Νέα μελέτη προειδοποιεί πως μια εξαιρετικά επώδυνη τροπική ασθένεια που ονομάζεται τσικουνγκούνια (chikungunya) και η οποία μεταδίδεται από κουνούπια, μπορεί να εξαπλωθεί σε ολόκληρη την Ευρώπη. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, οι μολύνσεις μπορεί να διαρκούν 6 μήνες τον χρόνο σε Ελλάδα, Ισπανία και άλλες χώρες της νότιας Ευρώπης, λόγω των υψηλών θερμοκρασιών που φέρνει η κλιματική αλλαγή. Μάλιστα, οι επιστήμονες τονίζουν πως η συνεχιζόμενη υπερθέρμανση του πλανήτη σημαίνει ότι είναι μόνο θέμα χρόνου πριν η ασθένεια εξαπλωθεί περαιτέρω προς τον βορρά.
Σύμφωνα με τον Guardian, πρόκειται για την πρώτη μελέτη που αξιολογεί πλήρως πώς επιδρά η θερμοκρασία στον χρόνο επώασης του ιού στο κουνούπι τίγρης της Ασίας, το οποίο έχει εισβάλει στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες. Η μελέτη διαπίστωσε ότι η ελάχιστη θερμοκρασία στην οποία μπορούν να συμβούν μολύνσεις είναι 2,5°C χαμηλότερη από προηγούμενες, λιγότερο αξιόπιστες εκτιμήσεις. Πρόκειται για μια «αρκετά συγκλονιστική» διαφορά, σύμφωνα με τους ερευνητές.
Ο ιός τσικουνγκούνια εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 1952 στην Τανζανία και περιοριζόταν σε τροπικές περιοχές, όπου καταγράφονται εκατομμύρια κρούσματα ετησίως. Η ασθένεια προκαλεί σοβαρό και παρατεταμένο πόνο στις αρθρώσεις, ο οποίος είναι εξαιρετικά εξουθενωτικός και μπορεί να αποβεί θανατηφόρος για μικρά παιδιά και ηλικιωμένους.
Τα τελευταία χρόνια έχουν αναφερθεί λίγα περιστατικά σε περίπου 10 ευρωπαϊκές χώρες, ωστόσο το 2025 καταγράφηκαν εκατοντάδες κρούσματα στη Γαλλία και την Ιταλία.
Ο Σαντίρ Τεγκάρ, του Κέντρου Οικολογίας και Υδρολογίας του Ηνωμένου Βασιλείου (UKCEH) και κύριος συγγραφέας της μελέτης, ανέφερε: «Ο ρυθμός της υπερθέρμανσης του πλανήτη στην Ευρώπη είναι περίπου διπλάσιος από τον ρυθμό της υπερθέρμανσης σε παγκόσμια κλίμακα και το κατώτατο όριο θερμοκρασίας για την εξάπλωση του ιού έχει μεγάλη σημασία, οπότε οι νέες εκτιμήσεις μας είναι αρκετά συγκλονιστικές. Η εξάπλωση της νόσου προς τον βορρά είναι απλώς θέμα χρόνου».
Ο Δρ Στίβεν Γουάιτ, που εργάζεται στο ίδιο Κέντρο, σημείωσε πως: «Πριν από 20 χρόνια, αν λέγατε ότι θα είχαμε τσικουνγκούνια και δάγκειο πυρετό στην Ευρώπη, όλοι θα μας θεωρούσαν τρελούς, γιατί είναι τροπικές ασθένειες. Τώρα τα πράγματα έχουν αλλάξει. Αυτό οφείλεται σε αυτό το είδος κουνουπιού και στην κλιματική αλλαγή. Παρατηρούμε ραγδαίες αλλαγές και αυτό είναι ανησυχητικό. Μέχρι πρότινος, η Γαλλία είχε καταγράψει περίπου 30 κρούσματα τσικουνγκούνια τα τελευταία 10 χρόνια. Πέρυσι, τα κρούσματα ξεπέρασαν τα 800».
Το ασιατικό κουνούπι - τίγρης (Aedes albopictus), το οποίο τσιμπάει κατά τη διάρκεια της ημέρας, μετακινείται προς τον βορρά της Ευρώπης καθώς αυξάνονται οι θερμοκρασίες. Υπάρχουν εμβόλια για τον ιό τσικουνγκούνια, τα οποία είναι κοστοβόρα, αλλά η καλύτερη προστασία είναι η αποφυγή των τσιμπημάτων.
Η Δρ Ντιάνα Ρόχας Αλβάρεζ, επικεφαλής της ομάδας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τους ιούς που μεταδίδονται από έντομα, δήλωσε: «Αυτή η μελέτη είναι σημαντική επειδή δείχνει ότι η μετάδοση στην Ευρώπη μπορεί να γίνει ακόμη πιο εμφανής με την πάροδο του χρόνου». Πρόσθεσε ότι ο ιός τσικουνγκούνια μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες, καθώς έως και το 40% των ασθενών εξακολουθούν να πάσχουν από αρθρίτιδα ή έντονο πόνο ακόμη και μετά από πέντε χρόνια.
«Το κλίμα έχει τεράστιο αντίκτυπο σε αυτό, αλλά η Ευρώπη έχει ακόμα την ευκαιρία να ελέγξει την περαιτέρω εξάπλωση αυτών των κουνουπιών», είπε. Η ενημέρωση της κοινότητας σχετικά με την απομάκρυνση των στάσιμων υδάτων όπου αναπαράγονται τα κουνούπια είναι ένα σημαντικό μέσο, ενώ η χρήση μακριών, ανοιχτόχρωμων ρούχων και απωθητικών εντόμων αποτρέπει τα τσιμπήματα. Οι υγειονομικές αρχές πρέπει επίσης να δημιουργήσουν συστήματα επιτήρησης.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Journal of the Royal Society Interface, χρησιμοποίησε δεδομένα από 49 προηγούμενες μελέτες σχετικά με τον ιό τσικουνγκούνια σε κουνούπια - τίγρης για να προσδιορίσει για πρώτη φορά τον χρόνο επώασης σε όλο το φάσμα των θερμοκρασιών.
Η μελέτη διαπίστωσε ότι η θερμοκρασία για τη μετάδοση είναι 13°C-14°C, πράγμα που σημαίνει ότι οι μολύνσεις μπορούν να εμφανίζονται για περισσότερο από 6 μήνες τον χρόνο σε Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία και Ελλάδα, και για 3 έως 5 μήνες τον χρόνο σε Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Ελβετία και πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Η ελάχιστη θερμοκρασία είχε προηγουμένως εκτιμηθεί στους 16°C-18°C, πράγμα που σημαίνει ότι υπάρχει κίνδυνος εκδήλωσης επιδημιών τσικουνγκούνια σε περισσότερες περιοχές και για μεγαλύτερες περιόδους από ό,τι πιστευόταν.
Οι επιδημίες στην Ευρώπη προκαλούνται από μολυσμένους ταξιδιώτες που επιστρέφουν από τροπικές περιοχές και τσιμπιούνται από κουνούπια τίγρης, τα οποία στη συνέχεια μεταδίδουν την ασθένεια. Μέχρι τώρα, οι κρύοι χειμώνες της Ευρώπης σταματούσαν τη δράση των κουνουπιών - τίγρης αλλά οι θερμοκρασίες στην Ευρώπη έχουν αλλάξει δραματικά.
