητας, παρόλο που η απειλή της εξάλειψης του κράτους από τον ρωσικό στρατό δεν έχει υποχωρήσει. Μια χώρα όπου πολλές διαφορετικές ιδέες για το τι σημαίνει να είσαι Ουκρανός έχουν επιβιώσει σε μερικές φορές ταραγμένη συνύπαρξη, τώρα έχει βρει μια κοινή ιδέα γύρω από την οποία θα ενωθεί.
«Υποθέτω ότι ήλπιζαν ότι δεν θα ήταν έτσι, όταν οι απλοί άνθρωποι βγαίνουν χωρίς όπλα για να σταματήσουν τα τανκς και να τους πουν να φύγουν», είπε ο Γκενάντι Τρουχάνοφ, ο ρωσόφωνος δήμαρχος της Οδησσού, ο οποίος κάποτε θεωρούνταν Ρώσος «καραγκιόζης¨». Πρόσθεσε ότι μόνο «ένα κάθαρμα, ένας ηλίθιος» θα ρίξει βόμβες στην Οδησσό.
Οι φρικτές ιστορίες που προέκυψαν από τους κατοίκους της Μαριούπολης που κατάφεραν να δραπετεύσουν τις τελευταίες ημέρες κάνουν τον ισχυρισμό του Πούτιν πριν από έναν μήνα ότι η επίθεσή του είχε σκοπό να υπερασπιστεί τους Ρωσόφωνους από τη «γενοκτονία» του Κιέβου φαίνεται ακόμη πιο στρεβλό από ό,τι ακουγόταν τότε. Το 2014 η Μαριούπολη χωρίστηκε μεταξύ φιλορωσικών και φιλουκρανικών στοιχείων και σημειώθηκαν βίαιες συγκρούσεις στους δρόμους. Ο τρόμος στον οποίο οι κάτοικοί του ζουν ως όμηροι τις τελευταίες εβδομάδες είναι μια τραγωδία που είναι πιθανό να θυμόμαστε για τις επόμενες δεκαετίες.
Για τη σχεδόν αποτυχημένη, αιματηρή στρατιωτική εκστρατεία της Ρωσίας, δεν φαίνεται να υπάρχει επικείμενη πιθανότητα για μια αξιοπρεπή υποχώρηση ή μια ειρηνευτική συμφωνία που θα μπορούσε να πουληθεί ως νίκη, αλλά ούτε και σαφής οδός προς μια στρατιωτική νίκη, εκτός ίσως από έναν εντατικοποιημένο αεροπορικό βομβαρδισμό να καταστρέψουν την Ουκρανία αντί να την υποτάξουν. Το αν αυτό θα ήταν ευχάριστο για την ελίτ γύρω από τον Πούτιν είναι ένα βασικό ερώτημα, και ένα ερώτημα που έκανε τους "Κρεμλινολόγους" να προσπαθήσουν να κατανοήσουν τον όλο και πιο αδιαφανή κόσμο του στενού κύκλου του Πούτιν.
Αυτό που είναι ξεκάθαρο είναι ότι η απόφαση του Πούτιν άλλαξε αμετάκλητα τη Ρωσία, καθώς και την Ουκρανία. Ο Ρώσος πρόεδρος έχτισε ένα μεγάλο μέρος της πολιτικής του στην παροχή σταθερότητας και οικονομικής προόδου, και μάλιστα πρόσφατα του άρεσε να συγκρίνει τη διακυβέρνησή του με εκείνη της ταραγμένης δεκαετίας του 1990.
Σε αντίθεση με το 2014, όταν μέρος της διεθνούς κοινής γνώμης δεχόταν τις ρωσικές αφηγήσεις για την προσάρτηση της Κριμαίας, αυτή τη φορά οι ρωσικές ενέργειες ήταν τόσο αποτρόπαιες που το Κρεμλίνο βρίσκεται με λίγους διεθνείς υπερασπιστές. Οι Ρώσοι αξιωματούχοι έχουν αιφνιδιαστεί από τη δύναμη και το εύρος της αντίδρασης της Δύσης, καθώς και από την ταχύτητα με την οποία έχει σκοτεινιάσει το πολιτικό κλίμα στο εσωτερικό.
Και για τον πρόεδρο της Ουκρανίας, τον περασμένο μήνα σημειώθηκε αλλαγή στη συμπεριφορά και τη φήμη του. Ο Ζελένσκι, τις παραμονές του πολέμου, συχνά φαινόταν να είναι ένας άντρας που πάλευε να ανταπεξέλθει στον ρόλο του Προέδρου. Ήταν μπερδεμένος για τη ρωσική απειλή, ξεκάθαρα ανήσυχος από τις προειδοποιήσεις από την Ουάσιγκτον και το Λονδίνο, αλλά πρόθυμος να σώσει την ουκρανική οικονομία σε περίπτωση που ο Πούτιν δεν εισβάλει. Τώρα, ενώ ο Πούτιν περιπλανιέται στο καταφύγιό του, ο Ζελένσκι μιλάει με προέδρους, πρωθυπουργούς και τον Πάπα, απευθυνόμενος σε κοινοβούλια σε όλο τον κόσμο και κυκλοφόρησε μια σειρά από εύστοχες, παθιασμένες ομιλίες βίντεο προς τον λαό του.
Παρά τις μάλλον αποτυχημένες προσπάθειες των Ρώσων μπλόγκερ να ισχυριστούν ότι ο Ζελένσκι έχει εγκαταλείψει την Ουκρανία και όλα τα βίντεο είναι ψεύτικα, είναι σαφές ότι ο πρόεδρος και ο στενός κύκλος του παρέμειναν στην πρωτεύουσα, αγνοώντας τις δυτικές προτάσεις εκκένωσης, γιατί κινδύνευε να δολοφονηθεί. Στην πορεία, ο Ζελένσκι έχει κερδίσει τη συντριπτική υποστήριξη από πολλούς Ουκρανούς, ακόμη και από αυτούς που ήταν προηγουμένως πολιτικοί του αντίπαλοι. «Ελεύθεροι άνθρωποι ενός ελεύθερου έθνους», ξεκίνησε μια από τις τελευταίες ομιλίες την Τρίτη.
Με εξαντλημένα μάτια αλλά άφθονο πάθος στη φωνή του, ο Ζελένσκι απαρίθμησε τις τελευταίες απώλειες αμάχων από τη ρωσική επίθεση και τους τελευταίους Ουκρανούς στους οποίους απονεμήθηκαν μετάλλια γενναιότητας. «Ήταν μια μέρα με δύσκολα γεγονότα… αλλά ήταν μια άλλη μέρα που μας έφερε όλους πιο κοντά στη νίκη μας και στην ειρήνη για το κράτος μας», είπε ο Ζελένσκι ολοκληρώνοντας την ομιλία του.
Η Ουκρανία υπέστη τρομερές απώλειες τον περασμένο μήνα, αλλά λίγοι περίμεναν ότι σε τέσσερις εβδομάδες η εκστρατεία της Ρωσίας εναντίον της θα είχε τόσο λίγα αποτελέσματα για τον Πούτιν στο πεδίο. Υπάρχει πολύς δρόμος για να διανύσουμε οποιοδήποτε αποτέλεσμα που θα μπορούσε να θεωρηθεί νίκη για την Ουκρανία, αλλά κάθε μέρα που περνά, περισσότεροι Ουκρανοί πιστεύουν στον Ζελένσκι και ότι μια νίκη κάποιου είδους είναι πιθανή.
Πηγή: Guardian
